મુંબઈ શહેરમાં રખડતા શ્વાનોની વધતી સંખ્યાનો મુદ્દો ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. નાગરિકોની સુરક્ષા અને જાહેર આરોગ્ય માટે આ મુદ્દો ગંભીર બનતો જાય છે. નવા ચૂંટાયેલા નગરસેવકોનું માનવું છે કે શહેરમાં રખડતા શ્વાનોની સંખ્યા ઘટાડવા માટે પાલિકા દ્વારા કરવામાં આવતા પ્રયત્નો પૂરતા નથી અને વધુ અસરકારક પગલાં લેવા જરૂરી છે.
આ મુદ્દે ખાસ કરીને Nationalist Congress Party (શરદ પવાર જૂથ)ના નગરસેવક અજિત રાવરાણેએ પાલિકા પ્રશાસનને વધુ સક્રિય બનવાની માંગણી કરી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે રખડતા શ્વાનોની વધતી સંખ્યા ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધો માટે ગંભીર જોખમ બની રહી છે.
નાગરિકોમાં ભયનો માહોલ
મુંબઈના અનેક વિસ્તારોમાં રાત્રિના સમયે રખડતા શ્વાનોના ટોળાં જોવા મળતા હોવાના કારણે નાગરિકોમાં ભયનો માહોલ જોવા મળે છે. ખાસ કરીને ગલીઓ, રહેણાંક સોસાયટીઓ અને જાહેર સ્થળોએ શ્વાનોના હુમલાના બનાવો સામે આવતા રહે છે.
નગરસેવક અજિત રાવરાણેએ જણાવ્યું હતું કે બાળકો શાળા જતા કે રમવા બહાર નીકળતા હોય ત્યારે આવા શ્વાનોના હુમલાનો ખતરો વધી જાય છે. વૃદ્ધો માટે પણ આ સ્થિતિ જોખમી બની શકે છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે શહેરમાં દર વર્ષે શ્વાન કરડવાના હજારો કેસ નોંધાતા હોવા છતાં સમસ્યાનો પૂરતો ઉકેલ આવ્યો નથી.
પાલિકાના દાવા પર પ્રશ્નચિહ્ન
મુંબઈની નગરપાલિકા એટલે કે Brihanmumbai Municipal Corporation દ્વારા દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે શહેરમાં વંધીકરણ અને રેબિઝ રસીકરણના અભિયાનના કારણે રખડતા શ્વાનોની સંખ્યામાં થોડો ઘટાડો થયો છે.
પરંતુ નવા ચૂંટાયેલા નગરસેવકો આ દાવા પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ વ્યક્ત કરતા નથી. તેમનું કહેવું છે કે મેદાન પરની સ્થિતિ પાલિકાના આંકડાઓથી અલગ જોવા મળે છે.
ઘણા વિસ્તારોમાં હજુ પણ રખડતા શ્વાનોના ટોળાં જોવા મળે છે અને નાગરિકો સતત ફરિયાદો કરી રહ્યા છે.
વંધીકરણ અને રેબિઝ રસીકરણ અભિયાન
હાલમાં પાલિકા દ્વારા શહેરમાં આઠ એનિમલ બર્થ કંટ્રોલ સેન્ટરો ચલાવવામાં આવે છે. આ સેન્ટરોમાં રખડતા શ્વાનોનું વંધીકરણ કરવામાં આવે છે અને તેમને રેબિઝ વિરોધી રસી આપવામાં આવે છે.
આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ શ્વાનોની સંખ્યામાં નિયંત્રણ લાવવાનો અને રેબિઝ જેવા ખતરનાક રોગથી લોકોને સુરક્ષિત રાખવાનો છે.
તેમ છતાં નગરસેવકોનું કહેવું છે કે માત્ર આઠ સેન્ટર શહેર જેવા મોટા મહાનગર માટે પૂરતા નથી.
દરેક વોર્ડમાં સેન્ટર સ્થાપવાની માંગ
નગરસેવક અજિત રાવરાણેએ સૂચન કર્યું છે કે મુંબઈના દરેક વોર્ડમાં એનિમલ બર્થ કંટ્રોલ સેન્ટર સ્થાપવું જોઈએ.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ સેન્ટરોમાં સીસીટીવી કેમેરા લગાવવાથી કામગીરી વધુ પારદર્શક બનશે.
તેમના અનુસાર ઘણી વખત નાગરિકો ફરિયાદ કરે છે કે શ્વાનોને પકડવાની અને વંધીકરણ કરવાની પ્રક્રિયામાં ગેરરીતિ થાય છે.
સીસીટીવી કેમેરા લગાવવામાં આવે તો સમગ્ર પ્રક્રિયાની દેખરેખ સરળ બની શકે છે.
મેયર દ્વારા પણ ઉઠાવાયેલ મુદ્દો
આ મુદ્દે મુંબઈના મેયરે પણ અગાઉ પાલિકા કમિશનરને પત્ર લખ્યો હતો.
આ પત્રમાં શહેરમાં રખડતા શ્વાનોની વધતી સંખ્યાને નિયંત્રિત કરવા માટે પૂરતી માળખાગત સુવિધા ન હોવાની બાબત ઉલ્લેખવામાં આવી હતી.
મેયરે જણાવ્યું હતું કે હાલની વ્યવસ્થા મુખ્યત્વે માત્ર આઠ એનજીઓ પર નિર્ભર છે, જે સમગ્ર શહેર માટે પૂરતી નથી.
આથી એનિમલ બર્થ કંટ્રોલ કાર્યક્રમને શહેરના તમામ 26 વોર્ડમાં વિસ્તૃત કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
29 વર્ષમાં 4.3 લાખ શ્વાનોનું વંધીકરણ
પાલિકાના આંકડા અનુસાર છેલ્લા લગભગ ત્રણ દાયકામાં રખડતા શ્વાનોની સંખ્યાને નિયંત્રિત કરવા માટે મોટા પાયે વંધીકરણ કરવામાં આવ્યું છે.
Humane Society International સાથેના સહયોગથી કરવામાં આવેલા સર્વે અનુસાર છેલ્લા 29 વર્ષમાં મુંબઈમાં લગભગ 4.3 લાખ રખડતા શ્વાનોનું વંધીકરણ કરવામાં આવ્યું છે.
આ પ્રયત્નો છતાં સમસ્યા સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થઈ નથી.
છેલ્લા દાયકામાં થોડો ઘટાડો
પાલિકાના આંકડા દર્શાવે છે કે છેલ્લા દાયકામાં રખડતા શ્વાનોની સંખ્યામાં થોડો ઘટાડો થયો છે.
2014 આસપાસ શહેરમાં રખડતા શ્વાનોની સંખ્યા લગભગ 95,172 હતી, જે હવે ઘટીને લગભગ 90,757 રહી છે.
આ ઘટાડો વંધીકરણ અભિયાનના કારણે થયો હોવાનું પાલિકા પ્રશાસનનું માનવું છે.
શ્વાન કરડવાના કેસ ચિંતાજનક
મુંબઈમાં દર વર્ષે સરેરાશ લગભગ 70,000 શ્વાન કરડવાના કેસ નોંધાય છે.
આ આંકડો નાગરિકોની સુરક્ષા માટે ચિંતાજનક ગણાય છે.
ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધો માટે આ સમસ્યા વધુ ગંભીર બની શકે છે.
1994થી શરૂ થયેલ અભિયાન
પાલિકા દ્વારા રખડતા શ્વાનોનું વંધીકરણ કરવાનો કાર્યક્રમ 1994થી શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
1994થી ડિસેમ્બર 2023 સુધીમાં કુલ 4,03,374 શ્વાનોનું વંધીકરણ કરવામાં આવ્યું છે.
તેમાંથી માત્ર 2014થી 2023ના દાયકામાં જ લગભગ 1,48,084 શ્વાનોનું વંધીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આ અભિયાનને વધુ ગતિ આપવામાં આવી છે.
એનજીઓની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા
આ સમગ્ર કાર્યક્રમમાં અનેક એનજીઓ પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે.
એનજીઓ શ્વાનોને પકડવા, તેમનું વંધીકરણ કરાવવા અને પછી તેમને ફરીથી તેમના વિસ્તારામાં છોડવાની પ્રક્રિયામાં સહયોગ આપે છે.
પરંતુ કેટલાક નગરસેવકોનું માનવું છે કે માત્ર એનજીઓ પર આધાર રાખવાથી સમસ્યાનો સંપૂર્ણ ઉકેલ શક્ય નથી.
નાગરિકોની જવાબદારી પણ જરૂરી
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે રખડતા શ્વાનોની સમસ્યા માત્ર પાલિકા દ્વારા ઉકેલી શકાતી નથી.
નાગરિકો પણ આ મુદ્દે જવાબદાર વર્તન અપનાવે તે જરૂરી છે.
ઘણા વિસ્તારોમાં લોકો શ્વાનોને ખોરાક આપતા હોય છે પરંતુ તેમની સંભાળ અને આરોગ્ય અંગે કોઈ વ્યવસ્થા કરવામાં આવતી નથી.
આથી શ્વાનોની સંખ્યા વધતી જાય છે.
સંતુલન જરૂરી
પ્રાણીપ્રેમી સંગઠનોનું કહેવું છે કે રખડતા શ્વાનોને હાનિ પહોંચાડ્યા વગર માનવતાપૂર્વક સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવો જોઈએ.
વંધીકરણ અને રસીકરણ કાર્યક્રમ આ માટે સૌથી યોગ્ય માર્ગ ગણાય છે.
સમાપન
મુંબઈમાં રખડતા શ્વાનોની વધતી સંખ્યાનો મુદ્દો હવે ફરી એકવાર ગંભીર ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે.
નગરસેવકો દ્વારા પાલિકા પ્રશાસનને વધુ અસરકારક પગલાં લેવા માટે દબાણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
Brihanmumbai Municipal Corporation દ્વારા ચલાવવામાં આવતો વંધીકરણ અને રસીકરણ કાર્યક્રમ મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તેને વધુ વ્યાપક અને પારદર્શક બનાવવા જરૂરી હોવાનું નિષ્ણાતો માને છે.
જો શહેરના તમામ વોર્ડમાં સીસીટીવીથી સજ્જ એનિમલ બર્થ કંટ્રોલ સેન્ટર સ્થાપવામાં આવે અને નાગરિકો તથા એનજીઓ સાથે સંકલન વધારવામાં આવે તો રખડતા શ્વાનોની સમસ્યાનો અસરકારક ઉકેલ મળી શકે છે.
આ મુદ્દે આગામી સમયમાં પાલિકા શું પગલાં લે છે તે હવે મુંબઈના નાગરિકો માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
