ગુજરાત રાજ્યમાં લોકોના આરોગ્ય સાથે ચેડાં કરતા ભેળસેળખોરો અને નકલી ખાદ્ય પદાર્થોના ગેરકાયદેસર વેપાર સામે હવે સરકાર વધુ આક્રમક બની રહી છે. સામાન્ય નાગરિકોના આરોગ્યને જોખમમાં મૂકતા આવા તત્વો સામે આરોગ્ય વિભાગ અને ખોરાક સુરક્ષા વિભાગ દ્વારા સતત કડક કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. તાજેતરમાં પાલનપુર અને દિયોદર વિસ્તારમાં ખાદ્ય અને ઔષધ નિયમન તંત્ર દ્વારા કરવામાં આવેલી વિશેષ દરોડા કાર્યવાહીમાં મોટા પ્રમાણમાં શંકાસ્પદ અને સંભવિત ડુપ્લિકેટ ઘીનો જથ્થો ઝડપાતા સમગ્ર વિસ્તારમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે.
રાજ્યના પ્રફુલ પાનશેરીયા એ આ મામલે કડક વલણ અપનાવતા સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે લોકોના આરોગ્ય સાથે ચેડાં કરનાર કોઈપણ તત્વને બક્ષવામાં આવશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે નકલી, ભેળસેળયુક્ત અને નીચી ગુણવત્તાવાળા ખાદ્ય પદાર્થો બનાવી લોકોના જીવન સાથે રમનારાઓ સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે અને આવી બેદરકારી કોઈપણ સંજોગોમાં ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં.
આ સમગ્ર કાર્યવાહી ખાદ્ય અને ઔષધ નિયમન તંત્રની પાલનપુર વર્તુળ કચેરીના માર્ગદર્શન હેઠળ હાથ ધરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન ફૂડ સેફ્ટી ઓફિસર શ્રીમતી ચેતના ગુર્જર, શ્રી એમ. એન. ગુર્જર અને શ્રી એસ. એમ. પટેલની ટીમે પાલનપુર અને દિયોદર વિસ્તારમાં વિવિધ સ્થળોએ દરોડા પાડ્યા હતા. તપાસ દરમિયાન અનેક સ્થળોએ શંકાસ્પદ ઘીનો જથ્થો મળી આવતા અધિકારીઓ પણ ચોંકી ઉઠ્યા હતા.
વિગતો મુજબ, પાલનપુર વિસ્તારમાંથી આશરે 448 કિલો શંકાસ્પદ ઘીનો જથ્થો કબજે કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે દિયોદર વિસ્તારમાંથી અંદાજે 446 કિલો જેટલો ઘીનો જથ્થો ઝડપાયો હતો. ઉપરાંત અન્ય એક સ્થળેથી આશરે 551 કિલો જેટલો વધુ ઘીનો જથ્થો મળી આવ્યો હતો. આમ સમગ્ર કાર્યવાહી દરમિયાન કુલ 1444 કિલોગ્રામથી વધુ શંકાસ્પદ ઘી જપ્ત કરવામાં આવ્યું હતું. આ જથ્થાની અંદાજિત કિંમત રૂ. 8,28,490 થી વધુ હોવાનું સામે આવ્યું છે.
આ કાર્યવાહી માત્ર એક સામાન્ય દરોડો નહીં પરંતુ રાજ્યમાં ચાલી રહેલા ભેળસેળના ગેરકાયદે કારોબાર સામે સરકારની ગંભીરતા દર્શાવતું મોટું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં ભેળસેળયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થો, નકલી ઘી, નકલી મસાલા, કૃત્રિમ દૂધ અને ભેળસેળવાળી મીઠાઈઓ અંગે સતત ફરિયાદો સામે આવી રહી હતી. લોકોના આરોગ્ય માટે ગંભીર ખતરો બની રહેલા આવા ગેરકાયદે વેપાર સામે સરકાર હવે “ઝીરો ટોલરન્સ” ની નીતિ અપનાવી રહી છે.
આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાએ જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય સરકારની પ્રથમ પ્રાથમિકતા નાગરિકોના આરોગ્યની સુરક્ષા છે. લોકો વિશ્વાસથી જે ખાદ્ય પદાર્થો ખરીદે છે તેમાં ભેળસેળ કરવી એ માત્ર કાનૂની ગુનો જ નહીં પરંતુ માનવતા વિરુદ્ધનું કૃત્ય છે. તેમણે જણાવ્યું કે ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણ અધિનિયમ-2006 હેઠળ આવા તત્વો સામે કડક કાર્યવાહી કરવા સ્પષ્ટ સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે.
તેમણે વધુમાં કહ્યું કે ઘણા લોકો ઝડપી નફાની લાલચમાં લોકોના જીવન સાથે રમે છે. નકલી ઘી અથવા ભેળસેળયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થોનું સેવન આરોગ્ય માટે અત્યંત હાનિકારક સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને બાળકો, વૃદ્ધો અને બીમાર લોકો માટે આવા પદાર્થો ગંભીર આરોગ્ય સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે. તેથી રાજ્ય સરકાર આવા તત્વોને કાયદાના કડક ઘેરામાં લાવવા પ્રતિબદ્ધ છે.
તપાસ દરમિયાન અધિકારીઓએ માત્ર ઘી જ જપ્ત કર્યું નહોતું પરંતુ તેના નમૂનાઓ પણ લેબોરેટરી પરીક્ષણ માટે મોકલવામાં આવ્યા છે. નિષ્ણાતો દ્વારા તેની ગુણવત્તા, તેમાં રહેલા રસાયણો અને ભેળસેળના પ્રમાણની તપાસ કરવામાં આવશે. જો ઘી માનવ આરોગ્ય માટે અયોગ્ય અથવા જોખમી સાબિત થશે તો સંબંધિત લોકો સામે વધુ ગંભીર કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
નકલી ઘી બનાવવાની પદ્ધતિ અંગે પણ અનેક ચોંકાવનારા ખુલાસાઓ સામે આવતા રહે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, આવા નકલી ઘીમાં સસ્તા તેલ, કેમિકલ, કૃત્રિમ સુગંધ અને રંગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોય છે. કેટલાક કિસ્સામાં તો પ્રાણીચરબી અથવા ઔદ્યોગિક તેલનો પણ ઉપયોગ થતો હોવાના કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે. આવા પદાર્થો લાંબા ગાળે લિવર, કિડની, હૃદય અને પાચનતંત્ર માટે ગંભીર નુકસાનકારક બની શકે છે.
ગુજરાત જેવા વેપારી અને ખાદ્ય ઉદ્યોગમાં અગ્રેસર રાજ્યમાં ખાદ્ય સુરક્ષા જાળવવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. રાજ્યના વિવિધ શહેરો અને તાલુકાઓમાં રોજબરોજ લાખો લોકો બજારમાંથી ઘી, તેલ, મસાલા અને અન્ય ખાદ્ય પદાર્થો ખરીદે છે. જો તેમાં ભેળસેળ થાય તો તેનો સીધો પ્રભાવ લોકોના આરોગ્ય પર પડે છે.
ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે તહેવારો, લગ્નસરા અને ખાસ પ્રસંગો દરમિયાન નકલી અને ભેળસેળયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થોની માંગ વધી જાય છે. તેનો લાભ લઈ કેટલાક ગેરકાયદે વેપારીઓ ઝડપથી નફો કમાવવા માટે નીચી ગુણવત્તાવાળા પદાર્થો બજારમાં ઠાલવે છે. તેથી આવા સમયગાળામાં તપાસ વધુ સઘન બનાવવામાં આવે છે.
આ કાર્યવાહી બાદ પાલનપુર અને દિયોદર વિસ્તારમાં વેપારીઓ અને દુકાનદારોમાં પણ ચિંતા ફેલાઈ ગઈ છે. અનેક વેપારીઓએ જણાવ્યું કે સરકારની આવી કાર્યવાહીથી ખોટા તત્વોમાં ભય ઉભો થશે અને સચ્ચા વેપારીઓને પણ રાહત મળશે. કારણ કે ભેળસેળખોરોના કારણે સમગ્ર વેપારી વર્ગની પ્રતિષ્ઠા પર અસર પડે છે.
સામાન્ય નાગરિકોમાં પણ આ કાર્યવાહીને લઈને મિશ્ર પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી રહી છે. ઘણા લોકોનું કહેવું છે કે સરકાર દ્વારા આવી કાર્યવાહી નિયમિત અને સતત થવી જોઈએ. માત્ર દરોડા પાડવાથી નહીં પરંતુ કડક સજા અને જાહેર નામ જાહેર કરવાની નીતિ અપનાવવામાં આવે તો જ આવા ગેરકાયદે કારોબાર પર અસરકારક નિયંત્રણ આવી શકે.
આરોગ્ય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે લોકો પણ ખાદ્ય પદાર્થો ખરીદતી વખતે સાવચેત રહેવું જોઈએ. ખૂબ સસ્તા દરે મળતા ઘી અથવા અન્ય ખાદ્ય પદાર્થો અંગે ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. બ્રાન્ડ, પેકિંગ, ઉત્પાદન તારીખ અને ગુણવત્તા ચિહ્નો ચકાસ્યા વગર વસ્તુ ખરીદવી નહીં. જો કોઈ શંકાસ્પદ પદાર્થ જણાય તો તરત જ ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગને જાણ કરવી જોઈએ.
રાજ્ય સરકાર દ્વારા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખાદ્ય સુરક્ષા અંગે અનેક અભિયાન ચલાવવામાં આવ્યા છે. શાળાઓ, કોલેજો, હોટલો, ફેક્ટરીઓ અને બજારોમાં સમયાંતરે ચેકિંગ કરવામાં આવે છે. પરંતુ વધતી વસતિ અને બજારમાં વધી રહેલી સ્પર્ધાને કારણે ભેળસેળખોરો નવા નવા રસ્તાઓ શોધી રહ્યા છે. તેથી ટેક્નોલોજી આધારિત મોનિટરિંગ અને સતત સર્વેલન્સ હવે સમયની માંગ બની ગઈ છે.
ખાદ્ય અને ઔષધ નિયમન તંત્રના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આવનારા સમયમાં પણ રાજ્યભરમાં આવી કાર્યવાહી વધુ સઘન બનાવવામાં આવશે. ખાસ કરીને નકલી ઘી, મીઠાઈ, મસાલા, દૂધ અને ખાદ્ય તેલના ગેરકાયદે ઉત્પાદન અને વેચાણ સામે વિશેષ અભિયાન હાથ ધરાશે.
રાજકીય અને સામાજિક વર્તુળોમાં પણ આ કાર્યવાહી ચર્ચાનો વિષય બની છે. કેટલાક લોકોનું કહેવું છે કે આરોગ્ય વિભાગે છેલ્લા સમયમાં ભેળસેળ સામે જે આક્રમક અભિગમ અપનાવ્યો છે તે આવકારદાયક છે. જો સરકાર સતત આવી કાર્યવાહી ચાલુ રાખશે તો લોકોમાં વિશ્વાસ વધશે અને બજારમાં ગુણવત્તાયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થો ઉપલબ્ધ રહેશે.
આ સમગ્ર મામલે હવે સંબંધિત વેપારીઓ અને ઉત્પાદકો સામે કાનૂની કાર્યવાહી આગળ વધી રહી છે. ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણ અધિનિયમ-2006 હેઠળ દંડ, લાયસન્સ રદ, જેલ સજા સહિતની જોગવાઈઓ છે. જો તપાસમાં ગંભીર ભેળસેળ સાબિત થશે તો સંબંધિત લોકો સામે વધુ કડક પગલાં લેવામાં આવી શકે છે.
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે ખાદ્ય સુરક્ષા માત્ર સરકારની નહીં પરંતુ સમગ્ર સમાજની જવાબદારી છે. વેપારીઓએ નફા કરતાં લોકોના આરોગ્યને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. કારણ કે ખોરાક માત્ર વેપાર નથી પરંતુ લોકોના જીવન સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે.
રાજ્ય સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલ સ્પષ્ટ સંદેશ હવે બજારમાં સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી રહ્યો છે – લોકોના આરોગ્ય સાથે ચેડાં કરનારાઓને હવે કોઈ રાહત નહીં મળે. નકલી અને ભેળસેળયુક્ત ખાદ્ય પદાર્થોના કારોબાર સામે હવે વધુ કડક કાર્યવાહી થશે અને લોકો સુધી શુદ્ધ તથા સુરક્ષિત ખોરાક પહોંચાડવા માટે સરકાર પોતાની કામગીરી વધુ મજબૂત બનાવશે.
