વૈશ્વિક સ્તરે સર્જાયેલા તણાવ અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓની અસર હવે ભારતના ઉદ્યોગ ક્ષેત્ર પર પણ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને ગુજરાતના મહત્વના ઔદ્યોગિક શહેરો જામનગર, મોરબી અને સુરત હાલમાં ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. એક તરફ જામનગરમાં બ્રાસ ઉદ્યોગ માટે જરૂરી કાચા માલની આયાત અટકી જવાથી કારખાનાઓ પર સંકટ ઊભું થયું છે, તો બીજી તરફ મોરબીમાં ગેસની અછતને કારણે સિરામિક ઉદ્યોગમાં શટડાઉન આવી જતા ટ્રાન્સપોર્ટ વ્યવસાય લગભગ ઠપ્પ થઈ ગયો છે.
તે ઉપરાંત સુરતના ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગ પર પણ આ પરિસ્થિતિની ગંભીર અસર જોવા મળી રહી છે. ગેસ પુરવઠામાં ઘટાડા કારણે લગભગ ૧૦ હજારથી વધુ વીવિંગ યુનિટ્સ મુશ્કેલીમાં મુકાઈ ગયા છે. આ પરિસ્થિતિને કારણે હજારો લોકોની રોજગારી અને ઉદ્યોગોની આર્થિક સ્થિતિ પર ગંભીર અસર થવાની શક્યતા ઉભી થઈ છે.
જામનગરના બ્રાસ ઉદ્યોગ પર સંકટ
જામનગર શહેરને બ્રાસ ઉદ્યોગની રાજધાની તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અહીં હજારો નાના-મોટા કારખાનાઓમાં બ્રાસના વિવિધ ઉત્પાદનો બનાવવામાં આવે છે. આ ઉદ્યોગ પર હજારો પરિવારોની રોજગારી નિર્ભર છે.
પરંતુ હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિને કારણે આ ઉદ્યોગ મુશ્કેલીમાં મુકાયો છે. જામનગરના બ્રાસ ઉદ્યોગ માટે મુખ્ય કાચો માલ એટલે કે બ્રાસ ભંગાર મોટાભાગે વિદેશમાંથી આયાત કરવામાં આવે છે.
ઉદ્યોગકારોના જણાવ્યા મુજબ જામનગરનો બ્રાસ ઉદ્યોગ લગભગ ૭૦ ટકા સુધી આયાતી ભંગાર પર નિર્ભર છે. દરરોજ અંદાજે ૬૦૦ થી ૭૦૦ ટન જેટલા કાચા માલની જરૂરિયાત રહેતી હોય છે.
પરંતુ હાલમાં ઇરાન, ઇઝરાયેલ અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવને કારણે દરિયાઈ માર્ગો પ્રભાવિત થયા છે. જેના કારણે વિદેશમાંથી આવતાં ભંગારના કન્ટેનરો દરિયામાં જ અટવાઈ ગયા છે અથવા બંદરો સુધી પહોંચી શકતા નથી.
ઉદ્યોગકારોની ચિંતા
જામનગર બ્રાસ ઉદ્યોગ એસોસિએશનના પ્રમુખ રામજીભાઈ ગઢીયાએ મીડિયા સાથે વાતચીત દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે હાલ બંદરો પર રહેલા મર્યાદિત જથ્થાના સહારે કારખાનાઓ ચાલુ રાખવામાં આવી રહ્યા છે.
પરંતુ જો આગામી દિવસોમાં કાચા માલની આયાત ફરી શરૂ નહીં થાય તો ઘણા કારખાનાઓને બંધ કરવાની નોબત આવી શકે છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે જામનગરના બ્રાસ ઉદ્યોગમાં હજારો લોકો રોજગારી મેળવે છે. જો કારખાનાઓ બંધ થશે તો તેનો સીધો પ્રભાવ કામદારો અને તેમના પરિવારો પર પડશે.
મોરબીમાં ટ્રાન્સપોર્ટ ઉદ્યોગ પર અસર
મોરબી શહેર સિરામિક ઉદ્યોગ માટે સમગ્ર દેશમાં જાણીતા છે. અહીં સિરામિક ટાઇલ્સ અને અન્ય ઉત્પાદનો બનાવતી મોટી સંખ્યામાં ફેક્ટરીઓ કાર્યરત છે.
પરંતુ ગેસ પુરવઠામાં ઘટાડા કારણે અનેક સિરામિક ફેક્ટરીઓએ શટડાઉન જાહેર કર્યું છે. ફેક્ટરીઓ બંધ થતા તેની અસર સીધી રીતે ટ્રાન્સપોર્ટ ઉદ્યોગ પર પડી છે.
મોરબી ટ્રાન્સપોર્ટ એસોસિએશનના જણાવ્યા મુજબ અગાઉ મોરબી વિસ્તારમાં દરરોજ લગભગ ૭,૦૦૦ થી ૮,૦૦૦ ટ્રકોની અવરજવર રહેતી હતી.
પરંતુ હાલમાં આ સંખ્યા ઘટીને માત્ર ૨૦૦ જેટલી રહી ગઈ છે.
હજારો લોકો બેરોજગાર
ટ્રાન્સપોર્ટ વ્યવસાયમાં આવેલી આ મંદીનો સીધો પ્રભાવ હજારો લોકોની રોજગારી પર પડ્યો છે. અંદાજે ૧૬,૦૦૦ જેટલા ડ્રાઈવર અને ક્લીનરો હાલ કામ વગર બેઠા છે.
ટ્રાન્સપોર્ટ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા ઘણા લોકો માટે આ પરિસ્થિતિ આર્થિક સંકટ જેવી બની ગઈ છે. ઘણા પરિવારો માટે રોજિંદા ખર્ચ ચલાવવો પણ મુશ્કેલ બન્યો છે.
સુરતના ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગ પર અસર
ગુજરાતના સૌથી મોટા ટેક્સટાઈલ હબ તરીકે ઓળખાતા સુરત શહેર પર પણ આ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિની અસર જોવા મળી રહી છે.
સુરતમાં હજારો વીવિંગ યુનિટ્સ કાર્યરત છે જ્યાં વિવિધ પ્રકારના કાપડનું ઉત્પાદન થાય છે.
પરંતુ ગેસ પુરવઠામાં ઘટાડા કારણે આ ઉદ્યોગ મુશ્કેલીમાં મુકાયો છે. ખાસ કરીને ટ્વિસ્ટેડ યાર્નનો ઉપયોગ કરીને કાપડ બનાવતા વીવિંગ યુનિટ્સ પર તેની સીધી અસર પડી છે.
૧૦ હજાર વીવિંગ યુનિટ્સ અસરગ્રસ્ત
ફેડરેશન ઓફ ગુજરાત વિવર્સ એસોસિએશનના પ્રમુખ અને વિવર અગ્રણી અશોક જીરાવાલાએ જણાવ્યું હતું કે સુરતમાં કુલ ૫૫,૦૦૦ જેટલા વીવિંગ યુનિટ્સ કાર્યરત છે.
આમાંથી લગભગ ૩૦ ટકા યુનિટ્સ એવા છે જ્યાં ગેસની મદદથી સ્ટીમ આપવી ફરજિયાત હોય છે.
આ રીતે લગભગ ૧૦,૦૦૦ જેટલા વીવિંગ યુનિટ્સ હાલ સીધા અસરગ્રસ્ત બન્યા છે.
ઉત્પાદન પ્રક્રિયા ધીમી
ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા કાપડના ઉત્પાદન માટે મશીનોને વધુ ઝડપે ચલાવવાની જરૂર પડે છે. ઘણા મશીનો ૧૨૦૦ આર.પી.એમથી વધુ ઝડપે ચાલે છે.
આ પ્રક્રિયામાં યાર્નને ગરમી આપવી જરૂરી હોય છે. આ ગરમી સામાન્ય રીતે સ્ટીમ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જે ગેસથી તૈયાર કરવામાં આવે છે.
પરંતુ ગેસ પુરવઠો ઘટતા આ પ્રક્રિયા અટકી રહી છે અથવા ધીમી પડી ગઈ છે.
સપ્લાય ચેઇન પર અસર
ગુરુવારે સુરતના સરસાણા વિસ્તારમાં આવેલા પ્લેટિનમ હોલ ખાતે એસ.જી.સી.સી.આઈ દ્વારા આયોજિત ‘કોઓપરેટિવ કોન્ક્લેવ ૨૦૨૬’ કાર્યક્રમમાં ઉદ્યોગ અને વેપાર ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા અગ્રણીઓએ આ મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
આ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપવા આવેલા ઈફકો અને એનસીઉઆઈના ચેરમેન દિલીપ સંઘાણીએ જણાવ્યું હતું કે દરિયાઈ માર્ગો પ્રભાવિત થવાને કારણે સપ્લાય ચેઇન પર ગંભીર અસર પડી છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ પરિસ્થિતિ માત્ર ગુજરાત પૂરતી મર્યાદિત નથી પરંતુ સમગ્ર દેશમાં ગેસ પુરવઠા પર તેની અસર જોવા મળી રહી છે.
નાના વેપારીઓ માટે મુશ્કેલી
દિલીપ સંઘાણીએ ખાસ કરીને નાના વેપારીઓ અને ઉદ્યોગકારોની સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કોમર્શિયલ ગેસ ન મળવાને કારણે નાના વેપારીઓને ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
તેમણે કહ્યું હતું કે હાલમાં એક મોટો પ્રશ્ન એ છે કે વેપાર ચાલુ રાખવો વધુ મહત્વનો છે કે રસોડું?
આ પરિસ્થિતિમાં દરેકને સહિયારા પ્રયત્નોથી સ્થિતિનો સામનો કરવો પડશે.
ઉદ્યોગ માટે ચિંતાજનક સંકેત
ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોના મતે જો આ પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહેશે તો તેનો પ્રભાવ સમગ્ર અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે.
જામનગરનો બ્રાસ ઉદ્યોગ, મોરબીનો સિરામિક ઉદ્યોગ અને સુરતનો ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગ – ત્રણેય ક્ષેત્રો ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે.
આ ઉદ્યોગોમાં મંદી આવવાથી રાજ્યની આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ પર પણ અસર થવાની શક્યતા છે.
સરકાર પાસે અપેક્ષા
ઉદ્યોગકારો અને વેપારીઓએ સરકાર પાસે માંગ કરી છે કે ગેસ પુરવઠો અને આયાત સંબંધિત સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં આવે.
જો સમયસર ઉકેલ નહીં આવે તો હજારો કારખાનાઓ અને વેપારીઓને ભારે નુકસાન સહન કરવું પડી શકે છે.
નિષ્કર્ષ
વૈશ્વિક તણાવ અને દરિયાઈ માર્ગોમાં સર્જાયેલી મુશ્કેલીઓના કારણે ગુજરાતના મુખ્ય ઔદ્યોગિક શહેરો હાલમાં કપરા સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. જામનગરમાં બ્રાસ ઉદ્યોગ માટે કાચા માલની અછત, મોરબીમાં ટ્રાન્સપોર્ટ વ્યવસાયની મંદી અને સુરતમાં વીવિંગ યુનિટ્સ પર પડેલી અસર ઉદ્યોગ જગત માટે ચિંતાજનક સંકેત આપી રહી છે.
આ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર આવવા માટે સરકાર, ઉદ્યોગકારો અને વેપારીઓએ મળીને ઉકેલ શોધવાનો પ્રયાસ કરવો પડશે. જો પરિસ્થિતિ જલ્દી સુધરશે તો ઉદ્યોગોને ફરી ગતિ મળી શકે છે, નહીં તો હજારો પરિવારો માટે આર્થિક મુશ્કેલીઓ વધી શકે છે.
