દેશભરમાં સતત વધી રહેલી મોંઘવારી વચ્ચે હવે ખાદ્યતેલના ભાવમાં આવેલા નવા વધારાએ સામાન્ય જનતાની મુશ્કેલીઓમાં વધુ વધારો કર્યો છે. ખાસ કરીને ગુજરાત સહિતના અનેક રાજ્યોમાં રસોઈ માટે મોટા પ્રમાણમાં વપરાતા સિંગતેલમાં પ્રતિ ડબ્બા આશરે રૂ. ૫૦નો વધારો અને કપાસિયા તેલમાં રૂ. ૨૦નો વધારો નોંધાતા ગૃહિણીઓના ઘરખર્ચનું સંતુલન ફરી એકવાર બગડી ગયું છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી પેટ્રોલ-ડીઝલ, દૂધ, શાકભાજી, દાળ, અનાજ અને ઘરગથ્થુ ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે, ત્યારે હવે ખાદ્યતેલના વધેલા દરોએ રસોડાનો ખર્ચ વધુ ભારે બનાવી દીધો છે. વેપારીઓ અને બજાર નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો, ખાદ્યતેલની આયાત ખર્ચમાં વધારો, વૈશ્વિક પુરવઠા પર પડતો દબાણ અને રૂપિયાની નબળી સ્થિતિને કારણે સ્થાનિક બજારમાં સીધી અસર જોવા મળી રહી છે.
ગુજરાતમાં ખાસ કરીને સિંગતેલનો ઉપયોગ મોટા પ્રમાણમાં થતો હોવાથી આ વધારાની અસર દરેક ઘરમાં અનુભવાઈ રહી છે. ગૃહિણીઓનું કહેવું છે કે રોજિંદા રસોઈમાં ખાદ્યતેલ અનિવાર્ય વસ્તુ હોવાથી તેના ખર્ચમાં વધારો ટાળવો શક્ય નથી. પહેલેથી જ દૂધ, ગેસ સિલિન્ડર અને શાકભાજીના ભાવ વધેલા હોવાથી હવે તેલના વધેલા દરોએ ઘરખર્ચનું ગણિત બગાડી નાખ્યું છે. ઘણા પરિવારો હવે માસિક બજેટમાં કપાત કરવા મજબૂર બન્યા છે. કેટલાક લોકો સિંગતેલની જગ્યાએ અન્ય સસ્તા તેલ તરફ વળવાનું વિચારી રહ્યા છે, જ્યારે ઘણા પરિવારો ખાદ્યતેલનો વપરાશ ઓછો કરવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે.
વેપારીઓના જણાવ્યા અનુસાર છેલ્લા થોડા દિવસોમાં જ બજારમાં સિંગતેલના ડબ્બામાં મોટો વધારો નોંધાયો છે. કપાસિયા તેલમાં પણ ભાવ વધતા સામાન્ય ગ્રાહકોમાં ચિંતા વધી છે. વેપારીઓ કહે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પામ ઓઈલ, સોયાબીન ઓઈલ અને સનફ્લાવર ઓઈલના ભાવમાં સતત અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. ભારત ખાદ્યતેલ માટે મોટા પ્રમાણમાં આયાત પર નિર્ભર હોવાથી વૈશ્વિક બજારમાં થતી હલચલનો સીધો પ્રભાવ સ્થાનિક બજારમાં પડે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જોવામાં આવે તો છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો નોંધાયો છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા ભૂરાજકીય તણાવ, જહાજરાની ખર્ચમાં વધારો અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં પડતા અવરોધોના કારણે પરિવહન ખર્ચ વધી રહ્યો છે. તેની સીધી અસર ખાદ્યતેલના આયાત ખર્ચ પર પડી રહી છે. ખાસ કરીને ઇન્ડોનેશિયા અને મલેશિયા જેવા દેશોમાંથી આયાત થતા પામ ઓઈલના દરમાં વધારો થતા ભારતીય બજારમાં ખાદ્યતેલ મોંઘું બન્યું છે.
ખાદ્યતેલના વધેલા ભાવનો સૌથી મોટો ફટકો મધ્યમવર્ગ અને ગરીબ વર્ગને પડી રહ્યો છે. રોજિંદા જીવનમાં રસોઈ માટે તેલ અનિવાર્ય હોવાથી લોકો પાસે કોઈ વિકલ્પ બચતો નથી. ગૃહિણીઓનું કહેવું છે કે દર મહિને બજારમાં જતાં દરેક ચીજવસ્તુના ભાવ વધેલા જોવા મળે છે. ઘરનું બજેટ હવે સંભાળવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. ઘણા પરિવારો હવે બહારનું ખાવાનું ઘટાડીને ઘરખર્ચ નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
નાના વેપારીઓ અને ફરસાણ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા લોકો માટે પણ આ વધારો ચિંતાજનક છે. ગુજરાતમાં ગાંઠિયા, ભજીયા, ફાફડા, સમોસા, કચોરી અને અન્ય તળેલી વાનગીઓના વેપારમાં મોટા પ્રમાણમાં તેલનો ઉપયોગ થાય છે. વેપારીઓનું કહેવું છે કે તેલના વધેલા દરને કારણે ઉત્પાદન ખર્ચ વધી ગયો છે. જો તેઓ ભાવ ન વધારે તો નફો ઘટે છે અને ભાવ વધારવામાં આવે તો ગ્રાહકો ઓછા થાય છે. પરિણામે નાના વેપારીઓ મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે.
રેસ્ટોરન્ટ અને હોટલ ઉદ્યોગ માટે પણ આ ભાવવધારો મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. હોટલ સંચાલકોનું કહેવું છે કે રસોઈમાં મોટા પ્રમાણમાં તેલનો ઉપયોગ થતો હોવાથી ખર્ચમાં ભારે વધારો થયો છે. પહેલેથી જ ગેસ, શાકભાજી અને મજૂરી ખર્ચ વધી રહ્યો છે ત્યારે હવે ખાદ્યતેલના વધેલા દરોએ વધુ દબાણ ઊભું કર્યું છે. કેટલાક હોટલો અને ફૂડ આઉટલેટ્સે મેનુના ભાવમાં વધારો કરવાની તૈયારી શરૂ કરી દીધી છે.
ખેડૂતો માટે પણ આ પરિસ્થિતિ મિશ્ર અસર લાવી રહી છે. એક તરફ તેલીબિયાં પાકોના ભાવમાં સુધારો થવાથી ખેડૂતોને લાભ થઈ શકે છે, પરંતુ બીજી તરફ ખેતી ખર્ચમાં વધારો અને મોંઘવારીનો દબાણ તેમને પણ અસર કરી રહ્યો છે. મગફળી અને કપાસના ઉત્પાદકો માટે બજારની હાલની સ્થિતિ મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે. બજાર નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો આગામી સિઝનમાં ઉત્પાદન સારું રહેશે તો ભાવમાં થોડું સંતુલન આવી શકે છે.
અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે ખાદ્યતેલના વધેલા ભાવ દેશની મોંઘવારી પર સીધી અસર કરી શકે છે. કારણ કે ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ વધવાથી ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક પર દબાણ વધે છે. જો આ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહેશે તો સામાન્ય લોકોની ખરીદ શક્તિ પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.
ઘણા શહેરોમાં ગૃહિણીઓ હવે માસિક ખરીદી કરતી વખતે વધારે સાવચેત બની ગઈ છે. કેટલાક લોકો બ્રાન્ડેડ તેલ છોડીને સ્થાનિક વિકલ્પો તરફ વળી રહ્યા છે. જોકે ગુણવત્તા અને આરોગ્ય અંગેની ચિંતાઓને કારણે લોકો સંપૂર્ણપણે સસ્તા વિકલ્પો અપનાવવામાં સંકોચ અનુભવી રહ્યા છે.
સોશિયલ મીડિયા પર પણ લોકો મોંઘવારી અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. ઘણા લોકોએ લખ્યું કે “હવે રસોડું ચલાવવું સૌથી મોટો પડકાર બની ગયું છે.” કેટલાકે મજાકમાં કહ્યું કે “તેલ હવે સોનાથી ઓછું નથી.” લોકો સતત વધતી મોંઘવારીને લઈને સરકાર પાસે રાહતની માંગ કરી રહ્યા છે.
વિપક્ષી પક્ષોએ પણ સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે. તેમના કહેવા મુજબ સામાન્ય જનતા મોંઘવારીથી પરેશાન છે પરંતુ સરકાર યોગ્ય નિયંત્રણ કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે. કેટલાક નેતાઓએ ખાદ્યતેલ પરના કરમાં ઘટાડો કરવાની માંગ કરી છે જેથી લોકોને થોડી રાહત મળી શકે.
સરકાર તરફથી હાલ બજાર પર નજર રાખવામાં આવી રહી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને કારણે ભાવમાં વધારો થયો છે અને પુરવઠો જાળવવા માટે જરૂરી પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે સામાન્ય લોકો હવે સીધી રાહતની અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે.
આયાત આધારિત અર્થતંત્ર હોવાને કારણે ભારત માટે વૈશ્વિક બજારમાં થતા ફેરફારો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. ખાસ કરીને ખાદ્યતેલના ક્ષેત્રમાં ભારત મોટા પ્રમાણમાં આયાત કરે છે. જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં વધારો થતાની સાથે સ્થાનિક બજારમાં પણ તેની અસર જોવા મળે છે.
કેટલાક બજાર વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો રૂપિયો વધુ નબળો પડશે તો આયાત ખર્ચમાં વધુ વધારો થઈ શકે છે. જેના કારણે આગામી દિવસોમાં ખાદ્યતેલના ભાવમાં વધુ વધારો થવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં.
ગૃહિણીઓ માટે હાલની સ્થિતિ અત્યંત પડકારજનક બની રહી છે. બાળકોના શિક્ષણ, દૂધ, ગેસ, શાકભાજી અને હવે તેલના વધેલા ખર્ચ વચ્ચે ઘરનું સંતુલન જાળવવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. ઘણા પરિવારો હવે અનાવશ્યક ખર્ચ ઘટાડીને જરૂરી ચીજવસ્તુઓ પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે લાંબા ગાળે ભારતને ખાદ્યતેલના ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનવા માટે વધુ પ્રયત્નો કરવાની જરૂર છે. જો સ્થાનિક ઉત્પાદન વધશે તો આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટી શકે છે અને વૈશ્વિક બજારની અસ્થિરતાનો પ્રભાવ ઓછો થઈ શકે છે.
સરકારે તેલીબિયાં પાકોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ યોજનાઓ શરૂ કરી છે, પરંતુ હજુ પણ માંગની સરખામણીએ સ્થાનિક ઉત્પાદન પૂરતું નથી. જેના કારણે દર વર્ષે મોટા પ્રમાણમાં ખાદ્યતેલ આયાત કરવું પડે છે.
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં સૌથી વધુ અસર સામાન્ય માણસના જીવન પર પડી રહી છે. ખાદ્યતેલના વધેલા ભાવ માત્ર એક ચીજવસ્તુ મોંઘી થવાની ઘટના નથી, પરંતુ તે સમગ્ર ઘરખર્ચ, વેપાર, હોટલ ઉદ્યોગ અને મોંઘવારીના ચક્રને અસર કરતી બાબત છે.
જો આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સ્થિરતા નહીં આવે તો સ્થાનિક બજારમાં ભાવ વધુ વધી શકે છે. જેના કારણે સામાન્ય જનતાની મુશ્કેલીઓ વધુ વધી શકે છે. લોકો હવે સરકાર પાસેથી કોઈ રાહતની આશા રાખી રહ્યા છે જેથી રસોડાનો વધતો ખર્ચ થોડો ઓછો થઈ શકે.
હાલ માટે તો બજારમાં વધેલા ખાદ્યતેલના ભાવ ગૃહિણીઓ માટે ચિંતા અને સામાન્ય પરિવારો માટે આર્થિક પડકાર બની ગયા છે. મોંઘવારીની આ આગમાં મધ્યમવર્ગ અને ગરીબ વર્ગ સૌથી વધુ સળગી રહ્યો છે અને દરેક પરિવાર હવે ખર્ચનું ગણિત ફરીથી ગોઠવવામાં વ્યસ્ત જોવા મળી રહ્યો છે.
