ગુજરાતમાં ઉનાળાએ હવે પોતાના રૌદ્ર સ્વરૂપનો પરિચય આપવાનું શરૂ કરી દીધું છે. સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ સહિત સમગ્ર રાજ્ય હાલ ભીષણ ગરમી અને અસહ્ય ઉકળાટની લપેટમાં આવી ગયું છે. બપોરના સમયે રસ્તાઓ સૂમસામ બની રહ્યા છે, લોકો ઘરની બહાર નીકળવાનું ટાળી રહ્યા છે અને શહેરોથી લઈને ગામડાં સુધી ગરમીના પ્રકોપે જનજીવનને ભારે અસર પહોંચાડી છે. હવામાન વિભાગના આંકડા મુજબ સૌરાષ્ટ્રના સાતથી વધુ શહેરોમાં તાપમાન ૪૧ ડિગ્રીને પાર પહોંચી ગયું છે, જ્યારે સુરેન્દ્રનગરમાં સૌથી વધુ ૪૪.૫ ડિગ્રી તાપમાન નોંધાતા સમગ્ર રાજ્યમાં ગરમીનો રેકોર્ડ તૂટી રહ્યો છે. રાજકોટમાં ૪૩.૫ ડિગ્રી અને અમરેલીમાં ૪૩.૩ ડિગ્રી તાપમાન નોંધાતા લોકો ગરમીથી ત્રાહિમામ પોકારી ઉઠ્યા છે.
રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં બપોરના સમયે ગરમી એટલી વધી જાય છે કે રસ્તાઓ ઉપર જાણે આગ વરસી રહી હોય તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે. સૂર્યના પ્રચંડ તાપ અને ગરમ પવનોના કારણે લોકો માટે ઘરની બહાર નીકળવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. ખાસ કરીને બપોરે ૧૨ વાગ્યાથી સાંજે ૪ વાગ્યા સુધીની સ્થિતિ અત્યંત કપરા બની રહી છે. શહેરોમાં રોડ ઉપર લોકોની અવરજવર ઘટી ગઈ છે, જ્યારે ગામડાંઓમાં પણ લોકો ઝાડની છાયામાં કે ઘરની અંદર રહેવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે.
સૌરાષ્ટ્રના શહેરોમાં હાલ ગરમીનો સૌથી વધુ પ્રભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. સુરેન્દ્રનગરમાં નોંધાયેલું ૪૪.૫ ડિગ્રી તાપમાન સામાન્ય લોકો માટે જ નહીં પરંતુ પશુ-પક્ષીઓ માટે પણ ભારે કપરું સાબિત થઈ રહ્યું છે. રાજકોટમાં ૪૩.૫ ડિગ્રી તાપમાન સાથે ગરમ પવનોના કારણે ઉકળાટ વધી ગયો છે. અમરેલીમાં ૪૩.૩ ડિગ્રી તાપમાન વચ્ચે લોકો ઠંડા પીણાં, છાશ અને પાણીનો વધુ ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. જામનગર, ભાવનગર, જૂનાગઢ, પોરબંદર અને બોટાદ સહિતના વિસ્તારોમાં પણ ભારે ગરમી અનુભવાઈ રહી છે.
હવામાન નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અરબી સમુદ્ર તરફથી ભેજવાળા પવનો અને ઉત્તર-પશ્ચિમ તરફથી આવતા ગરમ સુકા પવનોના સંયોજનના કારણે રાજ્યમાં ગરમી અને ઉકળાટ બંને વધી રહ્યા છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે તાપમાન સાથે ભેજનું પ્રમાણ પણ વધે ત્યારે લોકો વધુ બેચેની અને થાક અનુભવતા હોય છે. હાલ ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં આવી જ પરિસ્થિતિ જોવા મળી રહી છે.
ગરમીના કારણે શહેરોમાં પાણીની માંગમાં ભારે વધારો થયો છે. ઠંડા પાણી, આઈસક્રીમ, શેરડીના રસ, છાશ અને અન્ય ઠંડા પીણાંની દુકાનો ઉપર ભારે ભીડ જોવા મળી રહી છે. લોકો વારંવાર પાણી પીતા જોવા મળી રહ્યા છે, કારણ કે શરીરમાં પાણીની ઉણપ થવાની ભીતિ વધી ગઈ છે. ડોક્ટરો પણ લોકોને સતત પાણી પીવાની અને બિનજરૂરી બહાર ન નીકળવાની સલાહ આપી રહ્યા છે.
રાજકોટ સહિતના શહેરોમાં રસ્તાઓ બપોરના સમયે લગભગ ખાલી જોવા મળી રહ્યા છે. ખાસ કરીને વૃદ્ધો, બાળકો અને દર્દીઓ માટે હાલની ગરમી જોખમી બની શકે છે. હોસ્પિટલોમાં હીટસ્ટ્રોક, ડિહાઇડ્રેશન અને ગરમીથી બેભાન થવાના કેસોમાં વધારો થતો જોવા મળી રહ્યો છે. ડોક્ટરોનું કહેવું છે કે જો યોગ્ય સાવધાની ન રાખવામાં આવે તો ગરમી જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે.
ખેડૂતો માટે પણ હાલની પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક બની રહી છે. ખેતરોમાં કામ કરતા મજૂરોને બપોરના સમયે ભારે મુશ્કેલી પડી રહી છે. ઘણા વિસ્તારોમાં લોકો વહેલી સવારે અથવા સાંજના સમયે જ ખેતરમાં કામ કરવા જઈ રહ્યા છે. પશુપાલકો માટે પણ હાલનો સમય પડકારજનક બની ગયો છે, કારણ કે પશુઓ માટે પાણી અને છાયાની વ્યવસ્થા કરવી મુશ્કેલ બની રહી છે.
કચ્છ વિસ્તારમાં પણ ગરમીનો પ્રકોપ સતત વધી રહ્યો છે. રણ વિસ્તારમાં દિવસ દરમિયાન જમીનનું તાપમાન ખૂબ જ ઊંચું પહોંચી રહ્યું છે. ગરમ પવનોના કારણે લોકોમાં થાક અને બેચેની વધી રહી છે. કચ્છના અનેક ગામડાંઓમાં લોકો દિવસ દરમિયાન બહાર નીકળવાનું ટાળી રહ્યા છે.
હવામાન વિભાગે આગામી કેટલાક દિવસો સુધી ગરમીમાં ખાસ ઘટાડો નહીં થાય તેવી આગાહી વ્યક્ત કરી છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં હીટવેવ જેવી સ્થિતિ પણ સર્જાઈ શકે છે તેવી ચેતવણી આપવામાં આવી છે. હવામાન વિભાગના અધિકારીઓએ લોકોને ખાસ સાવચેત રહેવાની અપીલ કરી છે. બપોરના સમયે બહાર ન નીકળવું, માથું ઢાંકી રાખવું, પૂરતું પાણી પીવું અને વૃદ્ધો-બાળકોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જેવી સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે.
ગરમીના કારણે વીજળીના વપરાશમાં પણ ભારે વધારો થયો છે. એર કન્ડીશનર, કુલર અને પંખાના સતત ઉપયોગને કારણે વીજળી ઉપર ભાર વધી રહ્યો છે. અનેક શહેરોમાં વીજળીની માંગ નવા રેકોર્ડ બનાવી રહી છે. વીજ કંપનીઓ માટે પણ સતત પુરવઠો જાળવી રાખવો પડકારજનક બની રહ્યો છે.
શાળાઓ અને કોલેજોમાં પણ ગરમીનો પ્રભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. વિદ્યાર્થીઓને બપોરના સમયે બહાર રમવાનું ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં વાલીઓ પોતાના બાળકોને સૂર્યપ્રકાશથી બચાવવા માટે ખાસ તકેદારી રાખી રહ્યા છે.
ગરમીના કારણે પશુ-પક્ષીઓની સ્થિતિ પણ દયનીય બની રહી છે. પાણીના સ્ત્રોત સૂકાઈ જતા અનેક પક્ષીઓ તરસથી તડપી રહ્યા છે. સામાજિક સંસ્થાઓ અને જાગૃત નાગરિકો દ્વારા શહેરોમાં પાણીના કુંડા મૂકવાની કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે. અનેક લોકો પોતાના ઘરની બહાર પક્ષીઓ માટે પાણી રાખતા જોવા મળી રહ્યા છે.
મેડિકલ નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલના સમયમાં હીટસ્ટ્રોકનું જોખમ ખૂબ વધારે છે. શરીરનું તાપમાન અચાનક વધી જાય ત્યારે વ્યક્તિ બેભાન થઈ શકે છે. ચક્કર આવવા, માથાનો દુખાવો, વધુ તરસ લાગવી, ઊલટી થવી અને શરીરમાં નબળાઈ અનુભવાવા જેવા લક્ષણો દેખાય તો તરત જ તબીબી સારવાર લેવી જરૂરી બને છે.
રાજ્યના શહેરી વિસ્તારોમાં ગરમી સાથે પ્રદૂષણની સમસ્યા પણ વધી રહી છે. ગરમ હવામાનના કારણે હવામાં ધૂળ અને ગરમ વાયુઓનું પ્રમાણ વધતા લોકોમાં શ્વાસની તકલીફો પણ વધી રહી છે. ખાસ કરીને અસ્થમા અને શ્વાસના દર્દીઓ માટે હાલનું વાતાવરણ મુશ્કેલ બની રહ્યું છે.
આર્થિક રીતે પણ ગરમીની અસર જોવા મળી રહી છે. બાંધકામ ક્ષેત્ર, દૈનિક મજૂરી અને ખુલ્લા આકાશ હેઠળ કામ કરતા લોકો માટે હાલની સ્થિતિ ભારે કપરા બની ગઈ છે. ઘણા મજૂરો બપોરના સમયે કામ બંધ રાખવા મજબૂર બન્યા છે. જેના કારણે રોજગારી અને આવક ઉપર પણ અસર પડી રહી છે.
ગુજરાતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પણ ઉકળાટનું પ્રમાણ વધી ગયું છે. ભેજવાળા વાતાવરણના કારણે લોકો વધુ પરસેવો અને બેચેની અનુભવતા થયા છે. ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે પણ ગરમીમાં ખાસ રાહત ન મળતાં લોકોની ઊંઘ ઉપર અસર પડી રહી છે.
હવામાન નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ વર્ષે ઉનાળો સામાન્ય કરતાં વધુ કઠોર બની શકે છે. વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારો અને હવામાન પરિવર્તનની અસર હવે સ્પષ્ટ રીતે અનુભવાઈ રહી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગુજરાતમાં ઉનાળાની તીવ્રતા સતત વધી રહી છે અને ગરમીના દિવસોની સંખ્યા પણ વધતી જઈ રહી છે.
લોકો હવે વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યા છે. પરંતુ હવામાન વિભાગ મુજબ હજુ આગામી દિવસોમાં ગરમીમાંથી ખાસ રાહત મળવાની શક્યતા ઓછી છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં વાદળછાયું વાતાવરણ સર્જાઈ શકે છે, પરંતુ તેનાથી તાપમાનમાં ખાસ ઘટાડો નહીં થાય તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
ગરમી સામે લડવા માટે લોકો વિવિધ ઉપાયો અપનાવી રહ્યા છે. ઘરમાં ઠંડક જળવાઈ રહે તે માટે પડદા, કૂલર અને પાણીનો છંટકાવ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ગામડાંઓમાં લોકો પરંપરાગત રીતે માટલાનું પાણી, છાશ અને લીંબુ પાણીનો ઉપયોગ વધુ કરી રહ્યા છે.
સરકારી તંત્ર દ્વારા પણ લોકોને ગરમીથી બચવા માટે માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવી રહી છે. આરોગ્ય વિભાગે ખાસ કરીને વૃદ્ધો, ગર્ભવતી મહિલાઓ અને નાના બાળકોને સાવધાની રાખવાની સલાહ આપી છે. સાથે સાથે લોકોને બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળવા પણ અપીલ કરવામાં આવી છે.
હાલની પરિસ્થિતિએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ગુજરાતમાં ઉનાળાનો પ્રકોપ હવે દિવસેને દિવસે વધુ ગંભીર બની રહ્યો છે. એક બાજુ ભીષણ ગરમી અને બીજી બાજુ અસહ્ય ઉકળાટના કારણે લોકોનું દૈનિક જીવન પ્રભાવિત થઈ રહ્યું છે. શહેરોથી લઈને ગામડાંઓ સુધી દરેક વ્યક્તિ હવે માત્ર એક જ આશા રાખી રહી છે – કે ક્યારે આ પ્રચંડ ગરમીમાંથી રાહત મળશે અને ક્યારે વરસાદના પહેલા ટીપાં ધરતીને શીતળતા આપશે.
