ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે જેમાં તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે ભારત સંયુક્ત રાષ્ટ્રના દરિયાઈ કાયદા અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું પૂરેપૂરું સમર્થન કરે છે. શ્રીલંકાના દરિયાકાંઠે એક ઈરાની યુદ્ધજહાજ સાથે બનેલી ઘટનાના સંદર્ભમાં તેમણે આ નિવેદન આપ્યું હતું. આ ઘટના પછી વિવિધ દેશોમાં ચર્ચા શરૂ થઈ હતી અને સોશિયલ મીડિયા પર પણ અનેક પ્રકારની ચર્ચાઓ થઈ રહી હતી.
નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલા પ્રતિષ્ઠિત રાયસીના સંવાદ કાર્યક્રમ દરમિયાન વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે આ મુદ્દે ખુલ્લેઆમ પોતાની વાત રજૂ કરી. તેમણે જણાવ્યું કે ભારત હંમેશા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા, ખાસ કરીને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના દરિયાઈ કાયદાનું પાલન કરવાનું સમર્થન કરે છે અને આ સિદ્ધાંતોના આધારે જ નિર્ણય લે છે.
ઈરાની જહાજ અંગે મળેલી માહિતી
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે સમજાવ્યું કે ઈરાન તરફથી ભારતને એક સંદેશ મળ્યો હતો જેમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે તેમનું એક જહાજ ખોટી જગ્યાએ ફસાઈ ગયું છે અને તે ભારતના બંદરે સંપર્ક કરવા માંગે છે.
તેમણે કહ્યું કે જ્યારે કોઈ જહાજ મુશ્કેલીમાં હોય ત્યારે માનવતાવાદી દૃષ્ટિકોણથી મદદ કરવી જરૂરી હોય છે. ભારતે પણ આ જ અભિગમ અપનાવ્યો હતો.
જયશંકરે જણાવ્યું કે આ સંદેશ મળ્યા બાદ ભારતે તેમને આવવાની મંજૂરી આપી હતી. પરંતુ જહાજને ભારત પહોંચવામાં થોડા દિવસ લાગ્યા.
કોચી બંદરે રોકાણ
વિદેશ મંત્રીએ વધુમાં જણાવ્યું કે ઈરાની જહાજે ભારતના કોચી બંદરે રોકાણ કર્યું હતું. તે સમયે જહાજમાં ઘણા નવા ક્રૂ સભ્યો હતા.
જ્યારે તેઓ આવ્યા અને પછી પાછા ગયા ત્યારે પરિસ્થિતિ પહેલાથી અલગ બની ગઈ હતી. તેમણે સમજાવ્યું કે શરૂઆતમાં તેઓ એક પ્રકારની સમીક્ષા માટે આવી રહ્યા હતા, પરંતુ આગળ જઈને તેઓ ખોટી દિશામાં ફસાઈ ગયા.
આ સમગ્ર ઘટનામાં અનેક દેશો અને વિસ્તારોનો સમાવેશ થતો હોવાથી પરિસ્થિતિ જટિલ બની ગઈ હતી.
શ્રીલંકા માટે પણ પડકારજનક પરિસ્થિતિ
આ ઘટનામાં શ્રીલંકા પણ મહત્વપૂર્ણ રીતે જોડાયેલું હતું. જયશંકરે કહ્યું કે શ્રીલંકાને પણ આ ઘટનામાં મુશ્કેલ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
શ્રીલંકાએ પોતાના કાયદા અને સુરક્ષા મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલાક નિર્ણયો લેવા પડ્યા હતા.
પરંતુ દુર્ભાગ્યવશ, પરિસ્થિતિ એવી બની કે એક જહાજને ગંભીર મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો.
આ ઘટનાને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા શરૂ થઈ હતી.
માનવતાવાદી દૃષ્ટિકોણથી લીધેલો નિર્ણય
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે સ્પષ્ટ જણાવ્યું કે ભારતે આ સમગ્ર મુદ્દાને માત્ર કાનૂની દૃષ્ટિકોણથી નહીં પરંતુ માનવતાવાદી દૃષ્ટિકોણથી પણ જોયો હતો.
તેમણે કહ્યું કે જ્યારે કોઈ જહાજ મુશ્કેલીમાં હોય ત્યારે તેની મદદ કરવી માનવતાની દૃષ્ટિએ યોગ્ય છે.
તેમણે કહ્યું,
“અમે પરિસ્થિતિને માત્ર કાનૂની મુદ્દા તરીકે નહીં પરંતુ માનવતાવાદી દૃષ્ટિકોણથી પણ જોયી. અને મને લાગે છે કે અમે યોગ્ય નિર્ણય લીધો.”
આ નિવેદન દ્વારા તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત હંમેશા માનવતાને પ્રાથમિકતા આપે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ
જયશંકરે પોતાના ભાષણમાં સોશિયલ મીડિયા પર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો.
તેમણે કહ્યું કે આ મુદ્દે સોશિયલ મીડિયા પર ઘણી ચર્ચાઓ અને મતભેદો જોવા મળી રહ્યા છે.
પરંતુ તેમણે લોકોને વિનંતી કરી કે હિંદ મહાસાગરની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિને સમજવી જરૂરી છે.
તેમણે જણાવ્યું કે આ વિસ્તાર ઘણા દેશો માટે વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.
હિંદ મહાસાગરની વ્યૂહાત્મક મહત્વતા
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે પોતાના ભાષણમાં હિંદ મહાસાગરની મહત્વતા પર પણ ભાર મૂક્યો.
તેમણે જણાવ્યું કે હિંદ મહાસાગર વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વિસ્તારોમાંનો એક છે.
આ વિસ્તાર વૈશ્વિક વેપાર, સુરક્ષા અને કનેક્ટિવિટી માટે ખૂબ મહત્વનો છે.
તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો કે છેલ્લા પાંચ દાયકાથી ડિએગો ગાર્સિયા જેવા સ્થાનો હિંદ મહાસાગરમાં વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વ ધરાવે છે.
તે જ રીતે જીબુટીમાં પણ વિદેશી દળો તૈનાત છે.
આ તમામ બાબતો હિંદ મહાસાગરની ભૂરાજકીય સ્થિતિને દર્શાવે છે.
હિંદ મહાસાગરનું પ્રાદેશિક ઇકોસિસ્ટમ
જયશંકરે કહ્યું કે હિંદ મહાસાગર માત્ર પાણીનો વિસ્તાર નથી, પરંતુ તે એક સંપૂર્ણ પ્રાદેશિક ઇકોસિસ્ટમ છે.
આ વિસ્તારમાં અનેક દેશો, વેપાર માર્ગો અને સંસ્કૃતિઓ જોડાયેલી છે.
હિંદ મહાસાગર વૈશ્વિક વેપાર માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ તરીકે ઓળખાય છે.
વિશ્વના મોટા ભાગના વેપાર જહાજો આ માર્ગનો ઉપયોગ કરે છે.
પુનઃપ્રાપ્તિ અને પુનર્નિર્માણની પ્રક્રિયા
વિદેશ મંત્રીના જણાવ્યા મુજબ હિંદ મહાસાગર હાલમાં પુનઃપ્રાપ્તિ અને પુનર્નિર્માણની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે.
કોરોના મહામારી બાદ વૈશ્વિક વેપાર અને કનેક્ટિવિટીમાં ઘણા ફેરફારો આવ્યા છે.
આ કારણે અનેક દેશો હવે નવા વેપાર માર્ગો અને સહકારના માધ્યમો વિકસાવી રહ્યા છે.
હિંદ મહાસાગર આ પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યો છે.
ભારતીય રાજદ્વારીનો મોટો ફાળો
જયશંકરે જણાવ્યું કે છેલ્લા દાયકામાં ભારતે હિંદ મહાસાગર વિસ્તારમાં પોતાની રાજદ્વારીને મજબૂત બનાવવામાં ઘણો ફાળો આપ્યો છે.
ભારતે અનેક દેશો સાથે સહકાર વધાર્યો છે.
સુરક્ષા, વેપાર અને કનેક્ટિવિટી જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારતે મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કર્યા છે.
આ પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા સમગ્ર વિસ્તારના વિકાસમાં મદદ મળી રહી છે.
હિંદ મહાસાગર માટે ભારતની દ્રષ્ટિ
વિદેશ મંત્રીના જણાવ્યા મુજબ ભારત હિંદ મહાસાગર માટે એક સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિ ધરાવે છે.
ભારત ઈચ્છે છે કે આ વિસ્તાર શાંતિ, સુરક્ષા અને વિકાસનું કેન્દ્ર બને.
આ માટે સંસાધનો, પ્રતિબદ્ધતા અને વ્યવહારુ પ્રોજેક્ટ્સ જરૂરી છે.
ભારતની પ્રગતિ ભારત જ નક્કી કરશે
જયશંકરે પોતાના ભાષણના અંતમાં ભારતના વિકાસ વિશે પણ મહત્વપૂર્ણ વાત કરી.
તેમણે કહ્યું કે ભારતની પ્રગતિ ભારત દ્વારા જ નક્કી કરવામાં આવશે.
ભારત પોતાના શક્તિઓ અને ક્ષમતાઓના આધારે આગળ વધશે.
તેમણે કહ્યું કે ભારત અન્ય દેશોની ભૂલો પર આધાર રાખીને નહીં પરંતુ પોતાના વિકાસ મોડલ પર આગળ વધશે.
ભારત અને હિંદ મહાસાગરનો ઐતિહાસિક સંબંધ
વિદેશ મંત્રીએ એક રસપ્રદ પ્રશ્ન પણ ઉઠાવ્યો – હિંદ મહાસાગર વિશ્વનો એકમાત્ર મહાસાગર કેમ છે જેને કોઈ દેશના નામ પરથી ઓળખવામાં આવે છે?
તેમણે કહ્યું કે તેનું કારણ એ છે કે ભારત આ મહાસાગરના કેન્દ્રમાં આવેલું છે અને ઐતિહાસિક રીતે આ વિસ્તાર સાથે તેનો ગાઢ સંબંધ રહ્યો છે.
સમાપન
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરના નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને માનવતાવાદી મૂલ્યો બંનેને મહત્વ આપે છે.
ઈરાની યુદ્ધજહાજની ઘટનામાં ભારતે જે અભિગમ અપનાવ્યો તે કાનૂની અને માનવતાવાદી બંને દૃષ્ટિકોણથી યોગ્ય હોવાનું તેમણે જણાવ્યું.
સાથે સાથે તેમણે હિંદ મહાસાગરની વ્યૂહાત્મક મહત્વતા અને તેમાં ભારતની ભૂમિકા વિશે પણ સ્પષ્ટ દૃષ્ટિ રજૂ કરી.
આ નિવેદન ભારતની વિદેશ નીતિ અને વૈશ્વિક રાજનીતિમાં તેની વધતી ભૂમિકાને દર્શાવે છે.
આવતા સમયમાં હિંદ મહાસાગર વિસ્તાર વૈશ્વિક રાજનીતિ અને વેપાર માટે વધુ મહત્વપૂર્ણ બનશે અને તેમાં ભારતની ભૂમિકા પણ વધુ મજબૂત બનવાની શક્યતા છે.
