ગુજરાત સહિત સમગ્ર દેશમાં ઉનાળાની રજાઓ શરૂ થતાં જ પ્રવાસન ઉદ્યોગમાં જબરદસ્ત તેજી જોવા મળી રહી છે. શાળાઓ અને કોલેજોમાં વેકેશન જાહેર થતાં હજારો પરિવારો પ્રવાસ માટે નીકળી પડ્યા છે, જેના કારણે દેશના મોટા મેટ્રો શહેરો અને પ્રવાસન સ્થળો તરફ જતી ફ્લાઈટોમાં ભારે ભીડ જોવા મળી રહી છે. આ વધતી માંગનો સીધો પ્રભાવ હવે હવાઈ ભાડા પર જોવા મળી રહ્યો છે. ખાસ કરીને અમદાવાદથી મુંબઈ, દિલ્હી, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, ગોવા અને કોલકાતા જેવા શહેરો તરફ જતી ફ્લાઈટોના ભાડામાં ત્રણથી ચાર ગણો વધારો નોંધાયો છે. સામાન્ય દિવસોમાં જે ટિકિટો બે થી ત્રણ હજાર રૂપિયામાં મળી જતી હતી તે હવે દસથી પંદર હજાર રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે. મુસાફરોમાં ભારે નારાજગી જોવા મળી રહી છે, પરંતુ માંગ એટલી વધુ છે કે એરલાઈન્સ કંપનીઓને પણ સતત ફ્લાઈટો ભરાઈ રહી છે.
અમદાવાદ એરપોર્ટ પર છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી અસાધારણ ભીડ જોવા મળી રહી છે. વહેલી સવારથી લઈને મોડી રાત્રિ સુધી એરપોર્ટ પર મુસાફરોની લાંબી કતારો જોવા મળી રહી છે. દેશના વિવિધ ભાગોમાં વેકેશન માણવા જતા લોકો, લગ્ન પ્રસંગોમાં ભાગ લેવા જતા પરિવારો, ઓફિશિયલ પ્રવાસીઓ તેમજ વિદેશ જવા માટે કનેક્ટિંગ ફ્લાઈટ લેતા લોકોની સંખ્યામાં ભારે વધારો થયો છે. આ સ્થિતિનો સૌથી મોટો ફાયદો એરલાઈન્સ કંપનીઓને થયો છે, કારણ કે માંગ વધતાં તેમણે ભાડામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે.
તાજેતરના ઓનલાઈન બુકિંગ ડેટા અનુસાર અમદાવાદથી મુંબઈ જતી નોન-સ્ટોપ ફ્લાઈટનું ભાડું સામાન્ય રીતે ૨૯૫૩ રૂપિયાથી શરૂ થતું હતું, પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં તે વધીને ૧૩૪૨૩ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયું છે. એટલે કે લગભગ ચાર ગણો વધારો નોંધાયો છે. ઘણા મુસાફરો માટે આ વધારો ચોંકાવનારો સાબિત થયો છે. કેટલાક લોકો તો મજબૂરીમાં ટ્રેન અથવા ખાનગી વાહનોનો વિકલ્પ પસંદ કરી રહ્યા છે, જ્યારે ઘણા લોકોને વધેલા ભાડા છતાં ફ્લાઈટ બુક કરવી પડી રહી છે.
અમદાવાદથી દિલ્હી જતી ફ્લાઈટોના ભાડામાં પણ મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. સામાન્ય રીતે ચારથી પાંચ હજાર રૂપિયામાં મળતી ટિકિટ હવે દસથી પંદર હજાર રૂપિયા સુધી પહોંચી રહી છે. અમદાવાદથી બેંગલુરુ, ચેન્નઈ અને હૈદરાબાદ જેવા IT હબ શહેરો તરફ જતી ફ્લાઈટો પણ લગભગ સંપૂર્ણપણે બુક થઈ રહી છે. એરલાઈન્સ કંપનીઓ “ડાયનામિક પ્રાઈસિંગ” સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરતી હોવાથી માંગ વધતાં ભાડા આપોઆપ વધી રહ્યા છે.
મુસાફરી ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો જણાવે છે કે દર વર્ષે ઉનાળાના વેકેશન દરમિયાન ફ્લાઈટ ભાડામાં વધારો થતો હોય છે, પરંતુ આ વખતે વધારો અસાધારણ રીતે વધુ જોવા મળી રહ્યો છે. તેનું મુખ્ય કારણ શાળાઓમાં લાંબી રજાઓ, આંતરિક પ્રવાસનમાં વધારો, લગ્ન સીઝન અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસોમાં થયેલી વૃદ્ધિ હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઘણા લોકો હવે સમય બચાવવા માટે ટ્રેન કરતાં ફ્લાઈટને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે, જેના કારણે હવાઈ મુસાફરીની માંગ સતત વધી રહી છે.
અમદાવાદ એરપોર્ટ પરથી દરરોજ હજારો મુસાફરો દેશના વિવિધ શહેરો તરફ જતા હોય છે. એરપોર્ટ ઓથોરિટી અનુસાર છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં મુસાફરોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો નોંધાયો છે. ખાસ કરીને મુંબઈ અને દિલ્હી રૂટ પર સૌથી વધુ દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. બિઝનેસ હબ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કનેક્ટિવિટી ધરાવતા આ શહેરો માટે સતત માંગ રહેતી હોય છે, પરંતુ વેકેશનને કારણે હવે તેમાં વધુ વધારો થયો છે.
મુસાફરોમાં સૌથી વધુ નારાજગી એ બાબતે છે કે છેલ્લી ઘડીએ ટિકિટ બુક કરાવનારાઓને અત્યંત ઊંચું ભાડું ચૂકવવું પડી રહ્યું છે. કેટલાક લોકોએ સોશિયલ મીડિયા પર એરલાઈન્સ કંપનીઓ સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. ઘણા મુસાફરોનું કહેવું છે કે સામાન્ય સમયમાં જે ભાડું બે-ત્રણ હજાર હોય તે અચાનક દસથી બાર હજાર થઈ જવું યોગ્ય નથી. જોકે એરલાઈન્સ કંપનીઓનું કહેવું છે કે માંગ અને સપ્લાયના આધારે ભાડું નક્કી થતું હોય છે.
પ્રવાસન ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા વેપારીઓ માને છે કે વધેલા હવાઈ ભાડાનો અસર પ્રવાસન ઉદ્યોગ પર પણ પડી શકે છે. મધ્યમવર્ગીય પરિવારો માટે હવાઈ મુસાફરી હવે વધુ ખર્ચાળ બની રહી છે. ઘણા પરિવારો પોતાના પ્રવાસના પ્લાન બદલી રહ્યા છે અથવા નજીકના સ્થળોને પસંદ કરી રહ્યા છે. કેટલાક લોકો ફ્લાઈટના બદલે ટ્રેનમાં વેઇટિંગ હોવા છતાં મુસાફરી કરવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે.
ભારતીય રેલવેમાં પણ હાલ ભારે દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. ગુજરાતથી મુંબઈ, દિલ્હી અને ઉત્તર ભારત તરફ જતી ઘણી ટ્રેનોમાં લાંબી વેઇટિંગ ચાલી રહી છે. ટ્રેનોમાં સીટ ન મળતાં લોકો મજબૂરીમાં મોંઘી ફ્લાઈટ બુક કરી રહ્યા છે. ખાનગી ટ્રાવેલ ઓપરેટરો અનુસાર વોલ્વો અને લક્ઝરી બસોમાં પણ ભારે બુકિંગ ચાલી રહ્યું છે.
એરલાઈન્સ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો જણાવે છે કે હાલમાં “લાસ્ટ મિનિટ બુકિંગ” સૌથી મોંઘું સાબિત થઈ રહ્યું છે. જો મુસાફરો એક-બે મહિના અગાઉ ટિકિટ બુક કરે તો તેઓને ઓછા ભાડામાં ટિકિટ મળી શકે છે. પરંતુ વેકેશન દરમિયાન ઘણા લોકો અચાનક પ્રવાસનું આયોજન કરતા હોવાથી છેલ્લી ઘડીએ ભારે ભાડું ચૂકવવું પડે છે.
અમદાવાદથી મુંબઈ રૂટ સૌથી વ્યસ્ત રૂટમાંનો એક માનવામાં આવે છે. દરરોજ ડઝનો ફ્લાઈટો આ રૂટ પર ઓપરેટ થાય છે, છતાં હાલમાં લગભગ તમામ ફ્લાઈટોમાં ઓક્યુપન્સી ખૂબ ઊંચી જોવા મળી રહી છે. સવાર અને સાંજના સમયમાં તો ભાડામાં વધુ વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. કેટલાક કિસ્સામાં બિઝનેસ ક્લાસના ભાડા તો આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઈટ જેટલા થઈ ગયા હોવાનું મુસાફરો જણાવી રહ્યા છે.
મુંબઈ જતાં વેપારીઓ, ઓફિસ કર્મચારીઓ અને વિદ્યાર્થીઓ માટે આ સ્થિતિ ખાસ મુશ્કેલ બની છે. કેટલાક લોકોને ઓફિશિયલ કામ માટે તાત્કાલિક મુસાફરી કરવી પડતી હોય છે, જેથી તેઓ મોંઘું ભાડું ચૂકવવા મજબૂર બની રહ્યા છે. ટ્રાવેલ એજન્ટો અનુસાર કોર્પોરેટ બુકિંગમાં પણ વધારો થયો છે, જેના કારણે ઉપલબ્ધ સીટો ઝડપથી ભરાઈ રહી છે.
એરલાઈન્સ કંપનીઓએ વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલીક રૂટ પર વધારાની ફ્લાઈટો શરૂ કરવાની તૈયારી દર્શાવી છે. જોકે એરક્રાફ્ટની ઉપલબ્ધતા, એરપોર્ટ સ્લોટ અને ઓપરેશનલ મર્યાદાઓને કારણે તરત જ પૂરતી વધારાની સેવા શરૂ કરવી મુશ્કેલ બની રહી છે. કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે જો માંગ આવી જ રીતે વધતી રહેશે તો આગામી દિવસોમાં ભાડામાં વધુ વધારો થઈ શકે છે.
પ્રવાસન ઉદ્યોગ માટે આ સ્થિતિ ફાયદાકારક માનવામાં આવી રહી છે. હોટલો, ટ્રાવેલ એજન્સીઓ, ટેક્સી સેવા અને પ્રવાસન સ્થળોએ પણ ભારે ભીડ જોવા મળી રહી છે. મનાલી, શિમલા, ગોવા, કાશ્મીર, દાર્જિલિંગ અને દક્ષિણ ભારતના પ્રવાસન સ્થળોએ મોટી સંખ્યામાં ગુજરાતીઓ પહોંચી રહ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસ માટે પણ થાઈલેન્ડ, દુબઈ, સિંગાપુર અને બાલી જેવા સ્થળો માટે ભારે બુકિંગ નોંધાઈ રહ્યું છે.
પરંતુ બીજી તરફ સામાન્ય અને મધ્યમવર્ગીય મુસાફરો માટે વધેલા હવાઈ ભાડા આર્થિક બોજ બની રહ્યા છે. ઘણા લોકો સોશિયલ મીડિયા પર સરકાર પાસે એરલાઈન્સ ભાડા પર નિયંત્રણ લાવવાની માંગ કરી રહ્યા છે. કેટલાક લોકોએ સૂચન કર્યું છે કે વેકેશન દરમિયાન એરલાઈન્સ કંપનીઓએ મનફાવે તે રીતે ભાડું વધારવાને બદલે કોઈ મર્યાદા રાખવી જોઈએ.
વિમાનન ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા અધિકારીઓ જણાવે છે કે ભારતમાં હવાઈ મુસાફરીનો વ્યાપ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નાના શહેરોમાંથી પણ મોટી સંખ્યામાં લોકો ફ્લાઈટ દ્વારા મુસાફરી કરવા લાગ્યા છે. “ઉડાન” જેવી યોજનાઓ અને વધતી આવકને કારણે હવાઈ મુસાફરી હવે સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચી છે. પરંતુ માંગ ઝડપથી વધતાં પીક સીઝનમાં ભાડામાં ઉછાળો આવવો સ્વાભાવિક છે.
અમદાવાદ એરપોર્ટ પર સુરક્ષા અને વ્યવસ્થાપન માટે પણ વધારાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. મુસાફરોની ભારે ભીડને ધ્યાનમાં રાખીને વધારાના સ્ટાફ, સુરક્ષા ચેકિંગ કાઉન્ટર અને સહાય કેન્દ્રો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. એરપોર્ટ ઓથોરિટીએ મુસાફરોને સમય કરતાં વહેલા એરપોર્ટ પહોંચવાની સલાહ આપી છે.
ટ્રાવેલ એજન્ટો કહે છે કે ઘણા મુસાફરો હવે “ફ્લેક્સિબલ ટ્રાવેલ ડેટ” પસંદ કરી રહ્યા છે. એટલે કે જો કોઈ દિવસ ભાડું વધારે હોય તો લોકો એક-બે દિવસ આગળ-પાછળ જઈને સસ્તી ટિકિટ શોધવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ વેકેશનના પીક સમયમાં લગભગ દરેક દિવસે ભાડું ઊંચું રહેતાં ખાસ રાહત મળી રહી નથી.
ગુજરાતમાંથી દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં લોકો ઉનાળાની રજાઓ દરમિયાન ઉત્તર ભારત અને હિલ સ્ટેશનો તરફ જતા હોય છે. આ વર્ષે ગરમીનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી લોકો ઠંડા સ્થળોએ વધુ જઈ રહ્યા છે. જેના કારણે દિલ્હી અને ચંડીગઢ જેવા કનેક્ટિંગ એરપોર્ટ માટેની માંગમાં પણ વધારો થયો છે.
વિમાનન ક્ષેત્રના વિશ્લેષકો માને છે કે આગામી વર્ષોમાં ભારતનું હવાઈ બજાર વધુ ઝડપથી વિકસશે. નવા એરપોર્ટ, નવી એરલાઈન્સ અને વધતી સ્પર્ધાને કારણે લાંબા ગાળે મુસાફરોને વધુ વિકલ્પો મળશે. પરંતુ હાલની સ્થિતિમાં પીક સીઝનમાં ઊંચું ભાડું ચૂકવવું મુસાફરો માટે અનિવાર્ય બની ગયું છે.
ઉનાળાની રજાઓ દરમિયાન હવાઈ મુસાફરીમાં વધેલા દબાણે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ભારતમાં પ્રવાસન અને હવાઈ સેવાઓની માંગ સતત વધી રહી છે. અમદાવાદથી મુંબઈ સુધીની ફ્લાઈટનું ભાડું ૨૯૫૩ રૂપિયાથી વધીને ૧૩૪૨૩ રૂપિયા સુધી પહોંચવું માત્ર એક ઉદાહરણ છે. આવનારા દિવસોમાં પણ જો મુસાફરોની સંખ્યા આવી જ રીતે વધતી રહેશે તો એરલાઈન્સ ક્ષેત્રમાં વધુ સ્પર્ધા અને વધુ સેવાઓની જરૂરિયાત ઉભી થશે.
હાલ માટે તો ઉનાળાની રજાઓ માણવા નીકળેલા મુસાફરો માટે “ટ્રાવેલ પ્લાનિંગ” અને “અગાઉથી બુકિંગ” જ વધેલા ભાડાથી બચવાનો સૌથી મોટો ઉપાય માનવામાં આવી રહ્યો છે.
