મુંબઈ શહેરમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી મોટા પ્રમાણમાં ચાલી રહેલા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ અને રિડેવલપમેન્ટના કામને કારણે બાંધકામની પ્રવૃત્તિઓ ખૂબ વધી ગઈ છે. મેટ્રો રેલ, ફ્લાયઓવર, રસ્તાઓનું કૉંક્રીટીકરણ અને જૂની ઇમારતોના રિડેવલપમેન્ટ જેવા પ્રોજેક્ટ શહેરના લગભગ દરેક વિસ્તારમાં ચાલી રહ્યા છે. આ સતત બાંધકામના કારણે શહેરમાં વાયુ અને ધ્વનિ પ્રદૂષણમાં વધારો થયો છે, જેના કારણે નાગરિકો મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યા છે.
આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને મુંબઈમાં બાંધકામ માટેની સમયમર્યાદા ઘટાડવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. હાલ જે બાંધકામના કલાકો 16 છે તેને ઘટાડીને 12 કલાક કરવાની માંગણી કરવામાં આવી છે. આ પ્રસ્તાવ મુજબ બાંધકામનો સમય સવારના 7 વાગ્યાથી સાંજના 7 વાગ્યા સુધી મર્યાદિત રાખવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
આ પ્રસ્તાવ 17 માર્ચે યોજાનારી Brihanmumbai Municipal Corporation ની સામાન્ય સભામાં ચર્ચા માટે રજૂ થવાનો છે.
વધતા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ
મુંબઈમાં હાલમાં અનેક મોટા પ્રોજેક્ટ એકસાથે ચાલી રહ્યા છે. તેમાં ખાસ કરીને મેટ્રો રેલ, ફ્લાયઓવર, રોડ કૉંક્રીટીકરણ, અંડરપાસ અને અન્ય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસના પ્રોજેક્ટનો સમાવેશ થાય છે.
મેટ્રો નેટવર્કના વિસ્તરણ માટે પણ મોટા પાયે બાંધકામ ચાલી રહ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટોમાં મુખ્ય ભૂમિકા Mumbai Metropolitan Region Development Authority ભજવી રહી છે.
આ ઉપરાંત જૂની ઇમારતોના રિડેવલપમેન્ટના કામ પણ મોટી સંખ્યામાં હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ મુંબઈ અને પશ્ચિમ ઉપનગરોમાં ઘણા રહેણાંક અને કોમર્શિયલ પ્રોજેક્ટ ચાલી રહ્યા છે.
શહેરમાં 2,200થી વધુ કન્સ્ટ્રક્શન સાઇટ
પાલિકાના આંકડા મુજબ હાલ મુંબઈમાં 2,200થી વધુ બાંધકામ સાઇટ સક્રિય છે.
આમાં ખાનગી ડેવલપરોના પ્રોજેક્ટ, પાલિકા દ્વારા હાથ ધરાયેલા પ્રોજેક્ટ તેમજ અન્ય સરકારી એજન્સીઓના કામનો સમાવેશ થાય છે.
આટલા મોટા પ્રમાણમાં ચાલી રહેલા બાંધકામને કારણે શહેરના ઘણા વિસ્તારોમાં સતત મશીનરીના અવાજ, ધૂળ અને વાહન વ્યવહારનો ભાર વધી રહ્યો છે.
વાયુ અને ધ્વનિ પ્રદૂષણમાં વધારો
બાંધકામની સાઇટ પર થતી કામગીરી દરમિયાન ભારે મશીનો, ડ્રિલિંગ, કૉંક્રીટ મિક્સર અને ટ્રકોના સતત અવાજને કારણે ધ્વનિ પ્રદૂષણ વધી રહ્યું છે.
તે ઉપરાંત બાંધકામ દરમિયાન ઉડતી ધૂળના કારણે વાયુ પ્રદૂષણમાં પણ વધારો થઈ રહ્યો છે.
નાગરિકોનું કહેવું છે કે દિવસભર ચાલતા બાંધકામના કામને કારણે આસપાસના રહેવાસીઓને આરામ મળતો નથી.
ખાસ કરીને રહેણાંક વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો માટે આ સમસ્યા વધુ ગંભીર બની રહી છે.
નગરસેવિકાની માંગ
આ મુદ્દે ભૂતપૂર્વ ડેપ્યુટી મેયર અને વરિષ્ઠ નગરસેવિકા અલકા કેળકરે બાંધકામના કલાકો ઘટાડવાની માંગણી કરી છે.
તેમણે જણાવ્યું છે કે હાલ સવારના 6 વાગ્યાથી રાત્રે 10 વાગ્યા સુધી બાંધકામ કરવાની મંજૂરી છે.
આ 16 કલાકના સમયગાળાને કારણે નાગરિકોને સતત અવાજ અને ધૂળનો સામનો કરવો પડે છે.
તેમણે જણાવ્યું કે બાળકો, વૃદ્ધો અને બીમાર લોકો માટે આ સ્થિતિ ખૂબ જ કઠિન બની જાય છે.
12 કલાકની મર્યાદાનો પ્રસ્તાવ
અલકા કેળકરે પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે કે બાંધકામનો સમય ઘટાડીને સવારના 7 વાગ્યાથી સાંજના 7 વાગ્યા સુધી રાખવો જોઈએ.
આ પ્રમાણે બાંધકામ માટે માત્ર 12 કલાકનો સમય રહેશે.
તેમના જણાવ્યા મુજબ આ પગલું લેવામાં આવે તો નાગરિકોને રાત્રિના સમયે શાંતિ મળશે.
2016માં સમય વધારવામાં આવ્યો હતો
મુંબઈમાં પહેલા બાંધકામ માટેની સમયમર્યાદા સવારના 7 વાગ્યાથી સાંજના 7 વાગ્યા સુધી હતી.
પરંતુ 2016માં ‘ઈઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ’ નીતિ હેઠળ આ સમયમર્યાદા વધારવામાં આવી હતી.
તે મુજબ બાંધકામ માટે સવારના 6 વાગ્યાથી રાત્રે 10 વાગ્યા સુધી કામ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
સરકારનો ઉદ્દેશ વિકાસ પ્રોજેક્ટને ઝડપથી પૂર્ણ કરવાનો હતો.
સમય મર્યાદાનું ઉલ્લંઘન
નગરસેવિકાએ જણાવ્યું છે કે ઘણી વખત ડેવલપરો નિર્ધારિત સમય કરતાં પણ વધુ સમય સુધી બાંધકામનું કામ ચાલુ રાખે છે.
આ કારણે સ્થાનિક રહેવાસીઓમાં અસંતોષ જોવા મળે છે.
મશીનોના અવાજ અને ભારે વાહન વ્યવહારને કારણે લોકો માટે આરામ કરવો મુશ્કેલ બની જાય છે.
નાગરિકોની ફરિયાદો
મુંબઈના અનેક વિસ્તારોમાં રહેવાસીઓ દ્વારા વારંવાર ફરિયાદ કરવામાં આવી છે કે બાંધકામના કારણે તેમને ભારે તકલીફ પડી રહી છે.
ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે થતો અવાજ અને ધૂળના કારણે લોકોની ઊંઘ બગડે છે.
ઘણા લોકોનું કહેવું છે કે સતત અવાજના કારણે માનસિક તણાવ પણ વધે છે.
પાલિકાની કાર્યવાહી
આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને પાલિકા દ્વારા તાજેતરમાં બાંધકામ સાઇટોની તપાસ કરવામાં આવી હતી.
2 થી 27 ફેબ્રુઆરી દરમિયાન Brihanmumbai Municipal Corporation દ્વારા શહેરભરમાં નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ દરમિયાન કુલ 1,092 બાંધકામ સાઇટની તપાસ કરવામાં આવી હતી.
નિયમ ભંગ કરનારા સામે કાર્યવાહી
તપાસ દરમિયાન કેટલાક પ્રોજેક્ટોમાં નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવામાં આવતું હોવાનું સામે આવ્યું હતું.
આ કારણે પાલિકા દ્વારા 135 બાંધકામ સાઇટને કારણ દર્શાવો નોટિસ ફટકારવામાં આવી હતી.
તે ઉપરાંત 93 સાઇટ પર કામ બંધ કરવાની સ્ટોપ વર્ક નોટિસ આપવામાં આવી હતી.
સુધારા બાદ નોટિસ પાછી ખેંચાઈ
પાલિકા અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ નોટિસ મળ્યા બાદ ઘણા ડેવલપરો દ્વારા નિયમોનું પાલન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
ખાસ કરીને ધૂળ નિયંત્રણ, અવાજ ઘટાડવા અને સુરક્ષા નિયમો અંગે SOP અમલમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા.
આ સુધારા બાદ 48 સાઇટ પરથી સ્ટોપ વર્ક નોટિસ પાછી ખેંચવામાં આવી હતી.
પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે પગલાં
વિશેષજ્ઞોનું કહેવું છે કે બાંધકામ દરમિયાન ધૂળ અને અવાજ નિયંત્રિત કરવા માટે યોગ્ય પગલાં લેવાં જરૂરી છે.
તેમાં પાણી છાંટવું, અવાજ ઘટાડવા માટે મશીનો પર કવર લગાવવું અને રાત્રિના સમયે કામ બંધ રાખવું જેવા ઉપાયોનો સમાવેશ થાય છે.
વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન
મુંબઈ જેવા મોટા શહેરમાં વિકાસ પ્રોજેક્ટ જરૂરી છે, પરંતુ તે સાથે નાગરિકોની સુખાકારી પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
આથી વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે.
બાંધકામના કલાકો ઘટાડવાનો પ્રસ્તાવ પણ આ જ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.
સમાપન
મુંબઈમાં વધી રહેલા બાંધકામના કારણે વાયુ અને ધ્વનિ પ્રદૂષણનો મુદ્દો ગંભીર બન્યો છે.
આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને બાંધકામના કલાકો ઘટાડવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
જો આ પ્રસ્તાવને Brihanmumbai Municipal Corporationની સામાન્ય સભામાં મંજૂરી મળશે તો બાંધકામ માટેની સમયમર્યાદા 16 કલાકમાંથી ઘટાડીને 12 કલાક કરવામાં આવી શકે છે.
આ પગલું નાગરિકોને થતી તકલીફ ઘટાડવામાં મદદરૂપ બની શકે છે અને શહેરમાં પ્રદૂષણના સ્તરને નિયંત્રણમાં રાખવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
