સુરત શહેરે ફરી એકવાર ગુજરાતના ઉદ્યોગપ્રધાન અને પ્રગતિશીલ ચરિત્રને મજબૂત બનાવતાં “વાયબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સ”ના બીજા દિવસે આયોજિત MSME કોન્ક્લેવ દ્વારા લઘુ, સૂક્ષ્મ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME) માટે વૈશ્વિક સ્તરે નવી વિચારધારાનો માર્ગ પ્રસ્થાપિત કર્યો. સુરતની ઓરો યુનિવર્સિટી ખાતે યોજાયેલ આ મહત્ત્વપૂર્ણ કોન્ક્લેવમાં “ઉત્પાદકતા અને સ્પર્ધાત્મક વૈશ્વિક માર્ગો” વિષયને કેન્દ્રસ્થાને રાખીને દેશ-વિદેશના નીતિનિર્માતાઓ, અર્થતંત્ર નિષ્ણાંતો, રાજદ્વારી પ્રતિનિધિઓ, ઉદ્યોગસાહસિકો અને ટેક્નોલોજી વિશેષજ્ઞોએ MSME ક્ષેત્રના ભવિષ્ય અંગે ઊંડાણપૂર્વક વિચારમંથન કર્યું. આ મંચ માત્ર ચર્ચા માટે નહોતો, પરંતુ ભારત અને ખાસ કરીને ગુજરાતના MSME ક્ષેત્રને સ્થાનિક ઉત્પાદનથી વૈશ્વિક સ્પર્ધા સુધી લઈ જવા માટેનું વ્યૂહાત્મક દિશાસૂચન સાબિત થયો.
ભારતની અર્થવ્યવસ્થામાં MSME સેક્ટરનું યોગદાન અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. રોજગાર સર્જન, ઉત્પાદન, નિકાસ, ગ્રામ્ય અને શહેરી આર્થિક સક્રિયતા તથા આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનમાં MSME એક કેન્દ્રીય શક્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. આ જ પરિપ્રેક્ષ્યમાં સુરતના આ કોન્ક્લેવમાં ઉદ્યોગોની ઉત્પાદકતા વધારવા, ટેક્નોલોજી અપગ્રેડેશન, ડિજિટાઈઝેશન, ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઇન, B2B જોડાણો અને વૈશ્વિક બજારમાં ભારતની વિશ્વસનીયતા વધારવા માટે વિવિધ પાસાઓ પર વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
સત્ર દરમિયાન ઉદ્યોગક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા નિષ્ણાંતોએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આજના સમયમાં MSME માટે માત્ર ઉત્પાદન પૂરતું નથી; ગુણવત્તા, ઝડપ, ટેક્નોલોજી, ડિજિટલ ક્ષમતા અને વૈશ્વિક અનુરૂપતા અનિવાર્ય બની ગઈ છે. શ્રી અમિત ધારવાએ MSME માટે સરકારશ્રી દ્વારા અમલમાં મુકાયેલી વિવિધ યોજનાઓ, નીતિગત આધાર, સિંગલ વિન્ડો સિસ્ટમ, જરૂરી ફોર્માલિટી અને ડિજિટલ ઈન્ટિગ્રેશન અંગે માર્ગદર્શન આપતાં કહ્યું કે ઉદ્યોગકારો માટે સરકારી પ્રણાલીઓ વધુ સરળ, પારદર્શક અને સુલભ બની રહી છે. ખાસ કરીને નાના ઉદ્યોગો માટે ડિજિટાઈઝેશન અને સરળ રજિસ્ટ્રેશન પ્રક્રિયા તેમને ઝડપી વૃદ્ધિ માટે જરૂરી વહીવટી સહારો પૂરો પાડી શકે છે.
કેન્દ્ર સરકારના ઉદ્યોગોના આંતરિક વેપાર વિભાગના સેક્રેટરી સુશ્રી નિરજા શેખરે MSME વિકાસને ભારતના “વિકસિત ભારત” વિઝન સાથે સીધો જોડતાં જણાવ્યું કે દેશના ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્શન, રોજગાર સર્જન અને મેગા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ હવે એકબીજા સાથે સંકળાયેલા છે. બુલેટ ટ્રેન જેવા મોટા પ્રોજેક્ટ્સને તેમણે માત્ર પરિવહન સુધારણા નહીં પરંતુ ભારતના ઔદ્યોગિક આધુનિકીકરણના પ્રતિક તરીકે રજૂ કર્યા. ઇન્ડસ્ટ્રી 4.0 અને ગતિ શક્તિ 4.0ના સંદર્ભમાં તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ટેક્નોલોજી આધારિત ઉત્પાદન, સ્માર્ટ લોજિસ્ટિક્સ, સપ્લાય ચેઇન ઇન્ટિગ્રેશન અને ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી હવે વૈકલ્પિક નથી — તે સ્પર્ધાત્મકતા માટે અનિવાર્ય છે.
ઇન્ડસ્ટ્રી 4.0ની ચર્ચા દરમિયાન ઓટોમેશન, IoT (Internet of Things), AI, રોબોટિક્સ, સ્માર્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ડેટા આધારિત નિર્ણયપ્રણાલી જેવા મુદ્દાઓ MSME માટે ગેમચેન્જર તરીકે રજૂ થયા. મોટા ઉદ્યોગો માટે ઉપલબ્ધ ટેક્નોલોજીકલ સાધનો હવે MSME સુધી પહોંચાડવા અને ખર્ચસહાયક મોડલ ઉભું કરવા અંગે વિચારવિમર્શ થયો. નિષ્ણાતોએ કહ્યું કે જો નાના ઉદ્યોગો સમયસર ટેક્નોલોજી અપનાવશે નહીં તો વૈશ્વિક બજારમાં તેમની સ્પર્ધાત્મકતા ઘટી શકે છે.
MSME અને સ્ટાર્ટઅપ્સના સંકલનને પણ આ કોન્ક્લેવમાં અત્યંત મહત્વ આપવામાં આવ્યું. સુશ્રી નિરજા શેખરે જણાવ્યું કે સ્ટાર્ટઅપ્સની નવીનતા અને MSMEની ઉત્પાદન ક્ષમતા સાથે મળીને ભારત એક શક્તિશાળી ઉદ્યોગ ઇકોસિસ્ટમ ઊભું કરી શકે છે. સ્ટાર્ટઅપ્સ નવી ટેક્નોલોજી, ડિજિટલ ટૂલ્સ, AI સોલ્યુશન્સ અને માર્કેટ ડિસ્રપ્શન લાવે છે, જ્યારે MSME પાસે ઉત્પાદન, રોજગાર અને ક્ષેત્રિય પહોંચ છે. આ બંનેનું મિલન ભારતને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
BRICS જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ્સ સાથે MSMEને જોડવાના પ્રયાસો પણ ખાસ ચર્ચામાં રહ્યા. B2B જોડાણો, MoU, આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર પ્રવેશ અને વૈશ્વિક ભાગીદારી દ્વારા ભારતીય MSME માટે નવા વેપાર દ્વાર ખુલ્લા થઈ શકે છે. ભારત જો વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં વધુ મજબૂત સ્થાન મેળવવા માંગે છે, તો નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કનેક્ટ કરવું જરૂરી બનશે. ખાસ કરીને “ચાઇના પ્લસ વન” જેવા વૈશ્વિક ટ્રેન્ડ વચ્ચે ભારત માટે આ ઐતિહાસિક તક બની શકે છે.
આ કોન્ક્લેવમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને જીઓપોલિટિકલ પડકારો અંગે પણ ગંભીર ચર્ચા થઈ હતી. યુએઈના પૂર્વ રાજદૂત શ્રી સંજય સુધીર અને રશિયાના પ્રતિનિધિ ઝ્લાતા અતુઝેવાના અભિપ્રાયો દર્શાવે છે કે આજના સમયમાં ઉદ્યોગ વિકાસ માત્ર ઉત્પાદન ક્ષમતાથી નક્કી થતો નથી; વૈશ્વિક રાજકીય પરિસ્થિતિ, કાર્ગો રૂટ્સ, હોર્મુઝ જળમાર્ગ, યુદ્ધજન્ય પરિસ્થિતિ, ટેરિફ નીતિઓ અને આર્થિક રાજદ્વારી (Economic Diplomacy) પણ એટલી જ અસર કરે છે. જો વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન ખોરવાય, તો MSME જેવા ક્ષેત્રો સીધી અસર અનુભવે છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ જેવી વ્યૂહાત્મક કાર્ગો લાઇન પર વૈશ્વિક સંકટની ચર્ચાએ એ સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતના ઉદ્યોગોને હવે માત્ર ઉત્પાદન નહીં પરંતુ જીઓ-ઇકોનોમિક સમજ પણ જરૂરી છે. MSME માટે આયાતી કાચામાલ, નિકાસ બજાર અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ જેવા મુદ્દાઓ વૈશ્વિક ઘટનાઓથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે. તેથી ઈકોનોમિક ડિપ્લોમસી હવે માત્ર સરકારનો વિષય નહીં, પરંતુ ઉદ્યોગજગત માટે પણ વ્યૂહાત્મક પરિબળ છે.
ભારત-રશિયા વેપાર સંબંધો અંગેની ચર્ચાએ વૈકલ્પિક બજારો અને બહુમુખી વેપાર નીતિના મહત્વને ઉજાગર કર્યું. પશ્ચિમ બજારો ઉપરાંત BRICS, યુરેશિયા, મધ્યપૂર્વ અને આફ્રિકા જેવા વિસ્તારો MSME માટે નવી તકો પૂરી પાડી શકે છે. સુરત જેવા નિકાસ આધારિત શહેર માટે આ ચર્ચાઓ વિશેષ પ્રાસંગિક બની રહે છે.
ફાર્મા અને ટેક્સટાઈલ — ગુજરાત અને ખાસ કરીને સુરત માટે બે અત્યંત અગત્યના ક્ષેત્ર — સામેના પડકારો પર પણ ગંભીર ચર્ચા થઈ હતી. ટેક્સટાઈલ ક્ષેત્ર માટે વૈશ્વિક માંગ, કાચામાલ ખર્ચ, સ્પર્ધાત્મક ભાવ, બ્રાન્ડિંગ અને સપ્લાય ચેઇન મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા રહ્યા, જ્યારે ફાર્મા ક્ષેત્ર માટે ગુણવત્તા અનુપાલન, નિયમનકારી માપદંડો અને વૈશ્વિક બજાર પ્રવેશ પર ભાર મૂકાયો. નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું કે વેલ્યુ ચેઇન મજબૂત કર્યા વગર માત્ર ઉત્પાદનથી લાંબા ગાળાની સફળતા મુશ્કેલ છે.
“આપત્તિને અવસરમાં ફેરવવી” — આ વિચાર પણ કોન્ક્લેવનો કેન્દ્રીય સંદેશ રહ્યો. વૈશ્વિક સંકટ, વેપાર અવરોધો અથવા ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનને જોખમ તરીકે નહીં પરંતુ પુનર્ગઠનના અવસર તરીકે જોવાની માનસિકતા વિકસાવવી જરૂરી હોવાનું નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું.
આધુનિક યુગમાં AIને MSME માટે ગેમચેન્જર ગણાવવામાં આવ્યું. AI આધારિત સપ્લાય ચેઇન મેનેજમેન્ટ, ગ્રાહક વિશ્લેષણ, ઓટોમેશન, ખર્ચ નિયંત્રણ, પ્રોડક્ટિવિટી અને ડિજિટલ માર્કેટિંગ MSMEને મોટા ઉદ્યોગો સામે સ્પર્ધા કરવાની ક્ષમતા આપી શકે છે. જોકે સાથે સાયબર સિક્યોરિટી અને ડેટા પ્રોટેક્શન જેવા જોખમો અંગે પણ ચેતવણી આપવામાં આવી. ડિજિટલ બનવું પૂરતું નથી; સુરક્ષિત ડિજિટલ બનવું વધુ અગત્યનું છે.
આ કોન્ક્લેવનો સૌથી મોટો સાર એ રહ્યો કે MSME હવે માત્ર “સ્મોલ બિઝનેસ” નથી — તે ભારતની વૈશ્વિક આર્થિક વ્યૂહરચનાનો કેન્દ્રબિંદુ બની રહ્યું છે. ગુજરાત, જે પહેલેથી જ વેપાર, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ઉદ્યોગસાહસ માટે ઓળખાય છે, તે MSME દ્વારા વધુ વૈશ્વિક અને ટેક્નોલોજી-પ્રેરિત વિકાસ તરફ આગળ વધી શકે છે.
સુરતની ધરતી પરથી મળેલો આ સંદેશ સ્પષ્ટ છે — જો MSMEને ડિજિટાઈઝેશન, નીતિ આધાર, વૈશ્વિક જોડાણ, AI, સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક વેપાર સમજ સાથે મજબૂત બનાવવામાં આવશે, તો આત્મનિર્ભર ભારત માત્ર સૂત્ર નહીં પરંતુ વૈશ્વિક આર્થિક શક્તિ બની શકે.
વાયબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સનું આ MSME કોન્ક્લેવ ગુજરાત માટે માત્ર ચર્ચા મંચ નહીં, પરંતુ નવું ઉદ્યોગ ભવિષ્ય ગઢવાની પ્રેરણા બની રહ્યું છે — જ્યાં સ્થાનિક ઉદ્યોગ વૈશ્વિક બનશે, નાના ઉદ્યોગો સ્માર્ટ બનશે અને ભારત વધુ મજબૂત આર્થિક મહાશક્તિ તરીકે ઉભરશે.
