બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછીનો સૌથી મોટો દરિયાઈ ટકરાવ?

શ્રીલંકા નજીક ઈરાની યુદ્ધપોત IRIS Dena પર અમેરિકન સબમરીનનો ટોરપીડો હુમલો, 150થી વધુ નૌસૈનિક ગુમ — મધ્યપૂર્વ યુદ્ધનો દરિયો સુધી વિસ્તરતો આગલો અધ્યાય

મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે એક એવી ઘટના સામે આવી છે, જેને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા નિષ્ણાતો “બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછીનો સૌથી ગંભીર દરિયાઈ હુમલો” કહી રહ્યા છે. ઈઝરાયલ-અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધના પડઘા હવે હિન્દ મહાસાગર સુધી સંભળાઈ રહ્યા છે. શ્રીલંકાના દરિયાકાંઠા નજીક અમેરિકન સબમરીન દ્વારા ઈરાની નેવીના અદ્યતન ફ્રિગેટ IRIS Dena પર ટોરપીડો હુમલો કરવામાં આવ્યો હોવાની પુષ્ટિ બંને પક્ષના સત્તાવાર સ્ત્રોતોએ કરી છે.આ યુદ્ધપોત ભારતમાંથી પરત ફરી રહ્યો હતો, જ્યાં તે આંતરરાષ્ટ્રીય નેવી અભ્યાસ ‘મિલન 2026’માં ભાગ લઈને પાછો જઈ રહ્યો હતો. હુમલામાં જહાજ ડૂબી ગયું હોવાનો દાવો અમેરિકન રક્ષા મંત્રી Pete Hegseth દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે ઈરાનના સૈન્ય પ્રવક્તા Abolfazl Shekarchi એ અમેરિકન સબમરીનને સીધો જવાબદાર ઠેરવ્યો છે.

ઘટનાક્રમ: દરિયામાં સવારથી શરૂ થયેલી તંગ પરિસ્થિતિ

પ્રાથમિક માહિતી મુજબ, IRIS Dena ભારતના તટ પરથી દક્ષિણ તરફ આગળ વધી રહ્યો હતો અને શ્રીલંકાના દરિયાઈ વિસ્તારમાં પ્રવેશી ચૂક્યો હતો. એ દરમિયાન અચાનક દરિયાની અંદરથી છોડાયેલા ટોરપીડો દ્વારા જહાજને નિશાન બનાવાયું.સૈન્ય સૂત્રો મુજબ, હુમલો એટલો ચોકસાઈભર્યો હતો કે ફ્રિગેટને ગંભીર નુકસાન થયું અને થોડા જ સમયમાં જહાજ ડૂબવા લાગ્યું. હુમલાની પદ્ધતિ અને ચોકસાઈને ધ્યાનમાં લેતાં સ્પષ્ટ થાય છે કે હુમલો પરંપરાગત મિસાઈલથી નહીં પરંતુ અદ્યતન સબમરીન-લૉન્ચ ટોરપીડો દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.

“બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી પહેલીવાર” — અમેરિકાનો દાવો

અમેરિકન સંરક્ષણ વિભાગના વડા Pete Hegsethએ જણાવ્યું કે અમેરિકાની એક ન્યુક્લિયર સબમરીને IRIS Denaને ટોરપીડો દ્વારા નિશાન બનાવી. તેમણે દાવો કર્યો કે “આ પગલું સ્વરક્ષણ અને પ્રદેશીય સુરક્ષાના હિતમાં લેવાયું.”સૈન્ય ઈતિહાસકારો મુજબ, બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ મોટા પાયે દરિયાઈ યુદ્ધો થયા છે, પરંતુ ટોરપીડો દ્વારા સત્તાવાર રીતે કોઈ રાષ્ટ્રના યુદ્ધપોતને ડૂબાડવાની ઘટના અતિ દુર્લભ છે. આ કારણે જ આ હુમલો વૈશ્વિક રાજકારણમાં નવી ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે.

IRIS Dena શું છે? ઈરાનની નૌસૈનિક શક્તિનો ગૌરવ

IRIS Dena ઈરાનની “મૌજ” શ્રેણીની અદ્યતન ફ્રિગેટ ગણાય છે. આ જહાજમાં આધુનિક રડાર સિસ્ટમ, એન્ટી-એર મિસાઈલ, એન્ટી-શિપ મિસાઈલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક વૉરફેર સિસ્ટમ્સ લગાવવામાં આવી હતી.ઈરાન માટે આ જહાજ માત્ર એક યુદ્ધપોત નહોતું, પરંતુ તેની વધતી નૌસૈનિક શક્તિનું પ્રતિક હતું. ખાસ કરીને હિન્દ મહાસાગર વિસ્તારમાં ઈરાન પોતાની હાજરી મજબૂત બનાવવા પ્રયાસરત હતું.ભારતમાં યોજાયેલ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લીટ રિવ્યૂ ‘મિલન 2026’માં IRIS Denaની હાજરીને ઈરાન-ભારત મિત્રતાના પ્રતીક તરીકે જોવામાં આવી હતી.

30થી વધુ જવાનોનું રેસ્ક્યુ, 150થી વધુ હજુ ગુમ

અંદાજિત 180 નૌસૈનિકો આ જહાજ પર સવાર હતા. હુમલા બાદ દરિયામાં હાહાકાર મચી ગયો. શ્રીલંકાની નૌસેનાએ તરત જ બચાવ કામગીરી શરૂ કરી. અત્યાર સુધી 30થી વધુ જવાનોને જીવતા બચાવી લેવાયા છે.શ્રીલંકન નેવીએ 28 મૃતદેહો પણ દરિયામાંથી બહાર કાઢ્યા છે. પરંતુ હજી પણ 100થી વધુ લોકો ગુમ હોવાનું માનવામાં આવે છે. બચાવ કામગીરી રાત્રિ સુધી ચાલુ રહી હતી.શ્રીલંકા સરકારે માનવતાવાદી દ્રષ્ટિકોણથી તમામ શક્ય મદદ આપવાની જાહેરાત કરી છે.

ઈરાનનો કડક વિરોધ અને બદલો લેવાની ચેતવણી

ઈરાનના સૈન્ય પ્રવક્તા Abolfazl Shekarchiએ આ હુમલાને “આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનો ઘોર ભંગ” ગણાવ્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે “અમેરિકા આ પગલાં માટે ભારે કિંમત ચૂકવશે.”તેહરાનમાં આ ઘટનાના વિરોધમાં પ્રદર્શન શરૂ થઈ ગયા છે. ઈરાનની સંસદે તાત્કાલિક બેઠક બોલાવી છે અને જવાબી કાર્યવાહી અંગે ચર્ચા શરૂ કરી છે.

ઈઝરાયલ-ઈરાન-અમેરિકા ત્રિકોણમાં વધતો તણાવ

આ ઘટના ત્યારે બની છે જ્યારે મધ્યપૂર્વમાં ઈઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે તંગદિલી ચરમસીમાએ છે. અમેરિકા ખુલ્લેઆમ ઈઝરાયલના સમર્થનમાં છે.હિન્દ મહાસાગર સુધી યુદ્ધનો વિસ્તાર થવો એ દર્શાવે છે કે હવે સંઘર્ષ માત્ર ભૂમિ કે હવાઈ મર્યાદામાં સીમિત નથી રહ્યો. દરિયાઈ માર્ગો, તેલ સપ્લાઈ લાઇન અને વ્યાપારિક જહાજો માટે જોખમ વધ્યું છે.

ભારત માટે સંવેદનશીલ સ્થિતિ

ઘટના ભારતના સમુદ્ર વિસ્તારમાં નજીક બની હોવાને કારણે ભારત માટે પણ આ સંજોગો અત્યંત સંવેદનશીલ છે.IRIS Dena ભારતના ‘મિલન 2026’ અભ્યાસમાં ભાગ લઈને પરત ફરી રહ્યો હતો. ભારતે આ મામલે સાવચેતીભર્યું નિવેદન આપ્યું છે અને પ્રાદેશિક શાંતિ જાળવવા અપીલ કરી છે.ભારતીય નેવીએ પણ પોતાના દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા ચુસ્ત કરી છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિસાદ

ચીન અને રશિયાએ આ ઘટનાની નિંદા કરી છે અને યુનાઇટેડ નેશન્સમાં ચર્ચાની માંગણી કરી છે. યુરોપિયન યુનિયનએ તાત્કાલિક શાંતિ ચર્ચા માટે અપીલ કરી છે.યુએન સિક્યુરિટી કાઉન્સિલમાં આ મુદ્દે તાત્કાલિક બેઠક બોલાવાઈ શકે છે.

દરિયાઈ યુદ્ધની નવી દિશા?

નૌસૈનિક નિષ્ણાતો કહે છે કે આ ઘટના 21મી સદીમાં દરિયાઈ યુદ્ધની નવી શરૂઆત સમાન છે.સબમરીન યુદ્ધ પદ્ધતિ, સાયબર ઈન્ટેલિજન્સ અને સેટેલાઈટ મોનીટરીંગના યુગમાં દરિયો હવે માત્ર વેપારનો માર્ગ નથી, પરંતુ વ્યૂહાત્મક યુદ્ધ મેદાન બની રહ્યો છે.

માનવિય ટ્રેજેડી: દરિયામાં જીવન માટે સંઘર્ષ

હુમલા બાદ દરિયામાં તરતા નૌસૈનિકો માટે પરિસ્થિતિ ભયંકર બની ગઈ. કેટલાક લોકો લાઈફબોટમાં શરણું લીધું, તો કેટલાકને તરતાં રહેવું પડ્યું.પરિવારો સાથેનો સંપર્ક તૂટતા ઈરાનમાં શોકનો માહોલ છે. સોશિયલ મીડિયા પર ગુમ થયેલા નૌસૈનિકોના ફોટા શેર થઈ રહ્યા છે.

આગળ શું?

શું ઈરાન તરત જ જવાબી હુમલો કરશે? શું અમેરિકા વધુ સબમરીન તૈનાત કરશે? શું યુદ્ધ હવે વૈશ્વિક સ્વરૂપ ધારણ કરશે?આ સવાલોના જવાબ આગામી દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે. પરંતુ એક વાત નિશ્ચિત છે — શ્રીલંકાના દરિયામાં થયેલી આ ઘટના વૈશ્વિક રાજકારણમાં એક નવો વળાંક લાવી ગઈ છે.

નિષ્કર્ષ

બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી પહેલીવાર ટોરપીડો દ્વારા એક રાષ્ટ્રના યુદ્ધપોતને ડૂબાડવામાં આવ્યો હોવાનો દાવો વિશ્વને ચોંકાવી ગયો છે. IRIS Denaનો ડૂબાડો માત્ર સૈન્ય ઘટના નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલન, દરિયાઈ સુરક્ષા અને માનવિય મૂલ્યો પર ઊભો થયેલો મોટો પ્રશ્ન છે.30થી વધુ જવાનોને બચાવી લેવાયા છે, પરંતુ 150થી વધુ લોકોનું ભવિષ્ય હજી અનિશ્ચિત છે. મધ્યપૂર્વનું યુદ્ધ હવે દરિયાની ઊંડાઈ સુધી પહોંચી ગયું છે — અને વિશ્વ શ્વાસ અટકાવીને આગળની ઘટનાઓની રાહ જોઈ રહ્યું છે.