મહારાષ્ટ્રના Mumbai શહેરમાં આવેલી Borivali Regional Transport Office ફરી એકવાર વિવાદોના ઘેરામાં આવી છે. આ વખતે આરોપ એવો છે કે મૃત્યુ પામેલા લોકોના નામે ઑટોરિક્ષાની પરમિટ રિન્યુ કરવામાં આવી હતી અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં વાહનોના ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ પણ મંજૂર કરી દેવામાં આવ્યા હતા. આ ચોંકાવનારી ગોલમાલ બહાર આવતા સમગ્ર ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.
આક્ષેપો અનુસાર, RTOની અંદર કાર્યરત કેટલાક એજન્ટો અને અધિકારીઓની સંભવિત સાઠગાંઠથી વાહન સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયાઓ માલિકોની હાજરી, સંમતિ અથવા જાણકારી વિના પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી. સૌથી ગંભીર બાબત એ છે કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં નોંધાયેલા માલિકોનું અગાઉ જ મૃત્યુ થઈ ચૂક્યું હતું, છતાં તેમની ઓળખ પર આધારિત સરકારી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી.
આ સમગ્ર મામલો બહાર આવ્યા બાદ હવે બોરીવલી RTO તપાસના ઘેરામાં આવી ગયું છે અને સિસ્ટમમાં ચાલતી ગેરરીતિઓ, ભ્રષ્ટાચાર અને દસ્તાવેજી ચકાસણીની ગંભીર ખામીઓ અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે.
કેવી રીતે બહાર આવ્યો સમગ્ર મામલો?
આ સમગ્ર મુદ્દો RTO એજન્ટ તરીકે કાર્યરત ભૂપેશ મિશ્રા દ્વારા સામે લાવવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે વાહન અને પરમિટ સંબંધિત પ્રક્રિયાઓમાં મોટા પ્રમાણમાં ગેરરીતિ ચાલી રહી છે.
ભૂપેશ મિશ્રાના જણાવ્યા મુજબ, આ મામલો પ્રથમ વખત ત્યારે તેમની નજરે ચડ્યો જ્યારે તેઓ MH47AW0307 નંબર ધરાવતી એક ઑટોરિક્ષાના વેચાણની પ્રક્રિયા સંભાળી રહ્યા હતા.
આ રિક્ષાના મૂળ માલિક જિતેન્દ્ર સાવ હોવાનું જણાવાયું છે. જિતેન્દ્ર સાવ લોનની ચુકવણી કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા બાદ મુંબઈ છોડીને કલકત્તા સ્થાયી થઈ ગયા હતા. બાદમાં બેન્કે વાહન જપ્ત કરીને વેચી દીધું હતું.
ભૂપેશ મિશ્રાએ જણાવ્યું હતું કે તેમણે નવા ખરીદનારને સ્પષ્ટ રીતે જાણ કરી હતી કે ભવિષ્યમાં પરમિટ રિન્યુ કરવા માટે મૂળ માલિકની હાજરી જરૂરી રહેશે. પરંતુ થોડા સમય બાદ તેમને ખબર પડી કે પરમિટ તો પહેલેથી જ રિન્યુ થઈ ગઈ હતી.
આ બાબતે તેમને શંકા જતાં તેમણે જિતેન્દ્ર સાવનો સંપર્ક કર્યો અને પૂછ્યું કે શું તે રિન્યુઅલ પ્રક્રિયા માટે મુંબઈ આવ્યા હતા? જિતેન્દ્ર સાવએ જવાબ આપ્યો કે તેઓ મુંબઈ આવ્યા જ નહોતા.
આ જવાબ બાદ સમગ્ર મામલાએ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
“૧૫ હજાર રૂપિયામાં થઈ ગયું કામ”
ભૂપેશ મિશ્રાએ વધુમાં દાવો કર્યો કે RTOમાં કાર્યરત કેટલાક એજન્ટોએ માત્ર 15 હજાર રૂપિયામાં માલિકની હાજરી કે સંમતિ વિના જ પરમિટ રિન્યુ કરાવી દીધી હતી.
જો આ આરોપો સાચા સાબિત થાય તો તે માત્ર એક ગેરરીતિ નહીં, પરંતુ સરકારી દસ્તાવેજી પ્રક્રિયામાં ગંભીર ભ્રષ્ટાચાર અને છેતરપિંડીનો મામલો બની શકે છે.
પરમિટ રિન્યુ કરાવવા માટે સામાન્ય રીતે:
- માલિકની હાજરી
- ઓળખના દસ્તાવેજ
- વાહન ચકાસણી
- બાયોમેટ્રિક અથવા સહી
- કાયદાકીય ચકાસણી
જરૂરી ગણવામાં આવે છે.
પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિની હાજરી વગર અને ક્યારેક તો તેના મૃત્યુ બાદ પણ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ જાય, તો આખી સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા સામે પ્રશ્નો ઊભા થાય છે.
ફરિયાદ બાદ થયો વિવાદ
ભૂપેશ મિશ્રાના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે તેમણે આ મામલે સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી, ત્યારબાદ RTO પરિસરમાં કેટલાક એજન્ટો સાથે તેમનો સામનો થયો હતો.
તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ફરિયાદ કર્યા બાદ કેટલાક એજન્ટોએ તેમની સાથે દુર્વ્યવહાર કર્યો અને ધક્કામુક્કી પણ કરી હતી.
આ ઘટના દર્શાવે છે કે RTOની અંદર કાર્યરત એજન્ટ નેટવર્ક કેટલું પ્રભાવશાળી હોઈ શકે છે. ઘણા વર્ષોથી RTO કચેરીઓમાં એજન્ટ રાજ અંગે ચર્ચાઓ થતી રહી છે, જ્યાં સામાન્ય લોકોની મુશ્કેલીઓનો લાભ લઈ ગેરકાયદેસર રીતે કામ કરાવવામાં આવતું હોવાના આરોપો લાગતા રહ્યા છે.
વધુ બે ચોંકાવનારા કેસ સામે આવ્યા
પૂછપરછ દરમિયાન ભૂપેશ મિશ્રાને વધુ બે કેસો મળ્યા હોવાનું જણાવાયું છે, જેમાં નોંધાયેલા વાહન માલિકોનું પહેલેથી જ મૃત્યુ થઈ ચૂક્યું હતું.
એક કેસમાં મૃત વ્યક્તિના નામે પરમિટ રિન્યુ કરવામાં આવી હતી, જ્યારે બીજા કેસમાં વાહનનું ફિટનેસ પાસિંગ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ બાબત સૌથી વધુ ગંભીર ગણાઈ રહી છે, કારણ કે:
- મૃત વ્યક્તિની ઓળખ કેવી રીતે ઉપયોગમાં લેવાઈ?
- દસ્તાવેજોની ચકાસણી કોણે કરી?
- સિસ્ટમમાં મૃત્યુનો રેકોર્ડ કેમ દેખાયો નહીં?
- અધિકારીઓએ મંજૂરી કયા આધારે આપી?
જેવા અનેક સવાલો હવે સામે આવી રહ્યા છે.
વાહન ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ શું છે?
વાહનનું ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ એ મહત્વપૂર્ણ કાનૂની દસ્તાવેજ છે, જે દર્શાવે છે કે વાહન રસ્તા પર ચલાવવા માટે યોગ્ય છે.
ખાસ કરીને કમર્શિયલ વાહનો જેમ કે:
- ઑટોરિક્ષા
- ટેક્સી
- બસ
- ટ્રક
માટે સમયાંતરે ફિટનેસ ચેક ફરજિયાત હોય છે.
આ પ્રક્રિયામાં વાહનનું:
- બ્રેકિંગ સિસ્ટમ
- એન્જિન
- પ્રદૂષણ સ્તર
- લાઇટ્સ
- ટાયર
- સલામતી માપદંડ
ચકાસવામાં આવે છે.
જો મૃત વ્યક્તિના નામે ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ જારી થયું હોય તો તે માત્ર કાગળ પરની ગેરરીતિ નહીં, પરંતુ જાહેર સુરક્ષા માટે પણ ખતરો બની શકે છે.
સિસ્ટમમાં ક્યાં ખામી?
આ સમગ્ર મામલાએ RTOની કાર્યપદ્ધતિ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, સામાન્ય રીતે કોઈપણ પરમિટ અથવા ફિટનેસ પ્રક્રિયામાં:
- આધાર કાર્ડ
- ઓળખ પુરાવા
- સહી
- બાયોમેટ્રિક
- વાહન માલિકની હાજરી
જરૂરી હોવી જોઈએ.
પરંતુ જો મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિના નામે પ્રક્રિયા થઈ જાય તો તેનો અર્થ એ થાય છે કે:
- દસ્તાવેજોની યોગ્ય ચકાસણી થઈ નથી
- સિસ્ટમમાં ડેટા અપડેટ નથી
- કોઈએ ખોટા દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા હોઈ શકે
- અથવા અધિકારીઓની સંડોવણી હોઈ શકે
ભૂતપૂર્વ કૉર્પોરેટરની એન્ટ્રી
આ સમગ્ર મામલાએ રાજકીય સ્વરૂપ પણ ધારણ કરવાનું શરૂ કર્યું છે.
ભૂતપૂર્વ કૉર્પોરેટર Sheetal Mhatre એ RTO કમિશનરને લેખિત ફરિયાદ આપી છે અને સમગ્ર મામલે કડક કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી છે.
તેમણે આને “વ્યવસ્થિત નિષ્ફળતા” ગણાવી છે અને પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે મૃત્યુ પામેલા લોકોના નામે દાખલ થયેલી પરમિટ રિન્યુઅલ અરજીઓ યોગ્ય ચકાસણી વિના કેવી રીતે મંજૂર થઈ શકે?
તેમણે:
- સમગ્ર સિસ્ટમનું ઓડિટ
- સંડોવાયેલા અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી
- એજન્ટ નેટવર્કની તપાસ
- ડિજિટલ વેરિફિકેશન મજબૂત બનાવવાની
માગણી કરી છે.
એજન્ટ રાજ ફરી ચર્ચામાં
RTO કચેરીઓમાં લાંબા સમયથી “એજન્ટ રાજ” અંગે ફરિયાદો થતી રહી છે.
ઘણા લોકોનો આરોપ છે કે:
- સામાન્ય નાગરિકોને મુશ્કેલી પડે છે
- પ્રક્રિયાઓ ઇરાદાપૂર્વક જટિલ બનાવાય છે
- એજન્ટો દ્વારા ઝડપી કામના નામે રૂપિયા વસૂલવામાં આવે છે
- અધિકારીઓ અને વચેટિયાઓ વચ્ચે ગઠબંધન ચાલે છે
આ કેસે ફરી એકવાર એ ચર્ચાને જીવંત બનાવી છે.
ઘણા વાહન માલિકોનું કહેવું છે કે RTOમાં સીધું કામ કરાવવું મુશ્કેલ હોય છે અને લોકો મજબૂરીમાં એજન્ટોનો સહારો લે છે.
ડિજિટલ સિસ્ટમ હોવા છતાં ગેરરીતિ કેમ?
સરકાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ડિજિટલ ઇન્ડિયા અભિયાન અંતર્ગત વાહન અને પરમિટ સંબંધિત પ્રક્રિયાઓને ઑનલાઇન બનાવી રહી છે.
Parivahan Sewa Portal જેવા પોર્ટલ દ્વારા:
- લાયસન્સ
- RC
- પરમિટ
- ફિટનેસ
- ટેક્સ
સંબંધિત અનેક સેવાઓ ડિજિટલ થઈ ગઈ છે.
તેમ છતાં જો આવી ગેરરીતિ થાય તો તે વધુ ગંભીર ગણાય છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે:
- સિસ્ટમમાં માનવ હસ્તક્ષેપ હજુ પણ વધુ છે
- ડેટાબેઝ ઇન્ટિગ્રેશન પૂરતું મજબૂત નથી
- મૃત્યુના રેકોર્ડ સાથે લિંકિંગનો અભાવ છે
- બાયોમેટ્રિક ચકાસણી ફરજિયાત નથી
જેના કારણે loopholes રહી જાય છે.
શું થઈ શકે કાયદાકીય કાર્યવાહી?
જો તપાસમાં આરોપો સાચા સાબિત થાય તો સંડોવાયેલા લોકો સામે:
- છેતરપિંડી
- ખોટા દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ
- સરકારી રેકોર્ડમાં ગેરરીતિ
- ભ્રષ્ટાચાર
- ફોજદારી કાવતરું
જેવા ગંભીર ગુનાઓ હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
સાથે જ સંડોવાયેલા અધિકારીઓ સામે વિભાગીય તપાસ પણ થઈ શકે છે.
સામાન્ય લોકોમાં રોષ
આ સમાચાર સામે આવતા સામાન્ય નાગરિકોમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે.
લોકો સોશિયલ મીડિયા પર પ્રશ્નો ઉઠાવી રહ્યા છે:
- “જીવતા માણસને કામ માટે ચક્કર ખાવા પડે અને મૃતકોના નામે કામ થઈ જાય?”
- “આખરે સિસ્ટમ કોણ ચલાવે છે?”
- “શું પૈસા આપો તો બધું શક્ય છે?”
ઘણા લોકોએ RTO સુધારાની માંગણી કરી છે.
પરિવહન વિભાગ માટે મોટો પડકાર
આ કેસ માત્ર બોરીવલી RTO પૂરતો મર્યાદિત નથી. હવે પ્રશ્ન એ ઊભો થયો છે કે શું અન્ય RTO કચેરીઓમાં પણ આવી ગેરરીતિઓ ચાલી રહી છે?
પરિવહન વિભાગ માટે હવે સૌથી મોટો પડકાર વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હવે જરૂરી બની ગયું છે કે:
- તમામ પરમિટનું ઑડિટ થાય
- મૃત માલિકોના રેકોર્ડ ચકાસાય
- બાયોમેટ્રિક સિસ્ટમ લાગુ થાય
- એજન્ટ નેટવર્ક પર નિયંત્રણ લાવવામાં આવે
- પારદર્શિતા વધારવામાં આવે
તપાસ પર સૌની નજર
હાલ સમગ્ર મામલે તપાસ શરૂ થઈ ગઈ છે અને એક વાહન જપ્ત કરાયું હોવાનું પણ જાણવા મળ્યું છે.
હવે સૌની નજર તપાસના પરિણામ પર ટકેલી છે.
જો આ આરોપો સાચા સાબિત થાય તો તે માત્ર એક RTO કૌભાંડ નહીં, પરંતુ સરકારી દસ્તાવેજી વ્યવસ્થાની ગંભીર ખામીઓનું મોટું ઉદાહરણ બની શકે છે.
આ સમગ્ર ઘટનાએ એક મોટો પ્રશ્ન ફરી ઉભો કર્યો છે — શું સરકારી સિસ્ટમ ખરેખર એટલી સુરક્ષિત છે જેટલી દેખાડવામાં આવે છે, કે પછી હજુ પણ ગેરરીતિઓ માટે અનેક દરવાજા ખુલ્લા છે?
