મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના બજેટ સત્ર દરમિયાન રાજ્ય સરકારે કુલ ૧૧,૯૯૫.૩૩ કરોડ રૂપિયાની પૂરક માગણીઓ રજૂ કરીને વિકાસકાર્યો અને વધારાના ખર્ચ માટે વિધાનસભાની મંજૂરી માગી છે. આ પૂરક માગણીઓ મુખ્યત્વે ઊર્જા, ઉદ્યોગ, ગ્રામ્ય વિકાસ, પાણીપુરવઠા, સ્વચ્છતા અને અન્ય કલ્યાણકારી યોજનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી છે.

બજેટ સત્રના બીજા દિવસે મુખ્ય પ્રધાન અને નાણાપ્રધાન તરીકે કાર્યભાર સંભાળતા દેવેન્દ્ર ફડણવીસ દ્વારા આ વધારાની ગ્રાન્ટની માગણી સદનમાં રજૂ કરવામાં આવી હતી. આવનાર ૬ માર્ચે ૨૦૨૬-૨૭નું વાર્ષિક બજેટ રજૂ થવાનું હોવાથી આ પૂરક માગણીઓનું મહત્વ વધુ વધ્યું છે.

પૂરક માગણીઓ શું છે?

નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન સરકાર દ્વારા પહેલેથી પસાર કરાયેલા વાર્ષિક બજેટમાં જો કોઈ નવા પ્રોજેક્ટ, અણધાર્યા ખર્ચ અથવા વધારાની જરૂરિયાત ઊભી થાય તો સરકાર વિધાનસભામાં વધારાની નાણાકીય મંજૂરી માગે છે. તેને પૂરક માગણી કહેવાય છે.

આ પ્રક્રિયા નાણાકીય પારદર્શિતા અને ધારાસભાની મંજૂરી સાથે ખર્ચ કરવાની પરંપરા જાળવે છે.

કુલ ખર્ચનું વિભાજન

સદનમાં રજૂ કરાયેલા આંકડા મુજબ પૂરક માગણીઓનો કુલ ખર્ચ બે મુખ્ય ખાતાઓમાં વહેંચાયો છેઃ

• મહેસૂલ ખાતો: ₹૫,૭૪૮.૧૦ કરોડ

• મૂડી ખાતો: ₹૬,૦૦૩.૭૯ કરોડ

આમાંથી મૂડી ખાતામાંનો ખર્ચ વિકાસકાર્યો, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઊર્જા અને પાણીપુરવઠા જેવા લાંબા ગાળાના પ્રોજેક્ટ માટે વપરાશે.

ઊર્જા, ઉદ્યોગ અને ખાણકામને સૌથી વધુ ફાળવણી

કુલ ૧૧,૯૯૫.૩૩ કરોડ રૂપિયામાંથી ₹૪,૦૬૬ કરોડ ઊર્જા, શ્રમ, ઉદ્યોગો અને ખાણકામ ક્ષેત્ર માટે રાખવામાં આવ્યા છે, જે તમામ વિભાગોમાં સૌથી વધુ છે.

ઊર્જા ક્ષેત્ર

• કુલ ફાળવણી: ₹૩,૨૬૨ કરોડ
  આ રકમ વીજ ઉત્પાદન, ટ્રાન્સમિશન, ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સુધારણા અને વીજ પુરવઠાની સ્થિરતા માટે વપરાશે. ઉદ્યોગિક વિકાસ માટે વિશ્વસનીય વીજ પુરવઠો મહત્વપૂર્ણ હોવાથી આ ફાળવણીને વ્યૂહાત્મક માનવામાં આવી રહી છે.

ગ્રામ્ય અને નાના ઉદ્યોગો

• ફાળવણી: ₹૮૦૩ કરોડ
  આ રકમથી ગ્રામ્ય રોજગાર, માઈક્રો, સ્મોલ અને મિડિયમ એન્ટરપ્રાઈઝ (MSME), હસ્તકલા અને નાના ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન મળશે.

ઉદ્યોગ, ઊર્જા, શ્રમ અને ખાણકામ વિભાગોએ મળીને ₹૫,૮૪૦ કરોડની માગણી કરી હતી, જેમાંથી મોટો હિસ્સો સ્વીકારવામાં આવ્યો છે.

પાણીપુરવઠા અને સ્વચ્છતા માટે મોટી જોગવાઈ

રાજ્ય સરકારે પાણીપુરવઠા અને સ્વચ્છતા માટે ₹૧,૪૩૧ કરોડની ફાળવણીનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.

આ રકમનો ઉપયોગ નીચેના કાર્યો માટે થઈ શકે છેઃ

• ગ્રામ્ય પાણી યોજના

• શહેરોમાં પાણી વિતરણ સુધારણા

• સ્વચ્છતા અને ગટર પ્રોજેક્ટ

• પીવાના પાણીની ઉપલબ્ધતા

પાણી અને સ્વચ્છતા ક્ષેત્રમાં રોકાણથી આરોગ્ય, જીવનસ્તર અને શહેરી વિકાસમાં સુધારો થશે.

ગ્રામ્ય વિકાસ વિભાગ

ગ્રામ્ય વિકાસ વિભાગે ₹૭૧.૦૩ કરોડની માગણી કરી હતી, જેમાંથી ₹૭૧.૦૨ કરોડ જાહેર કાર્યો માટે છે.

આ રકમથી ગામડાઓમાં રોડ, સમુદાયિક ઇમારતો, નાના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રોજગાર આધારિત પ્રોજેક્ટ હાથ ધરાશે.

ખાદ્ય અને નાગરિક પુરવઠા વિભાગ

આ વિભાગ માટે ₹૫૫.૫૨ કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ રકમનો ઉપયોગ રેશનિંગ સિસ્ટમ, અન્ન સુરક્ષા યોજના અને સંગ્રહ વ્યવસ્થાના સુધારણા માટે થશે.

રાજ્ય આયોજન વિભાગ

રાજ્ય આયોજન વિભાગે ₹૮૦ કરોડની માગણી કરી છે. આ રકમથી લાંબા ગાળાના વિકાસ યોજનાઓ, ડેટા આધારિત આયોજન અને સંકલિત પ્રોજેક્ટ માટે કામ કરવામાં આવશે.

સમાજ કલ્યાણ અને અન્ય વિભાગો

અનુસૂચિત અને અન્ય પાછળવર્ગ કલ્યાણ

• ફાળવણી: ₹૨૩.૬૪ કરોડ
  આ રકમથી શિક્ષણ, હોસ્ટેલ, સ્કોલરશિપ અને કલ્યાણકારી યોજનાઓને સહાય મળશે.

મહેસૂલ અને વન વિભાગ

• ફાળવણી: ₹૧૩૨ કરોડ
  જમીન માપણી, ડિજિટલ રેકોર્ડ, વન સંરક્ષણ અને કુદરતી સંપત્તિના સંચાલન માટે ઉપયોગ થશે.

તબીબી શિક્ષણ અને દવા વિભાગ

• ફાળવણી: ₹૩૧.૪૩ કરોડ
  આ રકમથી મેડિકલ કોલેજ, હોસ્પિટલ સુવિધા, સાધનો અને તાલીમમાં સુધારો થશે.

મૂડી ખર્ચનું મહત્વ

મૂડી ખાતા હેઠળની ₹૬,૦૦૩.૭૯ કરોડની જોગવાઈ રાજ્યના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આમાં ઊર્જા પ્રોજેક્ટ, પાણી યોજના, ઉદ્યોગિક પાર્ક, ગ્રામ્ય માર્ગો અને જાહેર સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે.

મૂડી ખર્ચ વધવાથી લાંબા ગાળે રાજ્યની આર્થિક વૃદ્ધિ અને રોજગાર તકોમાં વધારો થાય છે.

આવનાર બજેટ પર અસર

આ પૂરક માગણીઓ આવનાર ૨૦૨૬-૨૭ના વાર્ષિક બજેટ માટે માર્ગદર્શક બની શકે છે. કયા ક્ષેત્રને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે તે સ્પષ્ટ થાય છેઃ

• ઊર્જા અને વીજ પુરવઠો

• ઉદ્યોગ અને MSME

• પાણી અને સ્વચ્છતા

• ગ્રામ્ય વિકાસ

આથી રાજ્યના વિકાસનો ફોકસ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઉત્પાદનક્ષમ ક્ષેત્રો પર રહેશે.

રાજકીય અને આર્થિક અર્થ

વિશ્લેષકોના મત મુજબ ઊર્જા અને ઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં વધુ ફાળવણીથી રોકાણ, રોજગાર અને ઉત્પાદન વધવાની સંભાવના છે. ગ્રામ્ય વિકાસ અને પાણી પ્રોજેક્ટને પ્રાથમિકતા આપવાથી ગામડાઓમાં જીવનસ્તર સુધરશે.

સાથે સાથે સમાજ કલ્યાણ, ખાદ્ય સુરક્ષા અને આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં જોગવાઈ રાજ્યની સામાજિક જવાબદારી દર્શાવે છે.

નિષ્કર્ષ

મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલી ₹૧૧,૯૯૫.૩૩ કરોડની પૂરક માગણીઓ રાજ્યના વિકાસના મુખ્ય ક્ષેત્રોને મજબૂત બનાવવાના દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. ઊર્જા, ઉદ્યોગ, પાણીપુરવઠા અને ગ્રામ્ય વિકાસ માટે મોટી ફાળવણી રાજ્યની આર્થિક ગતિને તેજ કરશે.

આ પૂરક માગણીઓ પાસ થયા બાદ આવનાર બજેટમાં વધુ મોટા વિકાસ પ્રોજેક્ટ માટે માર્ગ તૈયાર થશે. રાજ્ય સરકારનો ફોકસ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, રોજગાર અને મૂળભૂત સુવિધાઓ પર કેન્દ્રિત હોવાનું સ્પષ્ટ થાય છે.

વિકાસ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કલ્યાણ – ત્રણેય પર ભાર સાથે મહારાષ્ટ્ર આગળ વધી રહ્યું છે.