E20 યુગનો પ્રારંભઃ પહેલી એપ્રિલથી દેશભરમાં ૨૦ ટકા ઇથેનૉલ મિશ્રિત પેટ્રોલ ફરજિયાત, જૂના વાહનો માટે ચિંતાના સંકેત.

દેશના ઊર્જા ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન લાવતા કેન્દ્ર સરકારે પહેલી એપ્રિલથી સમગ્ર ભારતભરમાં ૨૦ ટકા ઇથેનૉલ મિશ્રિત પેટ્રોલ (E20) ફરજિયાત બનાવવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય અમલમાં મૂકવાનો છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી સૂચના મુજબ હવે તમામ તેલ કંપનીઓ દેશના દરેક રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં માત્ર E20 પેટ્રોલ જ સપ્લાય કરશે. આ નિર્ણય સાથે ભારત પરંપરાગત ફોસિલ ફ્યુઅલ પરથી ધીમે ધીમે ગ્રીન અને સ્વદેશી ઊર્જા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

૨૦૩૦નું લક્ષ્ય હવે ૨૦૨૫-૨૬માં

કેન્દ્ર સરકારે અગાઉ ઇથેનૉલ બ્લેન્ડિંગનું લક્ષ્ય વર્ષ ૨૦૩૦ નક્કી કર્યું હતું, પરંતુ ઊર્જા સુરક્ષા, આયાતમાં ઘટાડો અને પર્યાવરણ સંરક્ષણને ધ્યાનમાં રાખીને આ લક્ષ્યને આગળ ધપાવી ૨૦૨૫-૨૬ સુધીમાં જ સંપૂર્ણ અમલીકરણ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.

ભારતમાં ૨૦૨૩થી પસંદગીના શહેરોમાં E20 પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ હતું, પરંતુ તે ઑપ્શનલ હતું. હવે તે ફરજિયાત બનતાં દેશભરના તમામ પેટ્રોલ પંપ પર એકસરખું ઇંધણ મળશે.

હવે માત્ર ૯૫ RONનું E20 પેટ્રોલ

નવી વ્યવસ્થામાં ૯૫ રિસર્ચ ઑક્ટેન નંબર (RON)વાળું E20 પેટ્રોલ જ વેચાશે. RON એ ફ્યુઅલની એ ક્ષમતા દર્શાવે છે કે તે એન્જિનમાં નૉકિંગને કેટલું રોકી શકે છે. નૉકિંગ એટલે એન્જિનમાં સમય પહેલાં બળતણ સળગવું, જેના કારણે એન્જિનને નુકસાન થઈ શકે છે.

ઉચ્ચ RON ધરાવતું પેટ્રોલ એન્જિન પર ઓછું દબાણ લાવે છે, મશીનરીને સ્મૂથ રીતે ચાલવામાં મદદ કરે છે અને લાંબા ગાળે એન્જિનની આયુષ્ય વધારવામાં સહાયરૂપ બને છે. અત્યાર સુધી ભારતમાં મોટા ભાગે ૯૧ RONનું સામાન્ય પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ હતું, જ્યારે ૯૫ RON માત્ર પ્રીમિયમ શ્રેણીમાં મળતું હતું.

ઇથેનૉલ શું છે અને કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?

ઇથેનૉલ એક બાયોફ્યુઅલ છે, જે મુખ્યત્વે શેરડી, મકાઈ અને અન્ય કૃષિ ઉત્પાદનમાંથી બનાવવામાં આવે છે.
તેના મુખ્ય ફાયદા:

• પેટ્રોલની આયાતમાં ઘટાડો

• ખેડૂતોને વધારાની આવક

• કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો

• સ્વદેશી ઊર્જા સ્રોતનો ઉપયોગ

ભારત દર વર્ષે મોટાપાયે કાચું તેલ આયાત કરે છે. E20 અમલમાં આવતા પેટ્રોલની જરૂરિયાતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે અને વિદેશી ચલણની બચત થશે.

ખેડૂતો માટે સોનેરી તક

ઇથેનૉલ ઉત્પાદન વધતાં શેરડી ઉત્પાદકો અને બાયોફ્યુઅલ ઉદ્યોગને મોટી ગતિ મળશે. શેરડીમાંથી ખાંડ ઉપરાંત ઇથેનૉલનું ઉત્પાદન થતાં ખાંડ મિલોને વધારાની આવક મળશે.

સરકારનું માનવું છે કે આ નીતિથી ખેડૂતોને તેમના પાક માટે સ્થિર બજાર મળશે અને કૃષિ ક્ષેત્રને સીધો લાભ થશે.

પર્યાવરણને ફાયદો

ઇથેનૉલ મિશ્રિત પેટ્રોલ બળતાં કાર્બન મોનોક્સાઇડ અને હાનિકારક ગેસનું ઉત્સર્જન ઓછું થાય છે. આથી વાયુ પ્રદૂષણમાં ઘટાડો થશે.

પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના મત મુજબ મોટા શહેરોમાં વાહન પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં E20 મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.

જૂના વાહનો માટે પડકાર

ઇન્ડસ્ટ્રીના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ૨૦૨૩થી ૨૦૨૫ વચ્ચે બનેલાં મોટાભાગનાં વાહનો E20 માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે, તેથી નવા વાહન માલિકોને ખાસ સમસ્યા નહીં આવે.

પરંતુ જૂના વાહનો માટે કેટલાક પડકારો ઉભા થઈ શકે છે:

• માઇલેજમાં ૩ થી ૭ ટકા ઘટાડો

• રબર અને પ્લાસ્ટિકના ભાગોમાં ઘસારો

• લાંબા ગાળે ફ્યુઅલ સિસ્ટમ પર અસર

ખાસ કરીને ૧૦ વર્ષથી જૂના વાહનોમાં આ અસર વધુ જોવા મળી શકે છે.

વાહન ઉત્પાદકોની તૈયારી

વાહન નિર્માતાઓએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં E20 કોમ્પેટિબલ એન્જિન વિકસાવ્યાં છે. નવા મોડલમાં ફ્યુઅલ પાઈપ, ઇન્જેક્ટર અને એન્જિન મૅપિંગ એવી રીતે બનાવવામાં આવ્યું છે કે તે ઇથેનૉલ મિશ્રણને સહન કરી શકે.

ઘણા ઉત્પાદકો હવે “E20 કોમ્પેટિબલ” અથવા “E20 રેડી” લેબલ સાથે વાહનો વેચી રહ્યા છે.

પેટ્રોલ પંપ પર શું બદલાશે?

પહેલી એપ્રિલ પછી દેશના દરેક પેટ્રોલ પંપ પર

• માત્ર E20 પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ રહેશે

• અલગ પ્રકારનું સામાન્ય પેટ્રોલ મળશે નહીં

• ૯૫ RON સ્ટાન્ડર્ડ લાગુ પડશે

આથી ગ્રાહકોને ઇંધણ પસંદ કરવાની જરૂર નહીં રહે, કારણ કે એક જ પ્રકારનું પેટ્રોલ મળશે.

કિંમત પર અસર?

સરકારે હજુ સુધી E20 પેટ્રોલના ભાવ અંગે અલગથી કોઈ જાહેરાત કરી નથી. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઇથેનૉલનું ઉત્પાદન વધતાં લાંબા ગાળે પેટ્રોલના ભાવ પર નિયંત્રણ રહેવાની શક્યતા છે.

આયાતમાં ઘટાડો થવાથી દેશની અર્થવ્યવસ્થા પર પણ સકારાત્મક અસર પડશે.

ટેકનિકલ પડકારો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

E20 અમલીકરણ માટે તેલ કંપનીઓએ રિફાઇનરી, સ્ટોરેજ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન સિસ્ટમમાં ફેરફાર કર્યા છે.

• ઇથેનૉલ બ્લેન્ડિંગ પ્લાન્ટ

• અલગ સ્ટોરેજ ટૅન્ક

• ગુણવત્તા ચકાસણી સિસ્ટમ

આ બધું સુનિશ્ચિત કર્યા બાદ જ દેશભરમાં E20 સપ્લાય શરૂ કરવામાં આવશે.

ગ્રાહકો માટે માર્ગદર્શન

જૂના વાહન માલિકોએ નીચેના પગલાં લેવા સલાહ આપવામાં આવી છે:

• નિયમિત સર્વિસિંગ

• ફ્યુઅલ ફિલ્ટર ચેક

• રબર પાઈપ અને ગાસ્કેટની તપાસ

• એન્જિન ટ્યુનિંગ

આ પગલાંથી E20ના અસરકારક ઉપયોગમાં મદદ મળશે.

ઊર્જા સુરક્ષા તરફ મોટું પગલું

E20 નીતિ ભારતને ઊર્જા સ્વાવલંબન તરફ લઈ જવાનું મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે. આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડીને સ્વદેશી બાયોફ્યુઅલના ઉપયોગથી દેશની ઊર્જા નીતિ વધુ મજબૂત બનશે.

નિષ્ણાતોની મિશ્ર પ્રતિક્રિયા

જ્યાં એક તરફ પર્યાવરણ અને કૃષિ ક્ષેત્ર માટે આ નીતિ ફાયદાકારક ગણાઈ રહી છે, ત્યાં બીજી તરફ ઓટોમોબાઇલ અને ગ્રાહક ક્ષેત્રે કેટલાક પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. ખાસ કરીને જૂના વાહન માલિકો માટે ટ્રાન્ઝિશન પિરિયડ અને ટેકનિકલ માર્ગદર્શન જરૂરી હોવાનું નિષ્ણાતોનું કહેવું છે.

સરકારનો દૃઢ નિશ્ચય

કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે દેશને ગ્રીન ફ્યુઅલ તરફ લઈ જવા માટે આ નીતિ અનિવાર્ય છે. આગામી સમયમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહન, હાઈડ્રોજન ફ્યુઅલ અને બાયોફ્યુઅલ પર વધુ ધ્યાન આપવામાં આવશે.

ઉપસંહાર

પહેલી એપ્રિલથી E20 પેટ્રોલ ફરજિયાત બનતાં દેશના ઇંધણ ક્ષેત્રમાં મોટો પરિવર્તન આવશે. નવા વાહનો માટે આ નીતિ લાભદાયી સાબિત થશે, જ્યારે જૂના વાહન માલિકોએ સાવચેતી રાખવાની જરૂર રહેશે.

આ પગલું ભારતને ઊર્જા સ્વાવલંબન, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને કૃષિ વિકાસ તરફ આગળ વધારતું મહત્વપૂર્ણ માઈલસ્ટોન બની રહેશે.