CCTV ફૂટેજ ન આપવાની પોલીસની વૃત્તિએ લગામ: ગુજરાત રાજ્ય માહિતી આયોગનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો, RTI માધ્યમથી માંગેલી ફૂટેજનો નાશ થાય તો જવાબદાર અધિકારી પર દંડ તથા ખાતાકીય કાર્યવાહી થશે

રાજ્યમાં પોલીસ સ્ટેશનોના CCTV ફૂટેજ અંગે સામાન્ય નાગરિકો વારંવાર RTI દ્વારા માહિતી માગતા હોય છે. આફતો સમયે કે અયોગ્ય વર્તન સામે પુરાવા તરીકે CCTV ફૂટેજ મહત્વપૂર્ણ બની રહે છે. છતાં, અત્યાર સુધી પોલીસ વિભાગો તરફથી આવા ફૂટેજ વારંવાર “અપલબ્ધ નથી” કે “નાશ થઈ ગયા છે” જેવા કારણો આપી અસ્વીકારવામાં આવતા હતાં. હવે આ પરિપ્રેક્ષ્યમાં ગુજરાત રાજ્ય માહિતી આયોગ દ્વારા એક ઐતિહાસિક અને નાગરિક હિતમાં ચુકાદો આપ્યો છે.

🧾 માહિતી આયોગનો ચુકાદો શું છે?

ગુજરાત રાજ્ય માહિતી આયોગે તાજેતરમાં જે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે, તે મુજબ:

RTI અરજદારે જો પોલીસ સ્ટેશનના CCTV ફૂટેજ માગ્યા હોય તો તે ફરજિયાત રીતે આપવાનું રહેશે.
જો ફૂટેજ નાશ પામેલી હોવાનું કહેવામાં આવે અને RTI અરજી 30 દિવસની અંદર દાખલ થયેલી હોય, તો ફૂટેજ ન આપવો દંડનીય ગુનાહો ગણાશે.
આવા સંજોગોમાં સંબંધિત પોલીસ અધિકારી સામે ખાતાકીય તપાસ તથા દંડની કાર્યવાહી કરવાનો સ્પષ્ટ આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
તેમજ, સામાન્ય વહીવટ વિભાગના પરિપત્ર મુજબ CCTV ફૂટેજ સાચવી રાખવા માટે જરૂરી પગલાં ન લીધા હોય તો પણ એ જવાબદારી અધિકારીઓની રહેશે.

📚 પૃષ્ઠભૂમિ: કેટલાય કેસોમાં ન્યાયથી વંચિત રહેતા અરજદારો

RTI અધિનિયમ હેઠળ ઘણા નાગરિકો પોતાના કે પરિવારજનના કેસમાં મહત્વપૂર્ણ બનેલી ફૂટેજની માગણી કરે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, પોલીસ દફ્તરમાં ગેરવર્તણૂક, લાઠીચાર્જ, બળપૂર્વક કબૂલાત લેવાઈ હોવાની દલીલ, વગેરે બાબતો માટે CCTV ફૂટેજ ન્યાય માટે મુખ્ય પુરાવા બની શકે છે.
પરંતુ ઘણીવાર પોલીસ વિભાગ દલીલ આપે છે કે “ફૂટેજ રાખવાની મર્યાદા પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી“, “સર્વર બંધ હતો“, “સિસ્ટમ ફોલ્ટ હતો” વગેરે.

આવો ન્યાયમાર્ગ અવરોધે તેવા આટલાં કારણો સામે હવે માહિતી આયોગે કડક વલણ અપનાવ્યું છે.

📌 માહિતી આયોગના આદેશનો મુખ્ય સાર:

RTI હેઠળ માંગવામાં આવેલી CCTV ફૂટેજ ઉપલબ્ધ કરાવવી ફરજિયાત છે.
RTI અરજી 30 દિવસની અંદર કરવામાં આવે ત્યારે ફૂટેજ હોવી જોઈએ. ન હોવી, એક ગંભીર બેદરકારી ગણાશે.
ફૂટેજ ન આપવી એટલે માહિતી છુપાવવી — તે દંડની પાત્ર બાબત છે.
વિભાગોએ CCTV footage સાચવી રાખવા માટે થયેલા સરકારના પરિપત્રનો પુસ્તક મુજબ અમલ કરવો ફરજિયાત છે.

⚖️ આ ચુકાદાનો પ્રભાવ અને મહત્વ:

સામાન્ય નાગરિક હવે વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે RTI દ્વારા CCTV ફૂટેજ માગી શકશે.
પોલીસ સ્ટેશનોમાં લોખંડ જેવી કાર્યવાહી અને દાખલીઓ હવે સર્વેલન્સ હેઠળ રહેશે.
પોલીસ તંત્ર માટે Accountability વધશે.
ગેરવર્તણૂક સામે લડવા સામાન્ય નાગરિક પાસે હવે વધુ મજબૂત હથિયાર રહેશે.

🧭 આગામી દિશા: પોલીસ વિભાગ માટે પડકાર અને ફરજ

માહિતી આયોગના આદેશ પછી હવે તમામ પોલીસ સ્ટેશનો માટે જરૂરી બની ગયું છે કે:

તેઓ CCTV footage ના બેકઅપ સચોટ રીતે રાખે.
footage કેટલી વેળા સુધી રાખવી — તેનો પાલન કરે.
RTI અરજી મળ્યા બાદ footage અનામત રાખે અને આપવા તૈયાર રહે.
જવાબદારી ન ભજવતાં અધિકારીઓ સામે દંડ અને શિસ્તભંગની કાર્યવાહી માટે તૈયાર રહે.