સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં સંશોધન ગેરરીતિનો વિવાદ : ડૉ. નિદત્ત બારોટની તટસ્થ તપાસ સમિતિની માંગ, ડૉ. કમલ મહેતાને એ.સી.-ઈ.સી.માંથી દૂર કરવાની રજૂઆત.

રાજકોટ સ્થિત સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં શૈક્ષણિક પ્રામાણિકતા અંગે ગંભીર વિવાદ ઉભો થયો છે. શિક્ષણ વિદ્યાશાખાના ડીન અને એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય ડૉ. નિદત્ત બારોટે કુલપતિ ઉત્ત્પલ જોશીને લેખિત રજૂઆત કરીને અંગ્રેજી ભવનના અધ્યક્ષ તથા એકેડેમિક કાઉન્સિલ અને એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય ડૉ. કમલ મહેતા સામે સંશોધન પત્રોમાં ગંભીર ગેરરીતિ અને ખોટા દસ્તાવેજો રજૂ કરવાનો આક્ષેપ કર્યો છે. સાથે જ આ સમગ્ર મામલે નિવૃત્ત ન્યાયાધીશના વડપણ હેઠળ તટસ્થ ઉચ્ચસ્તરીય તપાસ સમિતિ રચવાની અને ડૉ. કમલ મહેતાને બંને સત્તામંડળમાંથી તાત્કાલિક દૂર કરવાની માંગણી કરવામાં આવી છે.

સંશોધન પત્રમાં તારીખોની વિસંગતતા : મુખ્ય આક્ષેપ

ડૉ. નિદત્ત બારોટે પોતાના પત્રમાં જણાવ્યું છે કે ડૉ. કમલ મહેતાના એક સંશોધન પત્રને વર્ષ ૨૦૧૮માં પ્રકાશિત થયેલ બતાવવામાં આવ્યું છે. પરંતુ તે પેપરના ત્રીજા પાનામાં એવી કોન્ફરન્સનો ઉલ્લેખ છે જે વાસ્તવમાં વર્ષ ૨૦૨૦માં યોજાઈ હતી.

અર્થાત્, જે ઘટના બે વર્ષ પછી બની હતી તેની વિગતો પહેલાથી પ્રકાશિત પત્રમાં કેવી રીતે આવી શકે? આ મુદ્દો શૈક્ષણિક જગતમાં ‘બેક-ડેટેડ ડોક્યુમેન્ટ’ બનાવવાનો ગંભીર સંકેત માનવામાં આવે છે.

ડૉ. બારોટે વધુમાં જણાવ્યું છે કે આ પહેલા પણ ડિસેમ્બર ૨૦૧૫માં પ્રકાશિત બતાવવામાં આવેલ એક પેપરમા રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ – ૨૦૨૦ (NEP 2020)નો ઉલ્લેખ જોવા મળ્યો હતો, જે સમયગાળા મુજબ શક્ય જ નથી.

આ પ્રકારની વિસંગતતાઓથી સંશોધનની પ્રામાણિકતા અને યુનિવર્સિટીની વિશ્વસનીયતા પર સવાલ ઊભા થયા છે.

યુનિવર્સિટીના ગૌરવ પર પ્રશ્નચિહ્ન

રજુઆતમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે એકેડેમિક કાઉન્સિલ અને એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલ જેવી સર્વોચ્ચ નીતિનિર્ધારક સંસ્થાઓમાં એવા વ્યક્તિની હાજરી, જેના સંશોધન પર શંકા છે, તે યુનિવર્સિટીની ગરિમાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં સંશોધનની પ્રામાણિકતા સર્વોચ્ચ મૂલ્ય માનવામાં આવે છે. જો શિક્ષક પોતે જ સંશોધનમાં પારદર્શિતા જાળવી શકતા ન હોય તો તેઓ નીતિનિર્ધારણ પ્રક્રિયામાં હોવા યોગ્ય નથી, એવો અભિપ્રાય ડૉ. બારોટે વ્યક્ત કર્યો છે.

તટસ્થ તપાસ સમિતિની માંગ

ડૉ. નિદત્ત બારોટે કુલપતિને નીચે મુજબની ત્રણ મુખ્ય માંગણીઓ કરી છે:
૧. નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ અને પૂર્વ કુલપતિ કક્ષાના નિષ્ણાતોના વડપણ હેઠળ તટસ્થ તપાસ સમિતિ રચવી.
૨. તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી ડૉ. કમલ મહેતાને એ.સી. અને ઈ.સી.ના સભ્યપદેથી દૂર કરવું.
૩. જો ગેરરીતિ સાબિત થાય તો કડક શિસ્તભંગની કાર્યવાહી કરવી.

આ માંગણીઓ સાથે તેમણે યુનિવર્સિટીના શૈક્ષણિક મૂલ્યોની રક્ષા માટે ત્વરિત પગલાં લેવા અનુરોધ કર્યો છે.

વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષણ જગતમાં ચિંતા

સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી સાથે સંકળાયેલા શિક્ષકો અને સંશોધકોમાં આ મુદ્દે ચર્ચા ચાલી રહી છે. હજારો વિદ્યાર્થીઓ શિક્ષકો પાસેથી નૈતિક મૂલ્યો, સંશોધન પ્રામાણિકતા અને શૈક્ષણિક આદર્શોની અપેક્ષા રાખે છે.

જ્યારે શિક્ષક પોતે જ વિવાદમાં ઘેરાય ત્યારે તે વિદ્યાર્થીઓ પર નકારાત્મક અસર કરે છે. સંશોધન ક્ષેત્રમાં વિશ્વસનીયતા જાળવવી જરૂરી છે, કારણ કે તે ભવિષ્યના સંશોધન, પીએચ.ડી. માર્ગદર્શન અને શૈક્ષણિક મૂલ્યાંકન સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે.

NEP 2020નો ઉલ્લેખ : વધુ એક વિવાદાસ્પદ મુદ્દો

ડિસેમ્બર ૨૦૧૫ના સંશોધન પત્રમાં NEP 2020નો ઉલ્લેખ હોવાનો આક્ષેપ ખાસ ચર્ચામાં આવ્યો છે. કારણ કે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ – ૨૦૨૦ તો વર્ષ ૨૦૨૦માં જ જાહેર થઈ હતી.

શૈક્ષણિક માપદંડ મુજબ કોઈપણ સંશોધન પત્રમાં ભવિષ્યની નીતિનો ઉલ્લેખ સમય પહેલાં શક્ય નથી. તેથી આ મુદ્દો સંશોધન દસ્તાવેજોની વિશ્વસનીયતા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.

પ્રશાસન પર દબાણ વધ્યું

આ મુદ્દો બહાર આવતા યુનિવર્સિટી પ્રશાસન પર તાત્કાલિક નિર્ણય લેવા દબાણ વધ્યું છે. શિક્ષણ જગતમાં માંગ ઉઠી રહી છે કે મામલો લાંબો ખેંચવાને બદલે પારદર્શક તપાસ કરવામાં આવે.

કુલપતિ ઉત્ત્પલ જોશી પાસે હવે બે વિકલ્પ છે –

• આંતરિક તપાસ

• ઉચ્ચસ્તરીય તટસ્થ સમિતિ

શિક્ષકોના મોટા વર્ગે નિવૃત્ત ન્યાયાધીશના વડપણ હેઠળ તપાસ કરવાની માંગ કરી છે, જેથી તપાસ નિષ્પક્ષ રહે.

શૈક્ષણિક ગેરરીતિઓના વ્યાપક પ્રભાવ

શૈક્ષણિક ગેરરીતિ માત્ર વ્યક્તિગત મુદ્દો નથી. તેનો પ્રભાવ નીચે મુજબ પડે છે:

• સંશોધનના ગુણવત્તા પર

• યુનિવર્સિટીના રેન્કિંગ પર

• વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય પર

• પીએચ.ડી. અને પ્રમોશન પ્રક્રિયા પર

જો ખોટા દસ્તાવેજો આધારે પ્રમોશન અથવા સત્તા મળી હોય તો તે સમગ્ર સિસ્ટમ માટે ખતરો સાબિત થાય છે.

યુનિવર્સિટીની પ્રતિષ્ઠા દાવ પર

સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી ગુજરાતની મહત્વપૂર્ણ શૈક્ષણિક સંસ્થા છે. તેની સાથે હજારો વિદ્યાર્થીઓ અને સંશોધકો જોડાયેલા છે. આવી સંસ્થામાં ગેરરીતિના આક્ષેપો સામે પારદર્શક કાર્યવાહી ન થાય તો તેની પ્રતિષ્ઠા પર અસર પડે છે.

શૈક્ષણિક વર્તુળોમાં માનવામાં આવે છે કે આ કેસ માત્ર વ્યક્તિગત નથી, પરંતુ સંસ્થાગત પ્રામાણિકતા સાથે જોડાયેલ છે.

આગળ શું?

હાલ યુનિવર્સિટી પ્રશાસન તરફથી સત્તાવાર પ્રતિસાદ મળવાનો બાકી છે. જો તપાસ સમિતિ રચાય તો:

• દસ્તાવેજોની ચકાસણી

• પ્રકાશન તારીખોની પુષ્ટિ

• જર્નલ અને કોન્ફરન્સ રેકોર્ડનું વેરિફિકેશન

• સંશોધન ડેટાની તપાસ

જેવી પ્રક્રિયા હાથ ધરાશે.

તપાસના આધારે આગળની કાર્યવાહી નક્કી થશે.

નિષ્કર્ષ

સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીમાં સંશોધન ગેરરીતિના આક્ષેપો ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી રહ્યા છે. ડૉ. નિદત્ત બારોટે તટસ્થ તપાસ સમિતિ રચવાની અને ડૉ. કમલ મહેતાને એ.સી.-ઈ.સી.માંથી દૂર કરવાની માંગ કરી છે.

શૈક્ષણિક પ્રામાણિકતા જાળવવા માટે પારદર્શક અને નિષ્પક્ષ તપાસ જરૂરી છે. હવે નજર કુલપતિના નિર્ણય પર ટકી છે કે તેઓ આ મામલે શું પગલાં લે છે.

શિક્ષણ જગતની અપેક્ષા છે કે સંસ્થાની પ્રતિષ્ઠા અને શૈક્ષણિક મૂલ્યોની રક્ષા માટે ત્વરિત અને નિષ્પક્ષ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.