વિશ્વ રાજકારણમાં ચાલી રહેલા તણાવનો સીધો અસર હવે સામાન્ય લોકોના જીવન અને વેપાર-ઉદ્યોગ પર જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને Middle Eastમાં ચાલી રહેલા તણાવ અને Iran, Israel અને United States વચ્ચે વધતા સંઘર્ષના કારણે ઊર્જા બજારમાં ભારે અસ્થીરતા સર્જાઈ છે.
આ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિનો અસર હવે ભારતમાં પણ દેખાવા લાગી છે. ખાસ કરીને Mumbai સહિત મહારાષ્ટ્રના ઘણા શહેરોમાં ગૅસ પુરવઠા પર અસર જોવા મળી રહી છે. હોટેલ અને રેસ્ટોરાં ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા સંગઠનોનો દાવો છે કે બજારમાં લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગૅસ (LPG) સિલિન્ડરનો ભારે અભાવ છે અને એક સિલિન્ડર માટે હવે ₹૩૦૦૦ સુધીના ભાવ બોલાઈ રહ્યા છે.
સરકાર તરફથી પરિસ્થિતિ નિયંત્રણમાં હોવાનું કહેવામાં આવી રહ્યું છે, પરંતુ હોટેલ ઉદ્યોગ અને ઉદ્યોગકારોનું કહેવું છે કે વાસ્તવિક સ્થિતિ ઘણી ગંભીર છે.
ગૅસ પુરવઠા પર યુદ્ધની અસર
તાજેતરમાં ઊર્જા પુરવઠાને લઈને કેન્દ્ર સરકારના Ministry of Petroleum and Natural Gasએ એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો હતો. સરકારે જરૂરી સેક્ટર્સને પ્રાથમિકતા આપવા માટે કૉમોડિટીઝ કંટ્રોલ સંબંધિત કાયદા હેઠળ કેટલાક નિયંત્રણો અમલમાં મૂક્યા છે.
આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ ઘરેલુ વપરાશ, વીજ ઉત્પાદન અને આવશ્યક સેવાઓને ગૅસ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો. પરંતુ તેના કારણે ઘણા વ્યાપારી અને ઔદ્યોગિક સેક્ટર્સમાં ગૅસની અછત ઊભી થઈ હોવાનું કહેવાઈ રહ્યું છે.
મુંબઈમાં ૨૦ ટકા હોટેલો બંધ
હાલમાં Indian Hotel and Restaurant Association (AHAR)એ દાવો કર્યો છે કે મુંબઈમાં પહેલેથી જ લગભગ ૨૦ ટકા હોટેલો અને રેસ્ટોરાં બંધ થઈ ગયા છે.
આ સંગઠનના પ્રમુખ Vijay Shettyએ જણાવ્યું છે કે ગૅસ પુરવઠામાં ઘટાડા અને બ્લેક-માર્કેટિંગને કારણે હોટેલ ઉદ્યોગ મુશ્કેલીમાં આવી ગયો છે.
તેમના જણાવ્યા મુજબ પાઇપ્ડ નૅચરલ ગૅસ (PNG)નો પુરવઠો લગભગ ૨૫ ટકા ઘટાડવામાં આવ્યો છે. જેના કારણે હોટેલો અને રેસ્ટોરાંને રસોઈ માટે જરૂરી ઇંધણ મેળવવામાં ભારે મુશ્કેલી પડી રહી છે.
તેમણે ચેતવણી આપી છે કે જો પરિસ્થિતિ સુધરશે નહીં તો આગામી ૪૮ કલાકમાં મુંબઈની લગભગ ૫૦ ટકા હોટેલો બંધ કરવાની ફરજ પડશે.
સિલિન્ડરના ભાવમાં બેફામ વધારો
ગૅસની અછતનો સૌથી મોટો અસર LPG સિલિન્ડરના ભાવ પર જોવા મળી રહ્યો છે. હોટેલ ઉદ્યોગના લોકોના જણાવ્યા મુજબ જે કમર્શિયલ સિલિન્ડર અગાઉ આશરે ₹૧૬૦૦માં મળતો હતો તે હવે બ્લેક માર્કેટમાં ₹૩૦૦૦ સુધી વેચાઈ રહ્યો છે.
આ વધેલા ખર્ચને કારણે નાના અને મધ્યમ કદના રેસ્ટોરાં માટે વ્યવસાય ચલાવવો મુશ્કેલ બની ગયો છે. ઘણા નાના ફૂડ-સ્ટૉલ્સ અને ક્લાઉડ કિચન પહેલેથી જ બંધ થઈ ગયા છે.
બ્લેક માર્કેટિંગના ગંભીર આરોપ
AHARના પ્રમુખ Vijay Shettyએ આરોપ લગાવ્યો છે કે ગૅસના વિતરણમાં ગેરરીતિઓ ચાલી રહી છે અને કેટલાક સપ્લાયર્સ દ્વારા બ્લેક માર્કેટિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
તેમના જણાવ્યા મુજબ અનેક ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સે હોટેલ અને રેસ્ટોરાંને કમર્શિયલ LPG સિલિન્ડર આપવાનું બંધ કરી દીધું છે.
વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રવાસીઓ પર અસર
હોટેલ ઉદ્યોગના સંગઠનોનું કહેવું છે કે આ સંકટનો સૌથી વધુ અસર વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રવાસીઓ પર પડશે.
ખાસ કરીને મોટા શહેરોમાં અનેક વિદ્યાર્થીઓ અને નોકરીયાત લોકો નિયમિત રીતે રેસ્ટોરાં અથવા ફૂડ-સ્ટૉલ્સમાંથી ભોજન લેતા હોય છે. જો મોટા પ્રમાણમાં હોટેલો બંધ થઈ જશે તો તેઓ માટે ભોજન મેળવવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
નાશિકમાં ઉદ્યોગો પર તાળાબંધીનો ખતરો
ગૅસની અછતનો અસર માત્ર હોટેલ ઉદ્યોગ સુધી મર્યાદિત નથી. Nashikના અંબાડ અને સાતપુર ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં લગભગ ૨૫૦ જેટલી ફેક્ટરીઓ પર પણ તેનો ગંભીર અસર પડી શકે છે.
ઉદ્યોગકારોનું કહેવું છે કે હાલમાં તેમના પાસે ફક્ત એક દિવસ માટે પૂરતો ગૅસ સ્ટોક બાકી છે. જો ગૅસ પુરવઠો જલ્દી પુનઃસ્થાપિત નહીં થાય તો ઉત્પાદન બંધ કરવું પડી શકે છે.
મહારાષ્ટ્રમાં ૨૫૦૦થી વધુ ફેક્ટરીઓ પર અસર
ઉદ્યોગ સંગઠનોના જણાવ્યા મુજબ મહારાષ્ટ્રમાં લગભગ ૨૫૦૦થી વધુ ઔદ્યોગિક યુનિટ્સ ગૅસ પર આધારિત છે.
સ્ટીલ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ફૂડ પ્રોસેસિંગ, ઓટો કમ્પોનન્ટ્સ અને એન્જિનિયરિંગ ઉદ્યોગોમાં બૉઇલર અને હીટિંગ માટે LPG અથવા PNGનો ઉપયોગ થાય છે.
હાલમાં ઘણા ઉદ્યોગો પાસે ફક્ત બે થી ચાર દિવસ જેટલો જ ગૅસ સ્ટોક બાકી હોવાનું કહેવાઈ રહ્યું છે.
ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગ પર અસર
Pimpri-Chinchwad, Chakan અને Chhatrapati Sambhajinagar જેવા ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં ઓટો કમ્પોનન્ટ બનાવતી ફેક્ટરીઓ મોટી સંખ્યામાં છે.
આ કંપનીઓ ટૂ-વ્હીલર, કાર અને ટ્રક ઉત્પાદકો માટે મહત્વપૂર્ણ ભાગો બનાવે છે. ગૅસની અછતને કારણે ઉત્પાદન ધીમું પડતું જાય છે અને સપ્લાય ચેઇન પર પણ અસર પડી રહી છે.
નાગપુર અને પુણેમાં પણ ગંભીર સ્થિતિ
Nagpurમાં હોટેલ ઉદ્યોગના લોકોનો દાવો છે કે જો ગૅસ પુરવઠો ચાલુ નહીં થાય તો લગભગ ૯૦ ટકા હોટેલો બંધ કરવી પડશે.
Puneમાં પણ ફૂડ સ્ટૉલ્સ અને નાના રેસ્ટોરાં બંધ થવા લાગ્યા છે. વિદ્યાર્થીઓએ સરકાર સામે રોષ વ્યક્ત કર્યો છે કે જો હોટેલો બંધ થઈ જાય તો સસ્તું ભોજન ઉપલબ્ધ કરાવવાની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
સોલાપુરમાં ફ્લાઇંગ સ્ક્વોડની રચના
Solapur જિલ્લામાં પ્રશાસને ગૅસના કાળાબજારને રોકવા માટે ખાસ મોબાઇલ ટીમો બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
આ ટીમો ગૅસ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સ પર નજર રાખશે અને ઘરેલુ ગૅસનો ગેરકાયદેસર ઉપયોગ થઈ રહ્યો હોય તો તેની સામે કાર્યવાહી કરશે.
પર્યટન ઉદ્યોગ પર પણ અસર
કોસ્ટલ મહારાષ્ટ્રમાં પણ હોટેલો અને ફૂડ સ્ટૉલ્સમાં ગૅસ પહોંચવામાં મુશ્કેલી થઈ રહી છે. જેના કારણે લગભગ ૨૦ ટકા હોટેલો બંધ થઈ ગઈ છે.
આ પરિસ્થિતિ ચાલુ રહેશે તો પર્યટન ઉદ્યોગ પર પણ તેની ગંભીર અસર પડી શકે છે.
સરકારનો દાવો અને ઉદ્યોગોની ચિંતા
સરકાર અને ગૅસ એજન્સીઓનો દાવો છે કે દેશમાં ગૅસનો પૂરતો સ્ટોક છે અને પુરવઠામાં કોઈ મોટી અછત નહીં આવે.
પરંતુ હોટેલ અને ઉદ્યોગ ક્ષેત્રના લોકોનું કહેવું છે કે જમીન પર સ્થિતિ અલગ છે અને ઘણા સ્થળોએ ગૅસ મેળવવામાં ભારે મુશ્કેલી પડી રહી છે.
ઉદ્યોગ સંગઠનોની સરકારને અપીલ
ઉદ્યોગ અને હોટેલ સંગઠનોએ રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારને ગૅસ પુરવઠો વહેલી તકે પુનઃસ્થાપિત કરવાની અપીલ કરી છે.
તેમનું કહેવું છે કે જો ગૅસની અછત લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો હજારો લોકોની નોકરીઓ પર અસર પડી શકે છે.
સમાપન તરીકે કહી શકાય કે, વૈશ્વિક યુદ્ધની અસર હવે ભારતના વેપાર અને ઉદ્યોગ પર દેખાવા લાગી છે. ગૅસ પુરવઠાની અછતને કારણે મહારાષ્ટ્રમાં હોટેલ ઉદ્યોગ અને ફેક્ટરીઓ મુશ્કેલીમાં આવી ગઈ છે.
જો સ્થિતિ જલ્દી સુધરશે નહીં તો આગામી દિવસોમાં વધુ હોટેલો બંધ થવાની અને ઉદ્યોગોનું ઉત્પાદન અટકી જવાની શક્યતા છે, જેનાથી અર્થતંત્ર અને રોજગાર પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.
