જામનગર જિલ્લામાં ગેરકાયદેસર ખનન અને ઓવરલોડ ખનીજ પરિવહન સામે ખાણ ખનીજ વિભાગે વધુ એક કડક કાર્યવાહી હાથ ધરતાં ખનન માફિયાઓમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. લાલપુર તાલુકા તેમજ કાલાવડ પંથકમાં કરવામાં આવેલી આકસ્મિક ચેકિંગ દરમિયાન વિભાગની ટીમે બે ઓવરલોડ ડમ્પર, એક જેસીબી મશીન અને બે ટ્રેક્ટર કબજે કરી કાયદેસરની કાર્યવાહી હાથ ધરી છે. આ કાર્યવાહી બાદ ગેરકાયદે ખનન પ્રવૃત્તિઓમાં સંડોવાયેલા તત્વોમાં ફફડાટ ફેલાયો છે.
પ્રાપ્ત માહિતી મુજબ જામનગર જિલ્લાના ભૂસ્તરશાસ્ત્રી કેયુર રાજપુરાના માર્ગદર્શન હેઠળ ખાણ ખનીજ વિભાગની ટીમે લાલપુર તાલુકાના પડાણા ગામ વિસ્તારમાં ખાસ ચેકિંગ ડ્રાઈવનું આયોજન કર્યું હતું. છેલ્લા કેટલાક સમયથી જિલ્લામાં ગેરકાયદેસર રીતે ખનીજ વહન અને ઓવરલોડ વાહનો અંગે ફરિયાદો મળી રહી હતી. જેને ધ્યાનમાં રાખી વિભાગે અચાનક રોડ ચેકિંગ હાથ ધર્યું હતું.
તપાસ દરમિયાન બ્લેકટ્રેપ ખનીજ ભરેલા બે ડમ્પર શંકાસ્પદ હાલતમાં પસાર થતા જોવા મળ્યા હતા. ટીમ દ્વારા બંને વાહનોને રોકી તપાસ કરવામાં આવી હતી. તપાસમાં બંને ડમ્પરમાં નિયમ કરતાં વધુ પ્રમાણમાં ખનીજ ભરવામાં આવ્યું હોવાનું સામે આવ્યું હતું. ઓવરલોડ સ્થિતિમાં વાહનો રસ્તા પર દોડાવવામાં આવી રહ્યા હોવાથી વિભાગે બંને ડમ્પર જપ્ત કરી કાયદેસરની કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી.
ખાણ ખનીજ વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ ઓવરલોડ વાહનો માત્ર કાયદાનો ભંગ જ નથી કરતા, પરંતુ રસ્તાઓને પણ ભારે નુકસાન પહોંચાડે છે. વધુ વજનના કારણે માર્ગો ઝડપથી ખરાબ થાય છે અને અકસ્માતની શક્યતા પણ વધી જાય છે. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય અને આંતરિક માર્ગો પર આવા ભારે વાહનોના કારણે રસ્તાઓ તૂટી જતા સ્થાનિક લોકોને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.
લાલપુર વિસ્તારમાં કાર્યવાહી પૂર્ણ થયા બાદ વિભાગની ટીમે કાલાવડ તાલુકાના ખંઢેરા ગામ નજીક પણ રાત્રિના સમયે ખાસ તપાસ હાથ ધરી હતી. ખંઢેરા નજીક નદી પટ્ટ વિસ્તારમાં લાંબા સમયથી ગેરકાયદેસર રેતી ખનન થતું હોવાની માહિતી વિભાગને મળી હતી. જેના આધારે અધિકારીઓએ અચાનક દરોડા જેવી કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી.
રાત્રિના અંધારામાં ચાલી રહેલી તપાસ દરમિયાન ટીમે નદી પટ્ટ વિસ્તારમાં બિનઅધિકૃત રીતે રેતી ખનન કરવામાં આવતું હોવાનું ઝડપી પાડ્યું હતું. સ્થળ પરથી એક જેસીબી મશીન તેમજ બે ટ્રેક્ટર મળી આવ્યા હતા. પ્રાથમિક તપાસમાં જાણવા મળ્યું હતું કે રેતીનું ખનન કોઈપણ પ્રકારની મંજૂરી વગર કરવામાં આવી રહ્યું હતું.
વિભાગની ટીમે તરત જ જેસીબી મશીન અને ટ્રેક્ટરો કબજે કરી આગળની કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. અધિકારીઓએ સ્થળનું નિરીક્ષણ કરી ખનનના પુરાવાઓ એકત્રિત કર્યા હતા. સાથે જ ગેરકાયદેસર ખનન પાછળ સંકળાયેલા લોકો અંગે માહિતી મેળવવાની કામગીરી પણ શરૂ કરવામાં આવી છે.
આ સમગ્ર કામગીરી દરમિયાન તપાસ ટીમના નિખિલભાઈ, આનંદભાઈ અને રમેશભાઈએ મહત્વપૂર્ણ કામગીરી બજાવી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. ટીમે જોખમી પરિસ્થિતિ વચ્ચે પણ સતર્કતા રાખી કાર્યવાહી સફળ બનાવી હતી. વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ગેરકાયદેસર ખનન અને ઓવરલોડ ખનીજ પરિવહન સામે આગામી સમયમાં પણ આવી કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે.
જામનગર જિલ્લામાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ગેરકાયદેસર ખનનનો મુદ્દો ગંભીર બનતો જઈ રહ્યો છે. ખાસ કરીને નદી પટ્ટ વિસ્તારોમાંથી બિનઅધિકૃત રીતે રેતી કાઢવાની પ્રવૃત્તિઓ વધી રહી હોવાનું અનેક વખત સામે આવ્યું છે. રાત્રિના સમયે મશીનો અને વાહનો દ્વારા રેતીનું ખનન કરી મોટા પાયે વેચાણ થતું હોવાનું સ્થાનિક લોકો દ્વારા વારંવાર રજૂઆત કરવામાં આવી રહી હતી.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ ગેરકાયદેસર ખનનના કારણે પર્યાવરણને ભારે નુકસાન પહોંચે છે. નદી પટ્ટમાંથી અનિયમિત રીતે રેતી કાઢવાથી પાણીના પ્રવાહ પર અસર પડે છે, ભૂગર્ભ જળસ્તર નીચે જાય છે અને આસપાસની જમીનની કુદરતી રચનામાં પણ ફેરફાર થાય છે. ઘણા વિસ્તારોમાં નદીના કિનારા નબળા પડતા ધોવાણની સમસ્યા પણ ઊભી થાય છે.
સ્થાનિક લોકોએ જણાવ્યું હતું કે કેટલાક વિસ્તારોમાં ગેરકાયદેસર ખનનના કારણે ગ્રામ્ય માર્ગોની હાલત ખરાબ થઈ ગઈ છે. ભારે વાહનોના સતત અવરજવરથી રસ્તાઓ તૂટી રહ્યા છે અને ધૂળના કારણે લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર પણ અસર પડી રહી છે. લોકો દ્વારા અનેક વખત તંત્રને રજૂઆત કરવા છતાં કેટલાક તત્વો ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ રાખતા હોવાની ફરિયાદો ઉઠી રહી હતી.
ખાણ ખનીજ વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે સરકાર દ્વારા ખનન માટે કડક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. કોઈપણ પ્રકારનું ખનન કે ખનીજ પરિવહન માટે કાયદેસર મંજૂરી, રોયલ્ટી પાસ તેમજ નક્કી કરેલા માપદંડોનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે. નિયમોનો ભંગ કરનારાઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
વિભાગે ખાસ કરીને ઓવરલોડ વાહનો સામે પણ ઝુંબેશ તેજ બનાવી છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ કેટલાક વાહનચાલકો વધુ નફાની લાલચમાં નિયમ કરતાં વધુ ખનીજ ભરતા હોય છે. જેના કારણે અકસ્માતનું જોખમ વધી જાય છે અને વાહનોના નિયંત્રણમાં પણ મુશ્કેલી ઊભી થાય છે. આવી પ્રવૃત્તિઓ સામે કડક કાર્યવાહી જરૂરી બની છે.
સ્થાનિક સામાજિક આગેવાનો અને પર્યાવરણપ્રેમીઓએ ખાણ ખનીજ વિભાગની કાર્યવાહીને આવકારી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ગેરકાયદેસર ખનન માત્ર કાયદાનો ભંગ નથી પરંતુ કુદરતી સંપત્તિની લૂંટ સમાન છે. આવી પ્રવૃત્તિઓને રોકવા માટે નિયમિત ચેકિંગ અને કડક દંડની જરૂર છે.
પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ નદી પટ્ટમાંથી અનિયમિત રીતે રેતી કાઢવાથી વરસાદી પાણીના પ્રવાહમાં પણ ફેરફાર થાય છે. કેટલીક જગ્યાએ પાણીની અછત અને ભૂગર્ભ જળસ્તરમાં ઘટાડા પાછળ ગેરકાયદેસર ખનનની અસર જવાબદાર હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેથી આવા કેસોમાં માત્ર દંડ પૂરતો નથી, પરંતુ લાંબા ગાળાની મોનિટરિંગ પણ જરૂરી છે.
ખાણ ખનીજ વિભાગે લોકોને પણ અપીલ કરી છે કે પોતાના વિસ્તારમાં ગેરકાયદેસર ખનન અથવા શંકાસ્પદ ખનીજ પરિવહન જોવા મળે તો તાત્કાલિક તંત્રને જાણ કરવી જોઈએ. નાગરિકોના સહકારથી જ આવી પ્રવૃત્તિઓને અસરકારક રીતે રોકી શકાય છે.
આ કાર્યવાહી બાદ લાલપુર અને કાલાવડ પંથકમાં ખનન સાથે સંકળાયેલા તત્વોમાં ભયનો માહોલ જોવા મળ્યો છે. ઘણા લોકોમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે કે આગામી દિવસોમાં વિભાગ દ્વારા વધુ વિસ્તારોમાં પણ આવી ઝુંબેશ હાથ ધરવામાં આવી શકે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ વિભાગ હવે જિલ્લામાં ગેરકાયદેસર ખનન હોટસ્પોટ તરીકે ઓળખાતા વિસ્તારોની ખાસ મોનિટરિંગ કરી રહ્યું છે. ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે પેટ્રોલિંગ અને આકસ્મિક દરોડા વધારવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. સાથે જ ટેક્નોલોજીની મદદથી પણ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
જામનગર જિલ્લામાં થયેલી આ કાર્યવાહી ફરી એક વખત સાબિત કરે છે કે ગેરકાયદેસર ખનન અને ખનીજ પરિવહન સામે તંત્ર હવે વધુ સખત વલણ અપનાવી રહ્યું છે. કુદરતી સંપત્તિનું સંરક્ષણ, માર્ગ સુરક્ષા અને કાયદાનો અમલ સુનિશ્ચિત કરવા માટે આવી કાર્યવાહીઓ આવશ્યક બની ગઈ છે.
હાલ કબ્જે કરાયેલા ડમ્પર, જેસીબી અને ટ્રેક્ટરો અંગે કાયદેસરની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. વિભાગ દ્વારા સંબંધિત દસ્તાવેજોની તપાસ, માલિકોની પૂછપરછ અને ખનન પાછળના નેટવર્ક અંગે પણ તપાસ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. આગામી સમયમાં વધુ ખુલાસાઓ સામે આવે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
