ભારતમાં વન્યજીવન સંરક્ષણના ક્ષેત્રમાં છેલ્લા એક વર્ષમાં જો કોઈ પહેલે રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિશેષ ધ્યાન ખેંચ્યું હોય, તો તે છે Vantara Foundation. વડા પ્રધાન Narendra Modi દ્વારા એક વર્ષ પહેલાં ઉદ્ઘાટન કરાયેલ આ અભિયાન આજે વૈશ્વિક સ્તરે વિજ્ઞાન આધારિત, સંકલિત અને માનવતાવાદી વન્યજીવન સંરક્ષણનું મોડેલ બની રહ્યું છે.

અનંત મુકેશ અંબાણી દ્વારા સ્થાપિત આ ફાઉન્ડેશને માત્ર પ્રાણીઓનો બચાવ કર્યો નથી, પરંતુ તેમને ફરીથી કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં પાછા મોકલી “નવજીવન” આપ્યું છે.

આ પ્રથમ વર્ષગાંઠે, વનતારાની સફર એક પ્રેરણાદાયક કથા બની છે — કરુણા, વિજ્ઞાન અને દૃઢ સંકલ્પની.

વનતારાનો દૃષ્ટિકોણ: માત્ર બચાવ નહીં, સંપૂર્ણ પુનર્વસન

વનતારાનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય માત્ર ઘાયલ પ્રાણીઓને સારવાર આપવાનો નથી, પરંતુ એક સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમ ઊભું કરવાનું છે જ્યાં:

• વન્યજીવનનું રક્ષણ થાય

• વૈજ્ઞાનિક સંશોધન પ્રોત્સાહિત થાય

• સમુદાયો સશક્ત બને

• જાગૃતિ વધે

• અને અંતે પ્રાણીઓ કુદરતી નિવાસસ્થાને પાછા જઈ શકે

આ અભિગમ “રેસ્ક્યૂ-ટુ-રિલીઝ” મોડલ તરીકે ઓળખાય છે.

વન્યજીવન બચાવ અને પુનર્વસન: આંકડાઓમાં સફળતા

વનતારાએ એક વર્ષમાં હજારો પ્રાણીઓને સંભાળ્યા. તેમાં સમાવેશ થાય છે:

• વાઘ

• સરિસૃપ

• પ્રાઈમેટ

• પક્ષીઓ

• અન્ય સસ્તન પ્રાણીઓ

હાથીઓ માટે વિશેષ સંભાળ

250થી વધુ હાથીઓને લાંબા ગાળાની સંભાળ આપવામાં આવી છે. આ હાથીઓમાંથી ઘણા:

• સર્કસમાંથી બચાવાયેલા

• લાકડાં કાપવાના કામમાં શોષિત

• ભીખ માગવાની પ્રવૃત્તિમાં વપરાયેલા

• વય-સંબંધિત રોગો (જેમ કે સંધિવા)થી પીડાતા

વનતારાના વિશાળ એનિમલ કેર કેમ્પસમાં હાથીઓ માટે વિશેષ:

• હાઇડ્રોથેરાપી પુલ

• પૌષ્ટિક આહાર

• દૈનિક ફિઝિયોથેરાપી

• વિશાળ ખૂલ્લી જગ્યા

વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

મગરો અને અન્ય સરિસૃપો

હજારો મગરોને સુરક્ષિત આશ્રય આપવામાં આવ્યો છે.
ઘણા ગેરકાયદેસર વેપાર અથવા માનવ-પ્રાણી સંઘર્ષમાંથી બચાવાયેલા હતા.

અદ્યતન પશુચિકિત્સા અને વૈજ્ઞાનિક માળખું

વનતારાએ પશ્ચિમી ક્ષેત્ર માટે રાષ્ટ્રીય વન્યજીવન રેફરલ સેન્ટર તરીકે સ્થાન મેળવ્યું છે.

તેમાં સમાવેશ થાય છે:

• એક અદ્યતન સેન્ટ્રલ લેબોરેટરી

• 11 પેટા-પ્રયોગશાળાઓ

• 70થી વધુ નિષ્ણાતો

• દરરોજ 2,000થી વધુ પરીક્ષણો

ટેક્નોલોજીકલ ક્ષમતાઓ:

• બાયોબેન્કિંગ

• જિન સિક્વન્સિંગ

• મોલેક્યુલર ડાયગ્નોસ્ટિક્સ

• પેથોલોજી

• પેરાસિટોલોજી

• ટોક્સિકોલોજી

આ બધું વન્યજીવન આરોગ્યને લાંબા ગાળે સુરક્ષિત બનાવે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા અને પુરસ્કારો

વનતારાને વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા મળી છે.

• EARAZA

• SEAZA

• ગ્લોબલ હ્યુમન કન્ઝર્વેશન સર્ટિફિકેશન

વનતારાના સ્થાપક અનંત મુકેશ અંબાણીને ગ્લોબલ હ્યુમન ઍવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.

ભારતમાં તેમને “પ્રાણી મિત્ર ઍવોર્ડ 2025” એનાયત થયો.

આ સન્માન માત્ર વ્યક્તિગત નથી — તે સમગ્ર ટીમની મહેનતનું પ્રતિબિંબ છે.

તાલીમ અને શિક્ષણ: ભવિષ્ય માટે રોકાણ

વનતારાએ એક વર્ષમાં:

• સેંકડો પશુચિકિત્સકોને તાલીમ આપી

• 50થી વધુ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમો યોજ્યા

• હજારો બાળકોમાં જાગૃતિ ફેલાવી

વિદ્યાર્થીઓ માટે:

• ઇન્ટરેક્ટિવ વર્કશોપ

• પ્રકૃતિ શિબિર

• ડિજિટલ લર્નિંગ મોડ્યુલ

આયોજિત કરવામાં આવ્યા.

ખોરાક અને જીવન આધાર વ્યવસ્થા

વનતારા દરરોજ હજારો પ્રાણીઓ માટે ખોરાકનું ઉત્પાદન કરે છે.

• 156,000 કિલોગ્રામ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળો ખોરાક

• 50 તાપમાન-નિયંત્રિત વાહનો

• 200 વ્યાવસાયિકો

• 1,000થી વધુ ખેડૂતો

આ માળખું ભારતના સૌથી મોટા પ્રાણી ખોરાક સપ્લાય ચેઇન મોડેલોમાંનું એક છે.

ઈમરજન્સી પ્રતિભાવ ટીમ

વનતારાની 200 સભ્યોની ટીમ 24/7 સક્રિય રહે છે.

• 50થી વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય બચાવ ઓપરેશન

• 15 ઝડપી પ્રતિભાવ ટીમો

આ ટીમો:

• અકસ્માત

• માનવ-વન્યજીવન સંઘર્ષ

• કુદરતી આપત્તિ

સમયે તરત જ કામગીરી કરે છે.

બરડા અભયારણ્યમાં લીલા હરણનો પુનઃપ્રવેશ

ગુજરાતના **Barda Wildlife Sanctuary**માં 53 લીલા હરણ છોડવામાં આવ્યા.

આ પ્રોજેક્ટ:

• વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન

• જીનેટિક મોનિટરિંગ

• નિવાસસ્થાન પુનઃસ્થાપન

પર આધારિત હતો.

આંતરરાષ્ટ્રીય પુનર્વસન: ઇન્ડોનેશિયા પ્રોજેક્ટ

ઇન્ડોનેશિયામાં લાંબી ગરદનવાળા કાચબાનો પુનર્વસન કાર્યક્રમ શરૂ થયો.

આ આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ દર્શાવે છે કે વનતારા હવે વૈશ્વિક સ્તરે કામ કરી રહ્યું છે.

આપત્તિ અને માનવતાવાદી સહાય

પંજાબમાં પૂર દરમિયાન:

• લાખો લોકોની મદદ

• હજારો પ્રાણીઓનું રક્ષણ

• તાત્કાલિક પશુચિકિત્સા કેમ્પ

આયોજિત કરવામાં આવ્યા.

વનતારાએ દર્શાવ્યું કે સંરક્ષણ અને માનવ સેવા સાથે-સાથે ચાલે શકે છે.

સમુદાય જોડાણ અને સશક્તિકરણ

વનતારાએ સ્થાનિક સમુદાયોને તાલીમ આપી:

• ગેરકાયદેસર શિકાર સામે જાગૃતિ

• વન્યજીવન મિત્ર ખેતી

• ઇકો-ટૂરિઝમ

આ પ્રયાસો વન્યજીવન અને માનવ વચ્ચે સંતુલન સ્થાપિત કરે છે.

એક વર્ષનો સારાંશ: શું બદલાયું?

એક વર્ષમાં:

• હજારો પ્રાણીઓ બચાવાયા

• સૈંકડો પુનર્વસિત થયા

• વૈજ્ઞાનિક માળખું ઊભું થયું

• આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા મળી

• સમુદાય જાગૃત બન્યા

વનતારાએ સંરક્ષણને એક વ્યાપક, વિજ્ઞાન આધારિત, માનવતાવાદી ચળવળમાં પરિવર્તિત કર્યું.

ભવિષ્યની દિશા

આગામી વર્ષોમાં ફોકસ રહેશે:

• વધુ સંવર્ધન કાર્યક્રમો

• ટેક્નોલોજી આધારિત મોનિટરિંગ

• ગ્લોબલ સહયોગ

• યુવા સંરક્ષણ નેતાઓનું નિર્માણ

નિષ્કર્ષ: કરુણા અને વિજ્ઞાનનું મિલન

**Vantara Foundation**ની પ્રથમ વર્ષગાંઠ માત્ર ઉજવણી નથી — તે એક સંકલ્પ છે.

વડા પ્રધાન Narendra Modi દ્વારા ઉદ્ઘાટિત આ પહેલે દર્શાવ્યું કે ખાનગી ક્ષેત્ર, વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ અને સરકાર સાથે મળીને કામ કરે તો વન્યજીવન સંરક્ષણમાં ઐતિહાસિક ફેરફાર શક્ય છે.

હજારો ઘાયલ પ્રાણીઓ ફરી જંગલમાં દોડે છે, ઊડે છે, જીવે છે —
તે જ વનતારાની સૌથી મોટી સિદ્ધિ છે.

એક વર્ષ પછી, વનતારા માત્ર એક ફાઉન્ડેશન નથી —
તે ભારતમાંથી ઉદ્ભવેલી વૈશ્વિક સંરક્ષણ ચળવળ બની રહી છે.