પંચમહાલ જિલ્લાના શહેરા તાલુકામાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી વન્યજીવોના માનવ વસાહતો તરફ આવવાના બનાવોમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. જંગલ અને માનવ વસાહત વચ્ચેનું અંતર ઘટતું જતા હવે વન્ય પ્રાણીઓ ઘણીવાર ગામડાં અને રહેણાંક વિસ્તારોમાં દેખા દેતા થયા છે. આવી જ એક ચોંકાવનારી ઘટના શહેરા તાલુકાના ખાંડા ગામમાં બની હતી, જ્યાં રાત્રિના સમયે દીપડો ગામની સીમમાં આવી ચઢતા સમગ્ર વિસ્તારમાં ભારે ચકચાર મચી ગઈ હતી.
ખાંડા ગામના નદી ફળિયા વિસ્તારમાં દીપડો દેખાયો હોવાની માહિતી સામે આવતા ગ્રામજનોમાં ભારે ફફડાટ વ્યાપી ગયો હતો. આ દરમિયાન દીપડાએ ગામની સીમમાં એક સાહુડીનું મારણ કર્યું હોવાની વિગતો પ્રકાશમાં આવતા લોકોમાં ભય અને ચિંતા વધુ વધી ગઈ હતી. ઘટનાની જાણ થતા જ ગ્રામજનોએ વન વિભાગ અને પોલીસને જાણ કરી હતી, ત્યારબાદ વન વિભાગની ટીમ તાત્કાલિક ઘટનાસ્થળે પહોંચી તપાસ હાથ ધરી હતી.
રાત્રિના સમયે દીપડો દેખાતા મચી નાસભાગ
મળતી માહિતી મુજબ શહેરા તાલુકાના ખાંડા ગામના નદી ફળિયા વિસ્તારમાં રાત્રિના સમયે કેટલાક ગ્રામજનો બહાર બેઠા હતા ત્યારે અચાનક નજીકની ખુલ્લી જગ્યામાં કોઈ હલચલ દેખાઈ હતી. શરૂઆતમાં લોકોને શંકા થઈ હતી કે કદાચ કોઈ કૂતરો કે અન્ય પ્રાણી હશે, પરંતુ થોડા સમય પછી ધ્યાનથી જોતા ખબર પડી કે તે એક મોટો દીપડો છે.
દીપડાને જોઈને ત્યાં હાજર લોકોમાં ભયનો માહોલ સર્જાઈ ગયો હતો. કેટલાક લોકોએ તાત્કાલિક ઘરનો દરવાજો બંધ કરી દીધો હતો, જ્યારે કેટલાક લોકો સુરક્ષિત સ્થળે ભાગી ગયા હતા.
સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા મુજબ દીપડો થોડા સમય માટે ખુલ્લી જગ્યામાં ફર્યો હતો અને ત્યારબાદ નજીકના એક ઝાડ પર ચડી ગયો હતો. અંધારામાં ઝાડ પર બેઠેલો દીપડો જોઈને લોકો વધુ ગભરાઈ ગયા હતા.
સાહુડીનું મારણ કરતા લોકોમાં ડર
આ ઘટનાના થોડા સમય બાદ ગામની સીમમાં એક સાહુડી મૃત હાલતમાં મળી આવી હતી. તપાસ કરતાં જાણવા મળ્યું હતું કે સાહુડી પર હુમલો કરીને તેનો શિકાર કરવામાં આવ્યો હતો.
સ્થાનિક લોકોનું માનવું છે કે દીપડાએ જ આ સાહુડીનું મારણ કર્યું હતું. સાહુડીના શરીરના ભાગો અને આસપાસ મળેલા પગના નિશાન પરથી પણ વન વિભાગે આ શંકાને બળ આપ્યું હતું.
સાહુડીના મારણના અવશેષો જોવા મળતાં લોકોમાં ભારે ભયનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો. કારણ કે સાહુડીના શરીર પર તીક્ષ્ણ કાંટા હોવા છતાં દીપડાએ તેનો શિકાર કર્યો હતો, જે સામાન્ય રીતે ભાગ્યે જ જોવા મળે છે.
વન વિભાગને તાત્કાલિક જાણ
ઘટનાની જાણ થતા જ ગ્રામજનોએ તરત જ વન વિભાગ અને પોલીસને માહિતી આપી હતી.
વન વિભાગના આર.એફ.ઓ. રોહિત પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ ખાંડીયા રાઉન્ડમાં ફરજ બજાવતા આર.એસ. ચૌહાણ, સી.સી. પટેલ અને એલ.ડી. રબારી સહિતનો સ્ટાફ તાત્કાલિક ખાંડા ગામ પહોંચ્યો હતો.
વન વિભાગની ટીમે ઘટનાસ્થળે પહોંચી પ્રાથમિક તપાસ હાથ ધરી હતી અને આસપાસના વિસ્તારનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું.
પગના નિશાન અને સ્થળનું નિરીક્ષણ
વનકર્મીઓએ દીપડાના પગના નિશાન શોધવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. નદી ફળિયા વિસ્તારમાં તેમજ આસપાસની ઝાડીઓમાં તપાસ કરતા કેટલીક જગ્યાએ પગના નિશાન જોવા મળ્યા હતા.
તે ઉપરાંત સાહુડીના મારણ થયેલા સ્થળનું પણ વિગતવાર નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું.
વન વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે દીપડો ઝાડ પરથી ઉતરીને કઈ દિશામાં ગયો છે તે જાણવા માટે આસપાસના વિસ્તારોમાં તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
ગામજનોને સાવચેત રહેવા સૂચના
ઘટનાની ગંભીરતા ધ્યાનમાં રાખીને વન વિભાગની ટીમે રાત્રિના સમયે જ ગામના લોકોને ભેગા કરીને સાવચેતી રાખવા માટે જરૂરી સૂચનાઓ આપી હતી.
વનકર્મીઓએ લોકોને જણાવ્યું હતું કે રાત્રિના સમયે એકલા બહાર ન નીકળવું, નાના બાળકોને બહાર રમવા ન દેવું અને પશુઓને સુરક્ષિત જગ્યાએ બાંધી રાખવા જરૂરી છે.
તે ઉપરાંત કોઈપણ જગ્યાએ દીપડો દેખાય તો તરત જ વન વિભાગને જાણ કરવાની પણ અપીલ કરવામાં આવી હતી.
નદી કિનારે આવેલું ગામ, આસપાસ ઝાડી અને કોતરો
ખાંડા ગામ નદી કિનારે આવેલું હોવાથી આસપાસના વિસ્તારમાં ઘણી ઝાડીઓ અને કોતરો જોવા મળે છે.
આવા વિસ્તારોમાં વન્ય પ્રાણીઓ માટે છુપાઈ રહેવું અને શિકાર શોધવો સરળ બની જાય છે.
સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા મુજબ અગાઉ પણ અહીં ક્યારેક શિયાળ, જંગલી સૂર અને અન્ય પ્રાણીઓ દેખા દેતા રહે છે. પરંતુ આ રીતે દીપડો ગામની સીમમાં આવી ચઢ્યો હોય તેવો બનાવ ભાગ્યે જ બન્યો છે.
દીપડો કેમ ગામમાં આવ્યો?
વન વિભાગના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર દીપડો સામાન્ય રીતે માનવ વસાહતથી દૂર રહેવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ ખોરાકની અછત, જંગલ વિસ્તારમાં માનવ પ્રવૃત્તિઓમાં વધારો અથવા પાણીની શોધમાં તે ઘણીવાર ગામ તરફ આવી શકે છે.
આ બનાવમાં પણ એવું માનવામાં આવે છે કે દીપડો ખોરાકની શોધમાં ગામ તરફ આવ્યો હોઈ શકે છે.
દીપડો સામાન્ય રીતે કૂતરા, બકરાં અથવા નાના પશુઓનો શિકાર કરે છે. પરંતુ આ ઘટનામાં સાહુડીનું મારણ થયું છે, જે અસામાન્ય ઘટના માનવામાં આવે છે.
સાહુડીનો શિકાર અસામાન્ય
સાહુડી એટલે કે પોર્ક્યુપાઇનના શરીર પર લાંબા અને તીક્ષ્ણ કાંટા હોય છે, જે તેને શિકારીઓથી બચાવવા માટે મદદરૂપ બને છે.
આ કાંટાઓના કારણે મોટા શિકારી પ્રાણીઓ પણ સાહુડી પર હુમલો કરવા ટાળે છે.
પરંતુ આ ઘટનામાં દીપડાએ સાહુડીનો શિકાર કર્યો હોવાથી વન વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે કદાચ દીપડો લાંબા સમયથી ભૂખ્યો હોઈ શકે છે અથવા તે ખૂબ આક્રમક સ્થિતિમાં હોઈ શકે છે.
રહેણાંક મકાનોની નજીક ઘટના
આ સમગ્ર ઘટના નદી ફળિયાના રહેણાંક મકાનોની સાવ નજીક બની હતી.
આથી ગામના લોકોમાં વધુ ભયનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો. ખાસ કરીને બાળકો અને મહિલાઓમાં ચિંતા વધી ગઈ હતી.
સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે જો દીપડો ફરી ગામમાં આવી ચઢે તો લોકોની સુરક્ષા માટે મોટી મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.
વન વિભાગની સતત નજર
વન વિભાગે આ ઘટનાને ગંભીરતાથી લઈને વિસ્તારમાં સતત પેટ્રોલિંગ શરૂ કર્યું છે.
વનકર્મીઓ દ્વારા આસપાસના વિસ્તારોમાં તપાસ ચાલુ રાખવામાં આવી રહી છે જેથી દીપડાની હલચલ અંગે માહિતી મળી શકે.
જરૂર પડશે તો દીપડાને પકડવા માટે પાંજરું મુકવાની પણ તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે.
ગ્રામજનોમાં ફફડાટ
ઘટનાના બીજા દિવસે પણ ગામમાં લોકો આ ઘટના અંગે ચર્ચા કરતા જોવા મળ્યા હતા.
ઘણા લોકો રાત્રિના સમયે બહાર ન નીકળવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે.
પશુપાલકો પોતાના પશુઓને પણ સુરક્ષિત જગ્યાએ બાંધી રાખી રહ્યા છે.
માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ વધતો મુદ્દો
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં માનવ અને વન્યજીવો વચ્ચેનો સંઘર્ષ વધતો જોવા મળી રહ્યો છે.
જંગલ વિસ્તારમાં માનવ વસાહતો વધવાથી વન્ય પ્રાણીઓના નિવાસસ્થાનો ઘટી રહ્યા છે.
આ કારણે તેઓ ખોરાક અને પાણીની શોધમાં ગામ તરફ આવી જાય છે.
નિષ્કર્ષ
શહેરા તાલુકાના ખાંડા ગામમાં દીપડો દેખાવાની અને સાહુડીનું મારણ કરવાની ઘટના સ્થાનિક લોકો માટે ચિંતાજનક બની છે.
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર માનવ અને વન્યજીવ વચ્ચે વધતા સંઘર્ષના પ્રશ્નને ઉજાગર કર્યો છે.
હાલ વન વિભાગ દ્વારા વિસ્તારમાં નજર રાખવામાં આવી રહી છે અને લોકોને સાવચેતી રાખવા માટે સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે.
ગામજનો આશા રાખી રહ્યા છે કે વન વિભાગ યોગ્ય પગલાં લઈને આ દીપડાને સુરક્ષિત રીતે જંગલ વિસ્તારમાં ખસેડશે જેથી લોકોમાં ફેલાયેલો ભય દૂર થઈ શકે અને ફરીથી ગામમાં શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણ સ્થાપિત થઈ શકે.
