ગુજરાતમાં સિંહોની ચિંતા વધારતી સ્થિતિ: બે વર્ષમાં 322 સિંહના મોત

સરકાર દ્વારા સુરક્ષા માટે નવા પગલાં

ગુજરાતના ગૌરવ સમાન એશિયાટિક સિંહોની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધારતી માહિતી સામે આવી છે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ છેલ્લા બે વર્ષ દરમિયાન ગુજરાતમાં કુલ 322 સિંહોના મોત નોંધાયા છે. જેમાંથી 258 સિંહોના મોત કુદરતી કારણોસર થયા છે, જ્યારે 64 સિંહોએ અકુદરતી રીતે જીવ ગુમાવ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે.આંકડાઓ મુજબ વર્ષ 2024 દરમિયાન 165 સિંહોના મોત નોંધાયા હતા, જ્યારે વર્ષ 2025માં 148 સિંહોએ જીવ ગુમાવ્યો છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકાર દ્વારા સિંહોના અકુદરતી મોત ઘટાડવા માટે અનેક મહત્વપૂર્ણ પગલાં લેવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.

એશિયાટિક સિંહો ગુજરાતની ઓળખ

ગુજરાત વિશ્વમાં એકમાત્ર એવું સ્થાન છે જ્યાં એશિયાટિક સિંહો કુદરતી રીતે જોવા મળે છે. મુખ્યત્વે Gir National Park અને આસપાસના જંગલ વિસ્તારોમાં આ સિંહો વસવાટ કરે છે.છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સિંહોની સંખ્યા વધી છે અને તેઓ ગીરના જંગલની બહાર સૌરાષ્ટ્રના અનેક વિસ્તારોમાં પણ જોવા મળવા લાગ્યા છે. **Saurashtra**ના અમરેલી, ભાવનગર, જુનાગઢ અને ગીર-સોમનાથ જેવા જિલ્લાઓમાં પણ સિંહોની હાજરી નોંધાઈ રહી છે.આ વધતી સંખ્યાને કારણે સિંહો અને માનવ વસાહતો વચ્ચેનો સંપર્ક પણ વધ્યો છે, જેના કારણે અકસ્માતો અને અન્ય જોખમો વધી રહ્યા છે.

બે વર્ષમાં કુલ 322 સિંહોના મોત

સરકારી માહિતી મુજબ છેલ્લા બે વર્ષમાં કુલ 322 સિંહોના મોત થયા છે. જેમાંથી મોટાભાગના મોત કુદરતી કારણોસર થયા છે.

વિગતવાર આંકડા પ્રમાણે:

• કુલ મોત: 322

• કુદરતી મોત: 258

• અકુદરતી મોત: 64

આ આંકડા દર્શાવે છે કે સિંહોના મોટા ભાગના મોત વૃદ્ધાવસ્થા, બીમારી અથવા કુદરતી પરિસ્થિતિઓને કારણે થયા છે. તેમ છતાં અકુદરતી મોતની સંખ્યા પણ ચિંતાજનક માનવામાં આવી રહી છે.

2024 અને 2025ના આંકડા

વર્ષવાર જોવામાં આવે તો સિંહોના મોતની સંખ્યા આ પ્રમાણે છે:

2024માં

• કુલ મોત: 165

2025માં

• કુલ મોત: 148

આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે દર વર્ષે નોંધપાત્ર સંખ્યામાં સિંહોના મોત થઈ રહ્યા છે, જેના કારણે વનવિભાગ માટે આ મુદ્દો ગંભીર બન્યો છે.

અકુદરતી મોતના મુખ્ય કારણો

સિંહોના અકુદરતી મોત પાછળ ઘણા કારણો જવાબદાર માનવામાં આવે છે. તેમાં ખાસ કરીને નીચેના કારણો મુખ્ય ગણાય છે:

1. ખુલ્લા કૂવા

સૌરાષ્ટ્રના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ઘણા ખેતરોમાં ખુલ્લા કૂવા છે. રાત્રિના સમયે પાણી પીવા આવતા સિંહો ક્યારેક તેમાં પડી જતા હોય છે.

2. રેલવે ટ્રેક અકસ્માત

જંગલ વિસ્તાર નજીકથી પસાર થતા રેલવે ટ્રેક પર સિંહોના અકસ્માતના બનાવો પણ સામે આવ્યા છે.

3. વીજ કરંટ

કેટલાક કિસ્સાઓમાં ખેતીમાં લગાવેલા ઇલેક્ટ્રિક વાયરથી પણ સિંહોના મોત થયાના બનાવો નોંધાયા છે.

4. વાહન અકસ્માત

હાઈવે અથવા ગ્રામ્ય રસ્તાઓ પર વાહનો સાથે અથડામણના કારણે પણ ક્યારેક સિંહોના મૃત્યુ થાય છે.

સરકારના પગલાં: પારાપેટ અને ફેન્સિંગ

સિંહોના અકુદરતી મોત અટકાવવા માટે રાજ્ય સરકારે અનેક પગલાં લીધા હોવાનું જણાવ્યું છે.

કૂવાઓને ફરતે પારાપેટ

ખુલ્લા કૂવાઓ સિંહો માટે સૌથી મોટું જોખમ ગણાતા હોવાથી સરકારે કૂવાઓની આસપાસ પારાપેટ (રક્ષણાત્મક દિવાલ) બાંધવાની કામગીરી શરૂ કરી છે.આ પગલાથી સિંહો અથવા અન્ય જંગલી પ્રાણીઓ કૂવામાં પડી જવાના બનાવોમાં ઘટાડો થાય તેવી આશા છે.

રેલવે ટ્રેક પાસે ફેન્સિંગ

જંગલ વિસ્તાર નજીકના રેલવે ટ્રેકની આજુબાજુ ફેન્સિંગ પણ કરવામાં આવી રહી છે. જેથી સિંહો સીધા ટ્રેક પર ન આવી શકે.આ ઉપરાંત રેલવે વિભાગ સાથે સંકલન કરીને ટ્રેનોની ગતિ નિયંત્રિત કરવા અને સિંહોની હાજરી અંગે એલર્ટ સિસ્ટમ પણ વિકસાવવામાં આવી રહી છે.

સિંહોની વધતી સંખ્યા પણ પડકાર

વનવિભાગના અધિકારીઓ મુજબ સિંહોની સંખ્યા વધવી એ સકારાત્મક બાબત છે, પરંતુ તેના કારણે નવા પડકારો પણ ઊભા થયા છે.સિંહો હવે ગીરના જંગલથી બહાર આવીને આસપાસના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પણ વસવાટ કરવા લાગ્યા છે. જેના કારણે માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષની સંભાવના વધી છે.વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે સિંહોને વધુ સુરક્ષિત અને વિશાળ નિવાસસ્થાન આપવાની જરૂર છે.

સંરક્ષણ માટે સતત પ્રયાસ

ગુજરાત સરકાર અને વનવિભાગ સિંહોના સંરક્ષણ માટે સતત પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. નિયમિત મોનિટરિંગ, રેસ્ક્યુ ટીમ, પશુચિકિત્સા સેવા અને ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ દ્વારા સિંહોની સુરક્ષા પર નજર રાખવામાં આવે છે.સાથે સાથે સ્થાનિક લોકોમાં જાગૃતિ ફેલાવવા માટે પણ કાર્યક્રમો યોજવામાં આવે છે જેથી લોકો સિંહોને નુકસાન પહોંચાડે નહીં અને સુરક્ષા નિયમોનું પાલન કરે.

નિષ્કર્ષ

ગુજરાત માટે એશિયાટિક સિંહો માત્ર જંગલી પ્રાણી નથી, પરંતુ રાજ્યની ઓળખ અને ગૌરવ છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં 322 સિંહોના મોતનો આંકડો ચિંતા ઉભી કરનાર છે, ખાસ કરીને અકુદરતી રીતે થયેલા 64 મોત.સરકાર દ્વારા કૂવાઓને પારાપેટ બાંધવા અને રેલવે ટ્રેક નજીક ફેન્સિંગ જેવા પગલાં લેવામાં આવ્યા છે, જે ભવિષ્યમાં સિંહોના અકુદરતી મોત ઘટાડવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.સિંહોની સુરક્ષા માટે સરકાર, વનવિભાગ અને સ્થાનિક લોકો વચ્ચે સંકલિત પ્રયાસો ચાલુ રહે તે ખૂબ જરૂરી છે, જેથી ગુજરાતનું આ ગૌરવશાળી વન્યજીવ ભવિષ્યમાં પણ સુરક્ષિત રહી