ડિજિટલ યુગમાં સોશિયલ મીડિયા લોકોના રોજિંદા જીવનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયું છે. લાખો લોકો રોજબરોજ ફોટો, વીડિયો અને મેસેજ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા રહે છે. પરંતુ હવે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર પ્રાઇવસી અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. વિશ્વભરમાં લોકપ્રિય ફોટો અને વિડિયો શેરિંગ પ્લેટફોર્મ **Instagram**માં એક મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે.
ટેક કંપની **Meta Platforms**એ જાહેરાત કરી છે કે ૮ મે થી ઇન્સ્ટાગ્રામના ડાયરેક્ટ મેસેજ એટલે કે DM સિસ્ટમમાં મહત્વપૂર્ણ બદલાવ કરવામાં આવશે. આ બદલાવ હેઠળ ઇન્સ્ટાગ્રામમાંથી એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્શન (E2EE) સુવિધા દૂર કરવામાં આવશે. આ નિર્ણય બાદ યુઝર્સ વચ્ચે થતી ખાનગી ચેટ્સ હવે સંપૂર્ણ રીતે પ્રાઇવેટ નહીં રહે.
આ સમાચાર જાહેર થતાં જ સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સ અને ટેક્નોલોજી નિષ્ણાતોમાં ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. ઘણા લોકો આ નિર્ણયને સુરક્ષા માટે જરૂરી ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક લોકો તેને પ્રાઇવસી માટે ખતરો માની રહ્યા છે.
શું છે E2EE સુવિધા?
ઇન્સ્ટાગ્રામમાં અગાઉ આપવામાં આવેલી End-to-End Encryption એટલે કે E2EE એક સુરક્ષા વ્યવસ્થા હતી. આ ટેક્નોલોજી દ્વારા બે લોકો વચ્ચે થતી ચેટ્સ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રહેતી હતી.
E2EEનો અર્થ એ છે કે કોઈ પણ મેસેજ માત્ર મોકલનાર અને મેળવનાર વ્યક્તિ જ વાંચી શકે છે. વચ્ચે કોઈ તૃતીય પક્ષ – કંપની, હેકર અથવા સરકારી એજન્સી – આ ચેટ્સને વાંચી શકતું નથી.
આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ ઘણી મેસેજિંગ સેવાઓમાં થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે **WhatsApp**માં પણ એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્શન સુવિધા ઉપલબ્ધ છે.
ઇન્સ્ટાગ્રામમાં E2EE ક્યારે શરૂ થયું?
ઇન્સ્ટાગ્રામમાં E2EE સુવિધા ડિસેમ્બર 2023માં ઉમેરવામાં આવી હતી. તે સમયે મેટાએ તેની મેસેજિંગ સેવાઓ વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે આ ટેક્નોલોજી શરૂ કરી હતી.
તે પહેલાં ઇન્સ્ટાગ્રામમાં ચેટ્સ સામાન્ય રીતે સર્વર પર સંગ્રહિત રહેતી હતી. પરંતુ E2EE લાગુ થયા બાદ ચેટ્સ વધુ સુરક્ષિત બની ગઈ હતી.
મેટાએ ઇન્સ્ટાગ્રામ ઉપરાંત **Facebook Messenger**માં પણ આ સુવિધા ધીમે ધીમે અમલમાં મૂકી હતી.
હવે શું બદલાશે?
૮ મે પછી જ્યારે ઇન્સ્ટાગ્રામમાંથી E2EE સુવિધા દૂર કરવામાં આવશે ત્યારે યુઝર્સની ચેટ્સ સંપૂર્ણપણે ખાનગી નહીં રહે.
આનો સીધો અર્થ એ છે કે મેટા કંપની પાસે હવે ઇન્સ્ટાગ્રામ DMમાં થતી કેટલીક વાતચીતોનો ઍક્સેસ હોઈ શકે છે. એટલે કે જો કોઈ યુઝર કોઈ ચેટ અંગે ફરિયાદ કરે તો કંપની તેની તપાસ કરી શકશે.
આ પહેલા E2EE હોવાને કારણે કંપની પાસે ચેટ્સને ઍક્સેસ કરવાની તક નહોતી.
યુઝર્સ માટે શું અર્થ થાય?
આ નિર્ણય પછી ઘણા યુઝર્સ માટે પ્રાઇવસી અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. અત્યાર સુધી ઘણા લોકો ઇન્સ્ટાગ્રામ DMને ખાનગી મેસેજિંગ માટે ઉપયોગ કરતા હતા.
પરંતુ હવે ચેટ્સ સંપૂર્ણપણે ખાનગી નહીં રહે. જો કોઈ યુઝર અપમાનજનક, ધમકીભર્યા અથવા ગેરકાયદેસર મેસેજ મોકલે તો તેની તપાસ થઈ શકે છે.
મેટાના જણાવ્યા મુજબ આ ફેરફાર યુઝર્સની સુરક્ષા વધારવા માટે કરવામાં આવ્યો છે.
જૂની ચેટ્સ કેવી રીતે સાચવવી?
મેટાએ તેના બ્લોગમાં જણાવ્યું છે કે જો કોઈ યુઝર પોતાની જૂની ખાનગી ચેટ્સ અને મીડિયા સાચવવા માગે તો તે ડાઉનલોડ કરી શકે છે.
તે માટે યુઝર્સે તેમની ઇન્સ્ટાગ્રામ એપને નવીનતમ વર્ઝનમાં અપડેટ કરવાની જરૂર પડશે. ત્યારબાદ તેઓ સેટિંગ્સમાં જઈને ડેટા ડાઉનલોડ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી શકે છે.
આ રીતે તેઓ પોતાની જૂની ચેટ્સ, ફોટા અને વીડિયો સાચવી શકે છે.
આ નિર્ણય પાછળનું કારણ
મેટાએ જણાવ્યું છે કે આ ફેરફાર મુખ્યત્વે ઓનલાઇન સુરક્ષા સંબંધિત ચિંતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવ્યો છે.
ખાસ કરીને બાળકો સામે થતા ઓનલાઇન ગુનાઓ અને દુર્વ્યવહારના કેસોને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
અહેવાલો મુજબ ઘણા લોકો ઇન્સ્ટાગ્રામ DMનો ઉપયોગ કરીને બાળકો સાથે ગેરવર્તન કરવાના પ્રયાસ કરતા હતા.
બાળ સુરક્ષા અંગે ચિંતાઓ
બાળકો સામે થતા ઓનલાઇન શોષણ અને ગેરવર્તનના કેસોને રોકવા માટે ઘણી સરકારી એજન્સીઓ લાંબા સમયથી ટેક્નોલોજી કંપનીઓ પર દબાણ બનાવી રહી હતી.
ખાસ કરીને Child Sexual Abuse Material એટલે કે CSAM સંબંધિત સામગ્રીને શોધવા અને રોકવા માટે કડક પગલાં લેવા માંગ કરવામાં આવી હતી.
આ સામગ્રી સામાન્ય રીતે ગેરકાયદેસર હોય છે અને બાળકોના શોષણ સાથે જોડાયેલી હોય છે.
અમેરિકા અને યુકેની માંગ
કેટલીક સરકારી એજન્સીઓ, ખાસ કરીને United States અને **United Kingdom**માં, ટેક્નોલોજી કંપનીઓને E2EE દૂર કરવાની માંગ કરી હતી.
તેમનો દાવો હતો કે સંપૂર્ણ એન્ક્રિપ્શન હોવાને કારણે ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ શોધવી મુશ્કેલ બની જાય છે.
જો ચેટ્સ સંપૂર્ણપણે એન્ક્રિપ્ટેડ હોય તો કંપની કે કાયદા અમલવાળી એજન્સીઓ તેની તપાસ કરી શકતી નથી.
અપમાનજનક ચેટ્સ સામે કાર્યવાહી
મેટાના જણાવ્યા મુજબ E2EE દૂર કર્યા બાદ હવે કંપનીને કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં ચેટ્સની તપાસ કરવાની તક મળશે.
જો કોઈ યુઝર અપમાનજનક મેસેજ અંગે ફરિયાદ કરે તો કંપની તેની તપાસ કરી શકશે અને જરૂરી કાર્યવાહી કરી શકશે.
આમાં એકાઉન્ટ સસ્પેન્ડ કરવું, ચેટ બ્લોક કરવી અથવા કાયદાકીય કાર્યવાહી માટે માહિતી આપવી જેવી પ્રક્રિયા હોઈ શકે છે.
યુઝર્સમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ
આ નિર્ણય સામે સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ જોવા મળી રહ્યો છે.
કેટલાક લોકો માને છે કે બાળકો અને યુઝર્સની સુરક્ષા માટે આ જરૂરી પગલું છે.
બીજી તરફ ઘણા લોકો માને છે કે આ નિર્ણય યુઝર્સની પ્રાઇવસી પર અસર કરી શકે છે.
ટેક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે સુરક્ષા અને પ્રાઇવસી વચ્ચે સંતુલન જાળવવું મુશ્કેલ હોય છે.
ફેસબુક મેસેન્જર પર શું અસર પડશે?
હાલમાં મેટાએ સ્પષ્ટ કર્યું નથી કે આ ફેરફાર Facebook Messenger પર પણ લાગુ થશે કે નહીં.
કંપનીએ જણાવ્યું છે કે હાલમાં આ નિર્ણય માત્ર ઇન્સ્ટાગ્રામ DM માટે લાગુ પડશે.
ભવિષ્યમાં અન્ય પ્લેટફોર્મ અંગે નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે.
ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રમાં નવી ચર્ચા
ઇન્સ્ટાગ્રામમાં થયેલો આ ફેરફાર ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રમાં ફરી એકવાર પ્રાઇવસી અને સુરક્ષા અંગે ચર્ચા શરૂ કરી શકે છે.
એક તરફ કંપનીઓ યુઝર્સની માહિતી સુરક્ષિત રાખવાની વાત કરે છે, જ્યારે બીજી તરફ સરકારો ગુનાઓ સામે કાર્યવાહી કરવા માટે વધુ ઍક્સેસ માંગે છે.
આ બંને વચ્ચે સંતુલન જાળવવું ટેક્નોલોજી કંપનીઓ માટે મોટો પડકાર બની ગયું છે.
નિષ્કર્ષ
ઇન્સ્ટાગ્રામ દ્વારા ૮ મે થી એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્શન સુવિધા દૂર કરવાનો નિર્ણય સોશિયલ મીડિયા ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર માનવામાં આવે છે.
આ બદલાવ પછી ઇન્સ્ટાગ્રામની પર્સનલ ચેટ્સ સંપૂર્ણપણે ખાનગી નહીં રહે અને જરૂર પડ્યે કંપની તેને ઍક્સેસ કરી શકશે.
મેટાનું કહેવું છે કે આ પગલું મુખ્યત્વે ઓનલાઇન સુરક્ષા વધારવા અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ રોકવા માટે લેવામાં આવ્યું છે.
હવે આ નિર્ણય લાંબા ગાળે યુઝર્સની પ્રાઇવસી અને સોશિયલ મીડિયા ઉપયોગ પર કેવી અસર કરે છે તે જોવા જેવું રહેશે.
