ભારતીય શેરબજારમાં આજે ભારે ઉથલપાથલ અને ગભરાટનું વાતાવરણ જોવા મળ્યું હતું. વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ફરી એકવાર થયેલા જંગી ઉછાળા અને ડોલર સામે રૂપિયાની સતત નબળાઈના કારણે રોકાણકારોમાં ભારે ચિંતા ફેલાઈ હતી. બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જનો સેન્સેક્સ આજે ટ્રેડિંગ દરમિયાન લગભગ ૭૦૦ પોઈન્ટ તૂટીને ૭૪,૫૦૦ની સપાટી નજીક પહોંચી ગયો હતો, જ્યારે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો નિફ્ટી પણ ૨૨૦ પોઈન્ટથી વધુનો ઘટાડો નોંધાવી ૨૩,૪૦૦ની સપાટીએ ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો. બજારમાં આવેલા આ ભારે ઘટાડાએ નાના રોકાણકારોથી લઈને મોટા ફંડ મેનેજરો સુધી સૌને ચિંતિત બનાવી દીધા છે.
આર્થિક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલ વિશ્વભરના બજારો ઉપર પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ, વૈશ્વિક મોંઘવારી અને ઊર્જા સંકટની સીધી અસર જોવા મળી રહી છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ફરી એકવાર ૧૧૦ ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર જતા ભારત જેવા આયાત આધારિત દેશો માટે ચિંતા વધી ગઈ છે. બીજી તરફ અમેરિકન ડોલર સતત મજબૂત બનતાં ભારતીય રૂપિયો આજે વધુ ૨૦ પૈસા નબળો પડી પહેલીવાર ૯૬.૧૮ના ઐતિહાસિક સ્તરે પહોંચી ગયો હતો. રૂપિયાની આ નબળાઈએ આયાત ખર્ચમાં વધારો અને મોંઘવારીના નવા જોખમો ઊભા કર્યા છે.
શેરબજારમાં સવારે શરૂઆતથી જ વેચવાલીનું દબાણ જોવા મળ્યું હતું. બેન્કિંગ, આઈટી, ઓટો, મેટલ અને ફાર્મા સહિતના લગભગ તમામ મોટા સેક્ટરમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી હતી. રોકાણકારોએ જોખમ ઘટાડવા માટે મોટા પાયે નફાવસૂલી શરૂ કરી હતી. ખાસ કરીને વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો દ્વારા કરવામાં આવેલી વેચવાલીના કારણે બજાર ઉપર દબાણ વધ્યું હતું. બજારમાં સતત નકારાત્મક ભાવનાને કારણે નાના રોકાણકારોમાં પણ ગભરાટનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો.
બજાર નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલમાં સૌથી મોટું જોખમ ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ છે. જો ક્રૂડ લાંબા સમય સુધી ૧૧૦ ડોલરથી ઉપર રહે તો તેની સીધી અસર ભારતની અર્થવ્યવસ્થા ઉપર પડશે. ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. તેથી ક્રૂડ મોંઘું બનતાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા વધી જાય છે. તેની અસર ટ્રાન્સપોર્ટ, ઉત્પાદન ખર્ચ અને રોજિંદા જીવનમાં વપરાતી વસ્તુઓ ઉપર પણ પડે છે.
આર્થિક વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ હાલમાં વૈશ્વિક બજારોમાં ભયનું મુખ્ય કારણ પશ્ચિમ એશિયામાં વધતો ભૂરાજકીય તણાવ છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતી તંગદિલી, હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને ઉભી થયેલી અનિશ્ચિતતા અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધના ભયના કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઝડપથી વધારો થઈ રહ્યો છે. વિશ્વના મોટા ભાગનું તેલ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે. જો ત્યાં કોઈ મોટો સંઘર્ષ સર્જાય તો વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા ઉપર ગંભીર અસર પડી શકે છે.
રૂપિયાની નબળાઈએ પણ બજારમાં ચિંતા વધારી છે. આજે ડોલર સામે રૂપિયો પહેલીવાર ૯૬.૧૮ સુધી નબળો પડતાં આયાતકારો અને ઉદ્યોગજગતમાં ચિંતાનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો. ડોલર મજબૂત બનતાં ભારત માટે કાચા માલ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ઊર્જા અને અન્ય આયાતી વસ્તુઓ મોંઘી બનશે. તેની સીધી અસર મોંઘવારી ઉપર પડી શકે છે. સામાન્ય નાગરિક માટે આવનારા દિવસોમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ, રસોઈ ગેસ અને રોજિંદા વપરાશની વસ્તુઓના ભાવ વધવાની શક્યતા વધી રહી છે.
ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક ઉપર પણ હવે દબાણ વધતું જોવા મળી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો રૂપિયો વધુ નબળો પડે તો આરબીઆઈને ડોલર વેચીને બજારમાં હસ્તક્ષેપ કરવો પડી શકે છે. સાથે સાથે વ્યાજદર અંગે પણ કડક વલણ અપનાવવું પડી શકે છે. જોકે વ્યાજદર વધારવાથી અર્થવ્યવસ્થાની વૃદ્ધિ ઉપર અસર થઈ શકે છે. તેથી આરબીઆઈ માટે હાલની સ્થિતિ સંતુલિત રાખવી એક મોટો પડકાર બની શકે છે.
શેરબજારમાં સૌથી વધુ અસર બેન્કિંગ અને ઓટો સેક્ટરમાં જોવા મળી હતી. વધતી મોંઘવારી અને વ્યાજદર વધવાની શક્યતાને કારણે બેન્કિંગ શેરોમાં ભારે દબાણ જોવા મળ્યું હતું. બીજી તરફ ક્રૂડ મોંઘું બનતાં ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓના ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો થવાની આશંકાએ રોકાણકારોએ આ સેક્ટરમાં પણ વેચવાલી કરી હતી.
આઈટી સેક્ટરમાં પણ નબળાઈ જોવા મળી હતી. અમેરિકન અર્થવ્યવસ્થા અંગે ઉભી થયેલી ચિંતાઓના કારણે વૈશ્વિક ટેક કંપનીઓ ઉપર દબાણ વધ્યું છે, જેની અસર ભારતીય આઈટી કંપનીઓના શેર ઉપર પણ પડી રહી છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો અમેરિકન બજારમાં મંદીનો ભય વધશે તો ભારતીય આઈટી કંપનીઓના ઓર્ડર અને આવક ઉપર અસર થઈ શકે છે.
સોનાના ભાવમાં પણ આજે વધારો નોંધાયો હતો. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા અને બજારમાં ભય વધતાં રોકાણકારો ફરીથી સોનાને સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે પસંદ કરી રહ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવ મજબૂત બનતાં ભારતીય બજારમાં પણ સોનાની કિંમતમાં વધારો જોવા મળ્યો હતો. ઘણા રોકાણકારોએ શેરબજારમાંથી નાણા કાઢીને સોના અને અન્ય સુરક્ષિત સાધનોમાં રોકાણ કરવાનું શરૂ કર્યું છે.
નાના રોકાણકારોમાં હાલ ભારે મૂંઝવણનો માહોલ છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી શેરબજારમાં સતત તેજી બાદ ઘણા લોકોએ મોટા પ્રમાણમાં રોકાણ કર્યું હતું. પરંતુ આજે આવેલા ભારે ઘટાડાએ તેમના પોર્ટફોલિયોને મોટો ઝટકો આપ્યો છે. સોશિયલ મીડિયા ઉપર પણ રોકાણકારો દ્વારા ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ઘણા લોકો હવે પ્રશ્ન પૂછવા લાગ્યા છે કે શું બજારમાં વધુ મોટો ઘટાડો આવી શકે?
બજાર નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલની સ્થિતિમાં ગભરાઈને નિર્ણય લેવાની જગ્યાએ લાંબા ગાળાના દ્રષ્ટિકોણથી વિચારવું જરૂરી છે. જોકે ટૂંકા ગાળામાં બજારમાં અસ્થિરતા ચાલુ રહેવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને વૈશ્વિક રાજકીય પરિસ્થિતિ ઉપર આગામી દિવસોમાં બજારની દિશા નિર્ભર રહેશે.
ભારત સરકાર માટે પણ આ પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક બની રહી છે. જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહેશે તો સરકાર ઉપર સબસિડી અને મોંઘવારી નિયંત્રણનો દબાણ વધી શકે છે. સાથે સાથે વેપાર ખાધ અને કરંટ એકાઉન્ટ ડિફિસિટમાં પણ વધારો થવાની શક્યતા છે. અર્થશાસ્ત્રીઓનું કહેવું છે કે રૂપિયાની નબળાઈ અને ઊંચા ક્રૂડ ભાવનું સંયોજન ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા માટે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ ઊભી કરી શકે છે.
ઉદ્યોગજગતમાં પણ ચિંતા વધી રહી છે. એરલાઈન્સ, ટ્રાન્સપોર્ટ, કેમિકલ, પ્લાસ્ટિક અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર માટે વધતા ઇંધણ ખર્ચ મોટી સમસ્યા બની શકે છે. અનેક કંપનીઓ હવે ઉત્પાદન ખર્ચ વધવાની આશંકાને કારણે કિંમતોમાં વધારો કરવાની તૈયારીમાં હોવાનું કહેવાય છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં પણ આજે નકારાત્મકતા જોવા મળી હતી. અમેરિકન, યુરોપિયન અને એશિયન બજારોમાં વેચવાલીનું દબાણ જોવા મળ્યું હતું. વૈશ્વિક રોકાણકારો હાલ જોખમી એસેટ્સમાંથી નાણા બહાર કાઢીને સુરક્ષિત રોકાણ તરફ વળી રહ્યા છે. આ કારણે ઉદયમાન બજારો ઉપર ખાસ દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે.
આર્થિક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલની સ્થિતિ માત્ર શેરબજાર સુધી મર્યાદિત નથી. જો ક્રૂડ મોંઘું રહેશે અને રૂપિયો વધુ નબળો પડશે તો તેની અસર સામાન્ય લોકોના જીવન ઉપર પણ જોવા મળશે. પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધતાં પરિવહન ખર્ચ વધશે, જેના કારણે ખાદ્ય પદાર્થો અને અન્ય આવશ્યક વસ્તુઓ પણ મોંઘી બની શકે છે.
ઘણા લોકો હવે સરકાર તરફ નજર રાખી રહ્યા છે કે શું પેટ્રોલ-ડીઝલ ઉપરના ટેક્સમાં ઘટાડો કરવામાં આવશે? શું મોંઘવારીને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે ખાસ પગલાં લેવામાં આવશે? અને શું આરબીઆઈ રૂપિયાને સ્થિર રાખવા માટે વધુ આક્રમક પગલાં લેશે?
શેરબજારમાં આજે કેટલાક રોકાણકારો માટે આ દિવસ “બ્લેક મન્ડે” સમાન રહ્યો હતો. અનેક શેરોમાં ભારે ઘટાડો થતા રોકાણકારોની સંપત્તિમાં લાખો કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું હોવાનું કહેવાય છે. ખાસ કરીને મિડકૅપ અને સ્મોલકૅપ શેરોમાં વધુ દબાણ જોવા મળ્યું હતું.
વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આગામી દિવસોમાં બજારની દિશા માટે ત્રણ મુખ્ય પરિબળ મહત્વપૂર્ણ રહેશે – ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, ડોલર સામે રૂપિયાની સ્થિતિ અને વૈશ્વિક રાજકીય તણાવ. જો આ ત્રણેય મુદ્દાઓમાં રાહત નહીં મળે તો બજારમાં વધુ અસ્થિરતા જોવા મળી શકે છે.
હાલ માટે રોકાણકારો અને સામાન્ય નાગરિક બંને માટે ચિંતાનો સમય શરૂ થયો છે. એક બાજુ શેરબજારમાં ઘટાડો અને બીજી બાજુ મોંઘવારીના વધતા સંકેતો લોકોના આર્થિક આયોજન ઉપર અસર કરી રહ્યા છે. મધ્યમવર્ગ માટે ખાસ કરીને આવનારા દિવસો પડકારજનક બની શકે છે.
ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા અત્યાર સુધી વૈશ્વિક પડકારો વચ્ચે મજબૂત રહી છે, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિએ ફરી એકવાર બતાવી દીધું છે કે વૈશ્વિક બજારોમાં થતી ઘટનાઓની સીધી અસર ભારત ઉપર પણ પડી શકે છે. હવે સૌની નજર આગામી દિવસોમાં સરકાર, રિઝર્વ બેન્ક અને વૈશ્વિક બજારોના વલણ ઉપર ટકેલી છે.
આજના ભારે ઘટાડા અને આર્થિક અનિશ્ચિતતાએ રોકાણકારોને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે બજાર હંમેશા એકસરખું નથી રહેતું. તેજી બાદ મંદી અને અનિશ્ચિતતા પણ બજારનો એક ભાગ છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ભારતીય બજાર આ વૈશ્વિક તોફાન સામે કેટલું મજબૂત સાબિત થાય છે અને શું રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ફરીથી જાળવી શકાય છે કે નહીં.
