જામનગર જિલ્લામાં વર્ષો પહેલા ઝડપાયેલી એક મોટી વીજચોરીના કેસમાં હવે અદાલતે કડક ચુકાદો આપતાં પાવર ચોરી કરનાર ઉદ્યોગકારો માટે એક મોટો સંદેશો ગયો છે. લાલપુર તાલુકાના પડાણા ગામે આવેલી એક આઈસ ફેક્ટરીમાં સાત વર્ષ પૂર્વે પકડાયેલી વીજચોરીના કેસમાં વિશેષ અદાલતે ફેક્ટરી સંચાલકને રૂ. 57.74 લાખનો દંડ ફટકાર્યો છે. આ રકમ 30 દિવસની અંદર ભરપાઈ નહીં કરવામાં આવે તો આરોપીને એક વર્ષની જેલ સજા પણ ભોગવવી પડશે તેવો હુકમ કરવામાં આવ્યો છે.
આ ચુકાદાએ માત્ર જામનગર જ નહીં પરંતુ સમગ્ર રાજ્યના ઉદ્યોગ જગતમાં ચર્ચા જગાવી છે. ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી વધતી વીજચોરીની ઘટનાઓ વચ્ચે આ ચુકાદો એક ઉદાહરણરૂપ ગણાઈ રહ્યો છે. વીજ કંપનીઓને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન પહોંચાડતી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ સામે હવે કાયદો વધુ સખત બનતો જોવા મળી રહ્યો છે.
સાત વર્ષ જૂનો કેસ ફરી ચર્ચામાં
આ સમગ્ર મામલો વર્ષ 2019નો છે. ત્યારે પીજીવીસીએલ (PGVCL) દ્વારા હાથ ધરાયેલા એક ખાસ ચેકિંગ અભિયાન દરમિયાન પડાણા ગામમાં આવેલી એક આઈસ ફેક્ટરીમાં વીજચોરી થતી હોવાનો ભાંડો ફૂટ્યો હતો. વીજ કંપનીના અધિકારીઓએ સ્થળ પર તપાસ કરતાં એવું સામે આવ્યું કે ફેક્ટરીમાં ડાયરેક્ટ ગેરકાયદેસર રીતે વીજ પુરવઠાનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો હતો.
આઈસ ફેક્ટરીઓમાં વીજળીનો વપરાશ અત્યંત વધારે હોય છે. બરફના ઉત્પાદન માટે ભારે મશીનો, કમ્પ્રેસર, કૂલિંગ સિસ્ટમ અને ઔદ્યોગિક ઉપકરણો સતત ચાલતા હોય છે. આવા સંજોગોમાં વીજ બિલ લાખોમાં પહોંચતું હોય છે. પરંતુ થોડા પૈસા બચાવવા માટે કેટલાક ઉદ્યોગકારો ગેરકાયદેસર રીતે વીજળી ચોરી કરતા હોવાના કિસ્સા વારંવાર સામે આવતા રહે છે.
ચેકિંગ દરમિયાન શું સામે આવ્યું?
તા. 4 એપ્રિલ 2019ના રોજ સીકકા સબ ડિવિઝન હેઠળના વીજ ચેકિંગ અધિકારી કે. જી. પટેલ તથા તેમની ટીમ દ્વારા પડાણા ગામમાં ખાસ ચેકિંગ હાથ ધરાયું હતું. ટીમે હિરાભાઈ માધાભાઈ મકવાણાની માલિકીની આઈસ ફેક્ટરીમાં પહોંચીને વીજ કનેક્શનની તપાસ કરી હતી.
તપાસ દરમિયાન અધિકારીઓને પ્રથમ નજરે જ શંકાસ્પદ પરિસ્થિતિ જોવા મળી હતી. મીટરની કામગીરી સામાન્ય ન હોવાનું જણાતા વધુ ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવામાં આવી હતી. સ્થળ પર જ એવી માહિતી મળી હતી કે મીટર સાથે ચેડાં કરવામાં આવ્યા હતા અને વપરાશ કરતાં ઘણો ઓછો યુનિટ નોંધાઈ રહ્યો હતો.
તપાસ ટીમે સ્થળ પરથી જ પુરાવા એકત્ર કર્યા હતા અને મીટરને વધુ તપાસ માટે રાજકોટ સ્થિત પીજીવીસીએલની લેબોરેટરીમાં મોકલવામાં આવ્યું હતું.
મીટરની સીટી કૉયલ કાપી નાખવામાં આવી
લેબોરેટરીમાં થયેલી ટેકનિકલ તપાસમાં ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી હતી. વીજ મીટરની CT Coil (સીટી કૉયલ) કાપી નાખવામાં આવી હોવાનું જણાયું હતું. ટેકનિકલ ભાષામાં સમજીએ તો સીટી કૉયલ મીટરમાંથી પસાર થતી વીજળીનું ચોક્કસ માપ લેવાનું કાર્ય કરે છે. જો તેમાં ચેડાં કરવામાં આવે તો વાસ્તવિક વીજ વપરાશ કરતાં ઘણો ઓછો ઉપયોગ મીટરમાં નોંધાય છે.
આ રીતે ઉદ્યોગકારો લાખો રૂપિયાની વીજળી વાપરીને પણ ખૂબ ઓછું બિલ ચૂકવે છે. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આઈસ ફેક્ટરીમાં લાંબા સમયથી આ રીતથી વીજચોરી ચાલી રહી હતી.
વીજ કંપનીએ અંદાજિત ગણતરી કરતાં રૂ. 19,24,944.50 જેટલી વીજચોરી થઈ હોવાનું નોંધ્યું હતું.
નાયબ ઈજનેરે નોંધાવી ફરિયાદ
આ સમગ્ર મામલે સીકકા સબ ડિવિઝનમાં ફરજ બજાવતા નાયબ ઈજનેર ચીમનલાલ વિરજીભાઈ ભલાણીએ જીયુવીએનએલ પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. આરોપી હિરાભાઈ માધાભાઈ મકવાણા સામે ઈન્ડિયન ઈલેક્ટ્રિસિટી એક્ટની કલમ 135 હેઠળ ગુનો દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો.
ભારતમાં વીજચોરીને ગંભીર આર્થિક ગુનો માનવામાં આવે છે. ઈલેક્ટ્રિસિટી એક્ટની કલમ 135 મુજબ ગેરકાયદેસર રીતે વીજળીનો ઉપયોગ, મીટર સાથે ચેડાં, ડાયરેક્ટ લાઈન જોડવી અથવા વીજ કંપનીને નુકસાન પહોંચાડવાના હેતુથી કરવામાં આવેલી પ્રવૃત્તિ દંડનીય ગુનો ગણાય છે.
વિશેષ અદાલતમાં ચાલી લાંબી કાર્યવાહી
કેસ બાદ મામલો સ્પેશિયલ કોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો. લગભગ સાત વર્ષ સુધી ચાલેલી કાર્યવાહી દરમિયાન સરકાર પક્ષે મજબૂત પુરાવા રજૂ કર્યા હતા. કેસમાં કુલ 10 સાક્ષીઓની જુબાની લેવામાં આવી હતી અને 44 જેટલા દસ્તાવેજી પુરાવાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
ચેકિંગ અધિકારીઓ, ટેકનિકલ નિષ્ણાતો, લેબોરેટરી રિપોર્ટ અને સ્થળ પરથી એકત્ર કરાયેલા પુરાવાઓના આધારે સરકાર પક્ષે દલીલ કરી હતી કે આરોપીએ જાણીજોઈને વીજચોરી કરી હતી.
સરકારી વકીલ રાજેશ કે. વસિયરે અદાલતમાં ભારપૂર્વક રજૂઆત કરી હતી કે ગુજરાતમાં પાવર ચોરીના કેસો સતત વધી રહ્યા છે. આવા ગુનાઓને રોકવા માટે કડક સજા જરૂરી છે જેથી સમાજમાં એક દાખલો બેસે.
તેમણે દલીલ કરી હતી કે વીજચોરી માત્ર કંપનીને નુકસાન પહોંચાડતી નથી, પરંતુ તે સામાન્ય ગ્રાહકો પર પણ વધારાનો ભાર મૂકે છે. કારણ કે વીજ કંપનીઓને થતા નુકસાનની અસર અંતે સામાન્ય વપરાશકારો સુધી પહોંચે છે.
અદાલતનો કડક ચુકાદો
સ્પેશિયલ જજ વી. પી. અગ્રવાલે તમામ પુરાવાઓ અને દલીલોને ધ્યાને લઈને આરોપી હિરાભાઈ માધાભાઈ મકવાણાને દોષિત જાહેર કર્યા હતા.
અદાલતે આરોપીને રૂ. 57,74,832નો દંડ ફટકાર્યો હતો. આ રકમ મૂળ વીજચોરીની રકમના ત્રણ ગણાથી પણ વધારે છે. સાથે જ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જો આરોપી 30 દિવસની અંદર આ દંડની રકમ ભરપાઈ નહીં કરે તો તેને એક વર્ષની સાદી કેદની સજા ભોગવવી પડશે.
આ ચુકાદો હવે રાજ્યમાં વીજચોરી કરનારાઓ માટે ચેતવણીરૂપ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
વીજચોરીથી કોને થાય છે નુકસાન?
ઘણા લોકો વીજચોરીને માત્ર “બિલ બચાવવાની રીત” માને છે, પરંતુ હકીકતમાં તેનો પ્રભાવ સમગ્ર સમાજ પર પડે છે.
વીજ કંપનીને આર્થિક નુકસાન
પીજીવીસીએલ જેવી સરકારી વીજ કંપનીઓને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થાય છે. આ નુકસાન અંતે સરકાર અને સામાન્ય કરદાતાઓ પર પડે છે.
સામાન્ય ગ્રાહકો પર ભાર
વીજચોરીના કારણે લાઇન લોસ વધે છે અને અંતે વીજ દરમાં વધારો થવાની શક્યતા રહે છે. એટલે કે ચોરી કરનારનો ભાર ઈમાનદાર ગ્રાહકોને સહન કરવો પડે છે.
વીજ પુરવઠામાં ખલેલ
ગેરકાયદેસર કનેક્શનના કારણે ટ્રાન્સફોર્મર પર વધારાનો લોડ આવે છે. જેના કારણે વારંવાર વીજ પુરવઠો ખોરવાય છે.
આગ અને અકસ્માતનો ખતરો
ડાયરેક્ટ વાયરિંગ અથવા મીટર સાથે ચેડાંથી શોર્ટ સર્કિટ અને આગ લાગવાની શક્યતા વધી જાય છે.
ગુજરાતમાં વધતા વીજચોરીના કેસ
ગુજરાત ઔદ્યોગિક રીતે વિકસિત રાજ્ય છે. અહીં હજારો નાના-મોટા ઉદ્યોગો કાર્યરત છે. પરંતુ કેટલાક ઉદ્યોગકારો નફો વધારવા માટે ગેરકાયદેસર રીતે વીજચોરીનો રસ્તો અપનાવતા હોય છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પીજીવીસીએલ, એમજીવીસીએલ અને અન્ય વીજ કંપનીઓએ ખાસ ડ્રાઈવ ચલાવી અનેક સ્થળોએ કરોડોની વીજચોરી ઝડપી છે. ખાસ કરીને આઈસ ફેક્ટરી, સિરામિક, કેમિકલ અને કાપડ ઉદ્યોગોમાં આવા કેસો વધુ જોવા મળે છે.
ટેકનોલોજીથી વધ્યું ચેકિંગ
હવે વીજ કંપનીઓ પણ વધુ ટેકનોલોજી આધારિત બની રહી છે. સ્માર્ટ મીટર, ડિજિટલ મોનિટરિંગ અને ઓનલાઈન ડેટા એનાલિસિસથી શંકાસ્પદ વપરાશ તરત જ શોધી શકાય છે.
કંપનીઓ હવે એવા ગ્રાહકો પર ખાસ નજર રાખે છે જ્યાં વીજ વપરાશ અને ઉત્પાદન વચ્ચે ગેરસમજ જોવા મળે.
સ્થાનિક લોકોમાં ચર્ચા
પડાણા ગામમાં આ ચુકાદા બાદ ભારે ચર્ચા જોવા મળી રહી છે. સ્થાનિક લોકોમાં એવો મત વ્યક્ત થઈ રહ્યો છે કે આવા કેસોમાં કડક કાર્યવાહી થવી જોઈએ જેથી અન્ય લોકો પણ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિથી દૂર રહે.
કેટલાક લોકોનું કહેવું છે કે મોટા ઉદ્યોગકારો લાખોની વીજચોરી કરીને પણ વર્ષો સુધી પકડાતા નથી, જ્યારે સામાન્ય ગ્રાહકનું બિલ મોડું થાય તો તરત કાર્યવાહી થાય છે. તેથી આવા કેસોમાં પારદર્શક અને ઝડપી કાર્યવાહી જરૂરી છે.
સરકારનો કડક સંદેશ
આ કેસમાં અદાલતના ચુકાદા બાદ રાજ્ય સરકાર અને વીજ કંપનીઓએ પણ સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે વીજચોરી કોઈ પણ સંજોગોમાં સહન કરવામાં આવશે નહીં.
વીજચોરીને રોકવા માટે હવે ગ્રામ્ય અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં વધુ સઘન ચેકિંગ હાથ ધરાશે તેવી શક્યતા વ્યક્ત થઈ રહી છે.
કાયદો શું કહે છે?
ઈલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ-2003 મુજબ:
- ગેરકાયદેસર રીતે વીજળી વાપરવી ગુનો છે.
- મીટર સાથે ચેડાં કરવું ગંભીર અપરાધ ગણાય છે.
- આરોપીને દંડ ઉપરાંત જેલ સજા પણ થઈ શકે છે.
- પુનરાવર્તિત ગુનામાં વધુ કડક સજા થાય છે.
સમાજ માટે ચેતવણીરૂપ કેસ
પડાણા આઈસ ફેક્ટરીનો કેસ હવે સમગ્ર રાજ્ય માટે એક ચેતવણીરૂપ ઉદાહરણ બની ગયો છે. માત્ર થોડા પૈસા બચાવવા માટે કરાયેલી ગેરકાયદેસર હરકત આખરે કરોડોની સજા સુધી પહોંચી ગઈ.
આ કેસ એ પણ દર્શાવે છે કે ટેકનિકલ ચેકિંગ અને કાયદાકીય કાર્યવાહી દ્વારા મોટા ઉદ્યોગકારો સામે પણ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
અંતિમ નિષ્કર્ષ
જામનગર જિલ્લાના પડાણા ગામની આઈસ ફેક્ટરીમાં ઝડપાયેલી વીજચોરીનો કેસ હવે કાનૂની રીતે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદા સુધી પહોંચ્યો છે. સાત વર્ષ લાંબી કાર્યવાહી બાદ અદાલતે ફટકારેલો રૂ. 57.74 લાખનો દંડ એ સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે જાહેર સંપત્તિની ચોરી કરનારાઓને હવે કાયદો માફ નહીં કરે. વીજળી દેશના વિકાસનું મહત્વપૂર્ણ સાધન છે. આવા સમયમાં વીજચોરી માત્ર કાયદાનો ભંગ નથી, પરંતુ સમાજ અને અર્થતંત્ર સામેનો ગુનો પણ છે. સરકાર, વીજ કંપનીઓ અને અદાલતો હવે આવા ગુનાઓ સામે વધુ સખત બનતી દેખાઈ રહી છે. પડાણા કેસનો આ ચુકાદો હવે ગુજરાતના ઉદ્યોગ જગતમાં લાંબા સમય સુધી યાદ રાખવામાં આવશે.
