ભારતમાં રોજ લાખો લોકો રેલવે દ્વારા મુસાફરી કરે છે. દેશની આ મહત્વપૂર્ણ જાહેર પરિવહન વ્યવસ્થામાં નિયમોનું પાલન થાય તે માટે રેલવે તંત્ર દ્વારા સતત ચકાસણી કરવામાં આવે છે. તેમ છતાં કેટલાક મુસાફરો ટિકિટ વિના મુસાફરી કરવાનો પ્રયાસ કરતા હોય છે. આવા કિસ્સાઓમાં રેલવે દ્વારા કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે.
મુંબઈમાં કાર્યરત Central Railway અને Western Railway દ્વારા છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન ટિકિટ વિના મુસાફરી કરતા મુસાફરો સામે વ્યાપક ચકાસણી અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. આ અભિયાન દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં કેસ નોંધાયા અને ભારે દંડ વસૂલ કરવામાં આવ્યો હતો.
આંકડા મુજબ માત્ર એક વર્ષ દરમિયાન બંને રેલવે ઝોન દ્વારા કુલ મળીને રૂ. 262 કરોડનો દંડ વસૂલ કરવામાં આવ્યો છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે રેલવે તંત્ર હવે ટિકિટ વિના મુસાફરી સામે વધુ સખત વલણ અપનાવી રહ્યું છે.
સેન્ટ્રલ રેલવે દ્વારા મોટી કાર્યવાહી
નાણાકીય વર્ષ 2025–26 દરમિયાન સેન્ટ્રલ રેલવેની મુંબઈ ડિવિઝનની ટિકિટ ચેકિંગ ટીમે વ્યાપક તપાસ અભિયાન હાથ ધર્યું હતું.
આ અભિયાન દરમિયાન લોકલ ટ્રેન, મેલ-એક્સપ્રેસ ટ્રેન તેમજ AC કોચમાં ટિકિટ વિના મુસાફરી કરતા મુસાફરો સામે કુલ 16.16 લાખ કેસ નોંધાયા હતા.
આ તમામ કેસોમાં મુસાફરો પાસેથી કુલ રૂ. 71.31 કરોડનો દંડ વસૂલ કરવામાં આવ્યો હતો.
રેલવે અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ આ આંકડા ગયા વર્ષની સરખામણીએ નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે.
કેસોની સંખ્યામાં વધારો
સેન્ટ્રલ રેલવેના આંકડા દર્શાવે છે કે ગયા વર્ષની સરખામણીએ કેસોની સંખ્યામાં લગભગ 2 ટકા વધારો નોંધાયો છે.
તે ઉપરાંત વસૂલ કરાયેલા દંડમાં પણ લગભગ 4 ટકા જેટલો વધારો થયો છે.
આ વધારો દર્શાવે છે કે રેલવે દ્વારા ચકાસણી પ્રક્રિયા વધુ સઘન બનાવવામાં આવી છે.
AC ટ્રેનમાં પણ ટિકિટ વિના મુસાફરી
રેલવેના જણાવ્યા મુજબ માત્ર સામાન્ય કોચમાં જ નહીં પરંતુ AC કોચમાં પણ ટિકિટ વિના મુસાફરીના કિસ્સાઓ જોવા મળ્યા છે.
સેન્ટ્રલ રેલવેના આંકડા મુજબ AC ટ્રેનમાં ટિકિટ વિના મુસાફરી કરતા મુસાફરો પાસેથી લગભગ 3.51 કરોડ રૂપિયા જેટલો દંડ વસૂલ કરવામાં આવ્યો હતો.
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે કેટલાક મુસાફરો નિયમોનો ભંગ કરીને AC કોચમાં પણ ટિકિટ વિના મુસાફરી કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
ફેબ્રુઆરીમાં પણ મોટી કાર્યવાહી
સેન્ટ્રલ રેલવેના ચીફ પબ્લિક રિલેશન્સ ઓફિસર Dr. Swapnil Nilaએ માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે માત્ર ફેબ્રુઆરી મહિનામાં જ લગભગ 1.65 લાખ કેસ નોંધાયા હતા.
આ કેસોમાં મુસાફરો પાસેથી કુલ 8.58 કરોડ રૂપિયાનો દંડ વસૂલ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે ટિકિટ ચેકિંગ અભિયાન સતત ચાલી રહ્યું છે.
વેસ્ટર્ન રેલવેનો વધુ મોટો આંકડો
મુંબઈમાં કાર્યરત વેસ્ટર્ન રેલવે દ્વારા પણ ટિકિટ વિના મુસાફરી સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.
વેસ્ટર્ન રેલવેના આંકડા મુજબ એપ્રિલ 2025 થી ફેબ્રુઆરી 2026 સુધીના સમયગાળામાં લગભગ 30 લાખ જેટલા મુસાફરો પકડાયા હતા.
આમાં ટિકિટ વિના મુસાફરી કરનારાઓ ઉપરાંત લગેજ નોંધાવ્યા વિના મુસાફરી કરનારાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
રૂ. 191 કરોડનો દંડ વસૂલ
વેસ્ટર્ન રેલવે દ્વારા આ તમામ કેસોમાં કુલ રૂ. 191 કરોડનો દંડ વસૂલ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ આંકડો ગયા વર્ષની સરખામણીએ લગભગ 42 ટકા જેટલો વધારે હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે રેલવે દ્વારા નિયમોનું પાલન કરાવવા માટે વધુ કડક પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
ફેબ્રુઆરી મહિનાના આંકડા
વેસ્ટર્ન રેલવેના પબ્લિક રિલેશન્સ ઓફિસર Vineet Abhishekએ જણાવ્યું હતું કે ફેબ્રુઆરી મહિનામાં લગભગ 3 લાખ જેટલા કેસ નોંધાયા હતા.
આ કેસોમાં મુસાફરો પાસેથી લગભગ 18.5 કરોડ રૂપિયાનો દંડ વસૂલ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ આંકડા ગયા વર્ષના ફેબ્રુઆરી મહિનાની સરખામણીએ લગભગ 10 ટકા જેટલા વધારે છે.
ટિકિટ ચેકિંગ ટીમની ભૂમિકા
રેલવે દ્વારા ટિકિટ વિના મુસાફરી અટકાવવા માટે વિશેષ ટિકિટ ચેકિંગ ટીમો કાર્યરત રાખવામાં આવી છે.
આ ટીમો નિયમિત રીતે ટ્રેન અને સ્ટેશન પર ચકાસણી કરે છે.
તે ઉપરાંત ખાસ અભિયાન પણ ચલાવવામાં આવે છે જેમાં મોટી સંખ્યામાં મુસાફરોની તપાસ કરવામાં આવે છે.
મુસાફરો માટે નિયમોનું પાલન જરૂરી
રેલવે અધિકારીઓનું કહેવું છે કે ટિકિટ વિના મુસાફરી કરવી કાયદેસર ગુનો છે.
આવા કિસ્સાઓમાં મુસાફરો પાસેથી દંડ વસૂલવામાં આવે છે અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં કાનૂની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
રેલવેની આવકમાં વધારો
ટિકિટ ચેકિંગ અભિયાનના કારણે રેલવેને વધારાની આવક પણ થાય છે.
આ આવકનો ઉપયોગ રેલવે સેવાઓ સુધારવા માટે કરવામાં આવે છે.
મુસાફરો માટે જાગૃતિ જરૂરી
રેલવે અધિકારીઓ મુસાફરોને અપીલ કરી રહ્યા છે કે તેઓ નિયમોનું પાલન કરે અને ટિકિટ લઈને જ મુસાફરી કરે.
આથી અનાવશ્યક દંડથી બચી શકાય છે.
ભવિષ્યમાં વધુ કડક કાર્યવાહી
રેલવે તંત્રના જણાવ્યા મુજબ ભવિષ્યમાં પણ ટિકિટ વિના મુસાફરી સામે કડક કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે.
ચકાસણી વધુ સઘન બનાવવામાં આવશે અને નિયમોનો ભંગ કરનારાઓ સામે કડક પગલાં લેવામાં આવશે.
અંતમાં
મુંબઈમાં સેન્ટ્રલ અને વેસ્ટર્ન રેલવે દ્વારા ચલાવવામાં આવેલા ટિકિટ ચેકિંગ અભિયાનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે રેલવે હવે નિયમોના પાલન માટે ગંભીર છે.
એક વર્ષમાં કુલ રૂ. 262 કરોડનો દંડ વસૂલ થવો એ બતાવે છે કે ટિકિટ વિના મુસાફરીના કિસ્સાઓ હજુ પણ મોટા પ્રમાણમાં થાય છે.
આથી મુસાફરો માટે જરૂરી છે કે તેઓ નિયમોનું પાલન કરે અને યોગ્ય ટિકિટ લઈને જ મુસાફરી કરે.
