ગુજરાત રાજ્યએ છેલ્લા બે દાયકામાં શહેરી વિકાસના ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે. નરેન્દ્ર મોદીના દ્રષ્ટિવંત નેતૃત્વ હેઠળ શરૂ થયેલી શહેરી વિકાસયાત્રા આજે વૈશ્વિક સ્તરે પણ પ્રશંસનીય બની છે. વર્ષ 2005માં જ્યારે તેમણે મુખ્યમંત્રી તરીકે ‘શહેરી વર્ષ’ જાહેર કર્યું, ત્યારે રાજ્યમાં સુવિધાસભર અને આયોજનબદ્ધ શહેરોની પાયો નાખવામાં આવ્યો હતો. 2025માં આ યાત્રાને 20 વર્ષ પૂર્ણ થતાં ગુજરાત આધુનિક અને સુવ્યવસ્થિત શહેરીકરણનું પ્રતીક બની ગયું છે.
આ યાત્રાને આગળ ધપાવતા વર્તમાન મુખ્યમંત્રી ભુપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં રાજ્ય સરકારે 2025ને ‘શહેરી વિકાસ વર્ષ’ તરીકે ઉજવીને વધુ પ્રગતિશીલ દિશામાં આગળ વધવાનો સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો છે.
શહેરી વિકાસના 20 વર્ષઃ સુવિધાસભર શહેરોની રચના
ગુજરાતના શહેરોમાં છેલ્લા બે દાયકામાં વ્યાપક પરિવર્તન આવ્યું છે. રોડ-રસ્તા, સ્ટ્રીટ લાઇટ, પાણી પુરવઠા, ગટર વ્યવસ્થા, બાગબગીચા અને રહેણાંક સુવિધાઓમાં મોટા પ્રમાણમાં સુધારો થયો છે.
શહેરી વિસ્તારોમાં ટાઉન પ્લાનિંગ સ્કીમ્સ દ્વારા આયોજનબદ્ધ વિકાસ કરવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે શહેરોમાં વસતા નાગરિકો ‘ઇઝ ઑફ લિવિંગ’નો અનુભવ કરી રહ્યા છે. નાગરિકોને આવાસ, પાણી, સ્વચ્છતા અને પરિવહન જેવી મૂળભૂત જરૂરિયાતો વધુ સુગમ રીતે ઉપલબ્ધ બની છે.
મજબૂત કનેક્ટિવિટી – રોડ, રેલ અને એર નેટવર્કનો વિકાસ
ગુજરાતમાં પરિવહન માળખાનો વિકાસ રાજ્યના શહેરીકરણનો મુખ્ય આધાર રહ્યો છે. વિશાળ રોડ નેટવર્ક, આધુનિક રેલવે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના એરપોર્ટ્સ રાજ્યને દેશ-વિદેશ સાથે જોડે છે.
અમદાવાદ, રાજકોટ, વડોદરા અને સુરત જેવા મહાનગરોમાં ઓવરબ્રિજ અને અંડરબ્રિજના નિર્માણથી ટ્રાફિક વ્યવસ્થામાં સુધારો થયો છે.
ખાસ કરીને સુદર્શન સેતુના નિર્માણથી દ્વારકા અને બેટ દ્વારકા વચ્ચેની કનેક્ટિવિટી સરળ બની છે.
એક્સપ્રેસવે અને હાઈવે – વિકાસને મળ્યો વેગ
ગુજરાતમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ હાઈવે અને એક્સપ્રેસવે પ્રોજેક્ટ્સ અમલમાં છેઃ
- જામનગર-ભટિંડા હાઈવે
- વડોદરા-મુંબઈ એક્સપ્રેસવે
- પોરબંદર-દ્વારકા નેશનલ હાઈવે
આ ઉપરાંત નમોશક્તિ અને સોમનાથ-દ્વારકા ગ્રીનફીલ્ડ એક્સપ્રેસવે રાજ્યના રોડ નેટવર્કને વધુ મજબૂત બનાવશે.
મેટ્રો અને બુલેટ ટ્રેન – આધુનિક પરિવહન તરફ પગલું
ગુજરાતમાં મેટ્રો રેલ પ્રોજેક્ટ્સ શહેરી પરિવહનમાં ક્રાંતિ લાવી રહ્યા છે. અમદાવાદ મેટ્રો ફેઝ-2 પૂર્ણ થતાં અમદાવાદ અને ગાંધીનગર વચ્ચેની મુસાફરી વધુ સરળ બની છે.
સુરત મેટ્રો પણ આગામી સમયમાં શરૂ થવાની તૈયારીમાં છે. સાથે સાથે ભારતનો પ્રથમ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ પણ ગુજરાતમાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે.
વંદે ભારત ટ્રેનોના સંચાલનથી રાજ્યમાં ઝડપી અને આરામદાયક મુસાફરી શક્ય બની છે.
એરપોર્ટ વિકાસ – વૈશ્વિક કનેક્ટિવિટી
ગુજરાતમાં એર કનેક્ટિવિટીમાં પણ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ થઈ છે. રાજકોટમાં હીરાસર ગ્રીનફીલ્ડ એરપોર્ટ અને સુરત આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ જેવા પ્રોજેક્ટ્સ રાજ્યના વિકાસને વેગ આપી રહ્યા છે.
UDAN યોજના હેઠળ ભાવનગર, જામનગર, કંડલા, પોરબંદર જેવા શહેરોમાં એર સેવાઓ વિસ્તરાઈ છે.
AMRUT 2.0 – પાણી અને ગટર વ્યવસ્થામાં સુધારો
શહેરી વિસ્તારોમાં પાણી અને ગટર વ્યવસ્થાને સુધારવા માટે AMRUT 2.0 યોજના હેઠળ અનેક પ્રોજેક્ટ્સ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
- ₹630.39 કરોડના પાણી પુરવઠા પ્રોજેક્ટ્સ
- ₹575.58 કરોડના ગટર વ્યવસ્થા પ્રોજેક્ટ્સ
- 82,000થી વધુ ઘરોને પાણીની સુવિધા
- 24,000થી વધુ ઘરોને ગટર સુવિધા
આથી નાગરિકોને સ્વચ્છ અને આરોગ્યપ્રદ જીવન મળે છે.
સ્માર્ટ સિટી મિશન – આધુનિક શહેરોની રચના
સ્માર્ટ સિટી મિશન હેઠળ ગુજરાતના 6 શહેરોમાં વિકાસકાર્યો હાથ ધરાયા છેઃ
- અમદાવાદ
- સુરત
- વડોદરા
- રાજકોટ
- ગાંધીનગર
- દાહોદ
₹11,000 કરોડથી વધુના 357 પ્રોજેક્ટ્સ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યા છે, જે શહેરોને આધુનિક અને ટેક્નોલોજી આધારિત બનાવે છે.
પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના – દરેકને ઘર
પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના હેઠળ ગુજરાતમાં 9 લાખથી વધુ આવાસોનું નિર્માણ થયું છે. આથી ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારોને પોતાના ઘરનું સ્વપ્ન સાકાર થયું છે.
રાજકોટમાં લાઇટહાઉસ પ્રોજેક્ટ હેઠળ આધુનિક ટેક્નોલોજીથી આવાસો બનાવવામાં આવ્યા છે.
નવી મહાનગરપાલિકાઓ – શહેરી વિકાસનો વિસ્તરણ
રાજ્ય સરકારે 9 નગરપાલિકાઓને મહાનગરપાલિકામાં રૂપાંતરિત કરી છે, જેના કારણે શહેરી સુવિધાઓ વધુ વિસ્તરાઈ છે. હવે ગુજરાતમાં કુલ 17 મહાનગરપાલિકાઓ થઈ ગઈ છે.
₹33,504 કરોડનું જંગી બજેટ – ભવિષ્ય માટે તૈયારી
વર્ષ 2026-27ના બજેટમાં શહેરી વિકાસ માટે ₹33,504 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
- ₹16,116 કરોડ શહેરી વિકાસ યોજના માટે
- ₹1,278 કરોડ સ્પોર્ટ્સ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે
- મેટ્રો વિસ્તરણ, પાણી અને ડ્રેનેજ પ્રોજેક્ટ્સ
આ બજેટ શહેરોને ‘ફ્યુચર રેડી’ બનાવશે.
G20 અને વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખ
ગુજરાતમાં G20 અંતર્ગત અર્બન-20 બેઠકોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જે રાજ્યના શહેરી વિકાસને વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખ અપાવે છે.
શહેરીકરણ – વિકાસનો મુખ્ય આધાર
ગુજરાતમાં શહેરીકરણના કારણે આર્થિક વિકાસ, રોકાણ અને રોજગારીના અવસરોમાં વધારો થયો છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારો શહેરી કેન્દ્રોમાં પરિવર્તિત થઈ રહ્યા છે.
નિષ્કર્ષ
ગુજરાતની શહેરી વિકાસયાત્રા દ્રષ્ટિવંત નેતૃત્વ, મજબૂત નીતિઓ અને આધુનિક આયોજનનું પરિણામ છે. નરેન્દ્ર મોદીના માર્ગદર્શન અને ભુપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ રાજ્ય આજે વિશ્વસ્તરીય શહેરી વિકાસ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
આ યાત્રા માત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ નાગરિકોના જીવનમાં સુખાકારી અને સુવિધાઓ વધારવાનું એક મહત્વપૂર્ણ મિશન છે.
આગામી સમયમાં ગુજરાતના શહેરો વૈશ્વિક ધોરણોને સ્પર્શ કરશે અને વિકાસના નવા કીર્તિમાન સ્થાપિત કરશે.
