જામનગર જિલ્લાના ધ્રોલ તાલુકાના જાયવા ગામ ખાતે જેટકો પાછળ આવેલા તળાવ વિસ્તારમાં બિનઅધિકૃત રીતે મોરમ ખનન થતું હોવાની ગંભીર ફરિયાદ મળતા ખનિજ વિભાગે તાત્કાલિક કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. તા. ૨૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના રોજ ખનિજ વિભાગની વિશેષ તપાસ ટીમ દ્વારા આકસ્મિક ચકાસણી કરવામાં આવતા ગેરકાયદેસર ખનનનો મોટો ભંડાફોડ થયો હતો. સરકારી પરવાનગી વગર ખનન અને મોરમનો વહન કરતા એક સેની એક્સકેવેટર મશીન અને ત્રણ ડમ્પર સ્થળ પરથી ઝડપી પાડવામાં આવ્યા હતા. સમગ્ર મુદ્દામાલની કિંમત અંદાજે એક કરોડ રૂપિયા ગણવામાં આવી રહી છે.
ફરિયાદ મળતાં જ તંત્ર હરકતમાં
સ્થાનિક સ્તરે મોરમના ગેરકાયદેસર ખનન અંગે સતત ચર્ચા ચાલી રહી હતી. તળાવ વિસ્તારની આસપાસ મોટા ખાડા પડતા પર્યાવરણ અને ભૂગર્ભ જળસ્તર પર ગંભીર અસર થવાની ભીતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આ અંગે ઉચ્ચ અધિકારીઓ સુધી લેખિત અને મૌખિક ફરિયાદો પહોંચતા ખનિજ વિભાગે તાત્કાલિક રેડ કરવાની યોજના બનાવી હતી. તપાસ ટીમે ગુપ્ત માહિતીના આધારે સ્થળ પર પહોચીને અચાનક દરોડો પાડ્યો હતો.
સ્થળ પર જ ચાલી રહ્યું હતું ખનન
તપાસ ટીમ સ્થળે પહોંચી ત્યારે મોરમ ખોદવાનું કામ ચાલુ હાલતમાં મળી આવ્યું હતું. એક સેની એક્સકેવેટર મશીન દ્વારા મોરમ ખોદી તેને ડમ્પરમાં ભરવામાં આવી રહી હતી. ટીમે તરત જ કામગીરી અટકાવી મશીનો અને વાહનોને કબજે કર્યા હતા. તપાસ દરમ્યાન કોઈપણ પ્રકારની સરકારી લીઝ, પાસ, રોયલ્ટી ચૂકવણીના દસ્તાવેજો અથવા પરવાનગી રજૂ કરવામાં આવી ન હતી. પરિણામે ખનિજ અધિનિયમ હેઠળ ગેરકાયદેસર ખનનનો ગુનો નોંધવાની કાર્યવાહી હાથ ધરાઈ હતી.
કબજે કરાયેલ વાહનો અને માલિકોની વિગતો
ખનિજ વિભાગ દ્વારા કબજે કરાયેલ મશીન અને વાહનોની વિગતવાર માહિતી નીચે મુજબ છે:
(૧) સેની એક્સકેવેટર મશીન
નંબર: 20SEY021A82801
વાહન માલિક: જયેશભાઈ સાનિયા
(૨) ડમ્પર
નંબર: GJ-10-TY-9852
વાહન માલિક: રેવતુભા જાડેજા
(૩) ડમ્પર
નંબર: GJ-03-BW-8591
વાહન માલિક: ભગીરથસિંહ જાડેજા
(૪) ડમ્પર
નંબર: GJ-03-BW-9314
વાહન માલિક: કુલદીપસિંહ જાડેજા
આ તમામ વાહનોને કાયદેસરની કાર્યવાહી માટે ધ્રોલ પોલીસ સ્ટેશન ખાતે કસ્ટડીમાં સોંપવામાં આવ્યા હતા.
ખનિજ વિભાગની સંયુક્ત ટીમની કામગીરી
આ સમગ્ર કાર્યવાહી ખનિજ વિભાગની સંયુક્ત ટીમ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવી હતી. ટીમમાં નિખિલભાઈ, ભાવેશભાઈ અને રમેશભાઈ સહિતના અધિકારીઓ સામેલ હતા. ટીમે સ્થળ પર માપણી, ફોટોગ્રાફિક પુરાવા અને પ્રાથમિક પંચનામું તૈયાર કરી વધુ તપાસ શરૂ કરી છે. મોરમ ક્યાંથી ખોદવામાં આવી રહી હતી, કેટલા સમયથી ગેરકાયદેસર ખનન ચાલતું હતું અને તે કયા સ્થળે પહોંચાડવામાં આવતું હતું તે અંગે સઘન તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે.
પર્યાવરણ માટે ગંભીર ખતરો
તળાવ વિસ્તાર નજીક મોરમનું બિનઅધિકૃત ખનન થવાથી પર્યાવરણને મોટું નુકસાન થાય છે. જમીનની કુદરતી રચના બગડે છે, વરસાદી પાણીના સંગ્રહમાં અડચણ આવે છે અને ભૂગર્ભ જળસ્તર નીચે ઉતરે છે. તળાવની આસપાસ ખાડા પડતા ભૂસ્ખલનની શક્યતા વધે છે. સ્થાનિક ખેડૂતોએ પણ ખેતરોમાં પાણીની અછત અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
સરકારને થાય છે કરોડોનું નુકસાન
ગેરકાયદેસર ખનનથી સરકારને રોયલ્ટી રૂપે મળવાનું આવકનું મોટું નુકસાન થાય છે. નિયમ મુજબ મોરમ ખનન માટે લીઝ, રોયલ્ટી ચૂકવણી અને પરિવહન માટે ટ્રાન્ઝિટ પાસ ફરજિયાત હોય છે. પરંતુ બિનઅધિકૃત ખનનકારો આ નિયમોનો ભંગ કરી ગેરકાયદેસર રીતે ખનન કરી સરકારી આવકને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ કેસમાં જ અંદાજે એક કરોડનો મુદ્દામાલ ઝડપાતા ગેરકાયદેસર ખનનના મોટા નેટવર્કની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
કડક કાર્યવાહીનો સંકેત
ખનિજ વિભાગના સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે ગેરકાયદેસર ખનન સામે ઝીરો ટોલરન્સની નીતિ અપનાવવામાં આવી છે. જ્યાં પણ આવી પ્રવૃત્તિઓની માહિતી મળશે ત્યાં તાત્કાલિક રેડ કરવામાં આવશે. દોષિત સામે ખનિજ અધિનિયમ હેઠળ દંડ અને જપ્તીની કાર્યવાહી ઉપરાંત ફોજદારી ગુનો નોંધવાની પ્રક્રિયા પણ હાથ ધરાશે.
સ્થાનિકોમાં ફફડાટ
આ કાર્યવાહી બાદ વિસ્તારમાં ગેરકાયદેસર ખનન કરતા તત્વોમાં ફફડાટ ફેલાયો છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિ સામે તંત્રે કડક પગલાં લેતાં સ્થાનિકોએ પણ કરી છે કે હવે આવી પ્રવૃત્તિઓ પર રોક લાગશે.
પોલીસ અને ખનિજ વિભાગ વચ્ચે સંકલન
ધ્રોલ પોલીસ સ્ટેશન અને ખનિજ વિભાગ વચ્ચે સંકલન કરીને આગળની કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે. વાહનોના માલિકો અને સંડોવાયેલા લોકોની પૂછપરછ કરવામાં આવશે. જરૂરી દસ્તાવેજો, કોલ રેકોર્ડ, ટ્રાન્સપોર્ટ રૂટ અને નાણાકીય વ્યવહારોની તપાસ પણ હાથ ધરાશે.
સતત પેટ્રોલિંગની યોજના
ખનિજ વિભાગ દ્વારા હવે ધ્રોલ, જાયવા, તળાવ વિસ્તાર અને આસપાસના ગામોમાં નિયમિત પેટ્રોલિંગ કરવાની યોજના બનાવવામાં આવી છે. ડ્રોન સર્વેલન્સ અને મોબાઇલ સ્ક્વોડ દ્વારા રાત્રિ દરમિયાન પણ ચકાસણી વધારવામાં આવશે.
જાહેર સહકારની અપીલ
ખનિજ વિભાગે નાગરિકોને અપીલ કરી છે કે જ્યાં પણ ગેરકાયદેસર ખનન અથવા ખનિજ પરિવહન જોવા મળે ત્યાં તાત્કાલિક માહિતી આપવી. જાહેર સહકારથી જ આવી પ્રવૃત્તિઓને અટકાવી શકાય છે.
વિકાસ અને સંરક્ષણ વચ્ચે સંતુલન જરૂરી
મોરમ અને અન્ય ખનિજોના ખનનથી વિકાસ માટે જરૂરી સામગ્રી મળે છે, પરંતુ તે નિયમો અનુસાર અને પર્યાવરણને નુકસાન ન પહોંચે તે રીતે કરવું જરૂરી છે. બિનઅધિકૃત ખનન વિકાસને નહીં પરંતુ વિનાશને જન્મ આપે છે.
કડક સંદેશ – ગેરકાયદેસર ખનન સહન નહીં
જાયવા ગામે થયેલી આ કાર્યવાહી ગેરકાયદેસર ખનનકારો માટે કડક સંદેશ સમાન છે. સરકારી જમીન, તળાવો અને કુદરતી સંસાધનોનો ગેરવપરાશ સહન કરવામાં આવશે નહીં. નિયમોના ઉલ્લંઘન કરનાર સામે કાયદેસરની કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
આ રીતે ખનિજ વિભાગની આકસ્મિક રેડ દ્વારા ગેરકાયદેસર મોરમ ખનનનો મોટો ભંડાફોડ થયો છે. એક્સકેવેટર અને ત્રણ ડમ્પર સહિત અંદાજે એક કરોડનો મુદ્દામાલ કબજે કરવામાં આવતા ખનન માફિયાઓ પર કડક કાર્યવાહીનો સંકેત મળ્યો છે. આગામી દિવસોમાં વધુ તપાસ બાદ આ કેસમાં નવા ખુલાસા થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
