વૈશ્વિક સ્તરે વધતા ભૂરાજકીય તણાવ, યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓ અને સુરક્ષાને લઈને વધતી ચિંતાઓ વચ્ચે ભારતે પોતાના સંરક્ષણ તંત્રને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે ઐતિહાસિક અને વ્યૂહાત્મક પગલું ભર્યું છે. Rajnath Singh ની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી સંરક્ષણ સંપાદન પરિષદ (DAC) ની બેઠકમાં આશરે રૂ. 2.38 લાખ કરોડના ખર્ચ સાથે અનેક મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ પ્રસ્તાવો માટે ‘આવશ્યકતાની સ્વીકૃતિ’ (AoN) આપવામાં આવી છે.
આ નિર્ણય માત્ર સૈન્ય સજ્જતામાં વધારો કરવા માટે નથી, પરંતુ ભારતની સુરક્ષા નીતિમાં એક મોટો ફેરફાર દર્શાવે છે. વિશ્વમાં ચાલી રહેલા Russia-Ukraine War અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના વધતા તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતે સમયસર પોતાની રક્ષા વ્યવસ્થા મજબૂત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ અને ભારતનો નિર્ણય
આજના સમયમાં વિશ્વ એક અનિશ્ચિત અને અસ્થીર પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. અનેક દેશો વચ્ચેના તણાવ અને યુદ્ધને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિદૃશ્ય ઝડપથી બદલાઈ રહ્યું છે. આવા સમયમાં ભારતે પોતાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપીને મોટા પ્રમાણમાં સંરક્ષણ ખરીદી માટે મંજૂરી આપી છે.
ભારત માટે આ નિર્ણય વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વનો છે, કારણ કે દેશને તેની સીમાઓ પર અનેક પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે. ઉત્તર અને પશ્ચિમ સીમાઓ પર સુરક્ષા જાળવવી તેમજ દરિયાકાંઠા અને આકાશી સુરક્ષા મજબૂત બનાવવી આજની જરૂરિયાત બની ગઈ છે.
S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ — ભારતની સુરક્ષાનો મજબૂત કવચ
આ મંજૂરીમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ. આ સિસ્ટમ દુનિયાની સૌથી આધુનિક અને શક્તિશાળી હવાઈ સુરક્ષા પ્રણાલીઓમાંની એક ગણાય છે.
S-400 સિસ્ટમ લાંબા અંતરથી આવનારા શત્રુના વિમાન, મિસાઈલ અને ડ્રોનને શોધી અને નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ખાસ કરીને તે દેશના મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય અને ઔદ્યોગિક સ્થાનોને સુરક્ષિત રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
ભારત માટે આ સિસ્ટમ ખાસ મહત્વની છે, કારણ કે તે હવાઈ હુમલાઓ સામે મજબૂત રક્ષણ પૂરો પાડશે અને દેશની એર ડિફેન્સ ક્ષમતાને અનેકગણી વધારશે.
ભારતીય સેના માટે આધુનિક હથિયારો
DAC દ્વારા મંજૂર કરાયેલા પ્રસ્તાવોમાં ભારતીય સેના માટે અનેક આધુનિક સાધનોનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં આર્મર-પિયર્સિંગ ટૅન્ક દારૂગોળો, હાઈ-કૅપેસિટી રેડિયો રિલે સિસ્ટમ, Dhanush Gun અને રનવે-ઇન્ડિપેન્ડન્ટ એરિયલ સર્વેલન્સ સિસ્ટમ જેવા સાધનોનો સમાવેશ થાય છે.
આ તમામ સાધનો સેનાની કામગીરીને વધુ અસરકારક બનાવશે. ખાસ કરીને ટૅન્ક દારૂગોળો અને ધનુષ ગન સિસ્ટમ યુદ્ધના મેદાનમાં સેનાની હુમલાની ક્ષમતાને મજબૂત બનાવશે.
વાયુસેના માટે આધુનિકીકરણ — નવી ક્ષમતાઓનો ઉમેરો
ભારતીય વાયુસેના માટે પણ અનેક મહત્વપૂર્ણ ખરીદીઓને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. તેમાં મીડિયમ ટ્રાન્સપોર્ટ ઍરક્રાફ્ટ, રીમોટ કન્ટ્રોલ સ્ટ્રાઈક ઍરક્રાફ્ટ અને Sukhoi Su-30MKI ના ઍરો-ઍન્જિન પાર્ટ્સના સમારકામનો સમાવેશ થાય છે.
મીડિયમ ટ્રાન્સપોર્ટ ઍરક્રાફ્ટનો સમાવેશ થતાં હાલના Antonov An-32 અને Ilyushin Il-76 કાફલાને બદલવામાં મદદ મળશે. આથી વાયુસેનાની વ્યૂહાત્મક એરલિફ્ટ ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થશે.
રીમોટ પાયલોટેડ સ્ટ્રાઈક ઍરક્રાફ્ટ (ડ્રોન) આધુનિક યુદ્ધમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની ગયા છે. આ વિમાનો ગુપ્તચર માહિતી એકત્રિત કરવા, દેખરેખ રાખવા અને ચોક્કસ ટાર્ગેટ પર હુમલો કરવા માટે ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
Su-30 વિમાનોનું સમારકામ — લાંબી કામગીરી માટે તૈયારી
Sukhoi Su-30MKI વિમાનો ભારતીય વાયુસેનાનો મુખ્ય ભાગ છે. આ વિમાનોના ઍન્જિન અને અન્ય પાર્ટ્સના સમારકામ અને નવીનીકરણથી તેમની કામગીરીનો સમયગાળો વધશે.
આથી વાયુસેનાની કામગીરી વધુ સશક્ત બનશે અને તાત્કાલિક પ્રતિસાદ આપવાની ક્ષમતા વધશે.
ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ માટે હૅવી ઍર કુશન વાહનો
આ બેઠકમાં ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ માટે હૅવી ઍર કુશન વાહનો (Hovercrafts) ખરીદવાની પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ વાહનો દરિયાકાંઠા વિસ્તારમાં પેટ્રોલિંગ, દેખરેખ અને બચાવ કામગીરી માટે અત્યંત ઉપયોગી છે.
આ વાહનોનો ઉપયોગ ખાસ કરીને:
- શોધ અને બચાવ કામગીરી (Search & Rescue)
- દરિયાકાંઠાની સુરક્ષા
- જહાજોને સહાય
- લોજિસ્ટિકલ સપોર્ટ
માટે કરવામાં આવશે.
ભારત જેવા વિશાળ દરિયાકાંઠાવાળા દેશ માટે આ નિર્ણય ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
નાણાકીય વર્ષ 2025-26 — રેકોર્ડ સ્તરે સંરક્ષણ મંજૂરીઓ
સંરક્ષણ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, DAC એ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં 55 દરખાસ્તો માટે AoN મંજૂર કરી છે, જેનો કુલ ખર્ચ આશરે રૂ. 6.73 લાખ કરોડ છે.
આ ઉપરાંત, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન રૂ. 2.28 લાખ કરોડના 503 મૂડી સંપાદન કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે.
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારત સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ઝડપી ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે અને પોતાની સુરક્ષા તૈયારીઓને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.
“આત્મનિર્ભર ભારત” તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું
આ ખરીદીઓમાં એક મહત્વપૂર્ણ પાસું એ છે કે ભારત “આત્મનિર્ભર ભારત” અભિયાનને પણ પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે. ઘણા સાધનો અને ટેકનોલોજી સ્થાનિક સ્તરે વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે.
આથી દેશની રક્ષા ઉદ્યોગને મજબૂતી મળશે અને વિદેશી નિર્ભરતા ઘટશે.
વ્યૂહાત્મક મહત્વ — ભારતની સુરક્ષા નીતિમાં ફેરફાર
આ નિર્ણય માત્ર હથિયારોની ખરીદી નથી, પરંતુ ભારતની સુરક્ષા નીતિમાં એક વ્યૂહાત્મક ફેરફાર છે. ભારત હવે માત્ર રક્ષણાત્મક નહીં પરંતુ સક્રિય અને પ્રતિસાદક્ષમ રક્ષા નીતિ અપનાવી રહ્યું છે.
આથી દેશની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રતિષ્ઠા પણ વધશે અને શત્રુ દેશો માટે સ્પષ્ટ સંદેશ જશે કે ભારત પોતાની સુરક્ષા માટે સંપૂર્ણ તૈયાર છે.
નિષ્કર્ષ
Rajnath Singh ની અધ્યક્ષતામાં લેવાયેલા આ નિર્ણયોથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારત વૈશ્વિક તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાની સુરક્ષા ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.
S-400 જેવી આધુનિક સિસ્ટમો, વાયુસેના માટે નવી ટેકનોલોજી અને કોસ્ટ ગાર્ડ માટે મજબૂત સાધનો — આ બધું મળીને ભારતને વધુ સુરક્ષિત અને સક્ષમ બનાવશે.
આ નિર્ણય ભવિષ્યના પડકારોને પહોંચી વળવા માટે ભારતની તૈયારી દર્શાવે છે અને વિશ્વમાં તેની સૈન્ય શક્તિને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
