અગરબત્તી ઉદ્યોગ પર કડક નિયંત્રણ: જંતુનાશકો અને કૃત્રિમ સુગંધિત કેમિકલ્સના ઉપયોગ પર BISનો પ્રતિબંધ; ગ્રાહક આરોગ્યને મળશે સુરક્ષા

ભારતમાં કરોડો ઘરોની રોજિંદી પૂજા, આરાધના અને ધાર્મિક વિધિઓનો અભિન્ન ભાગ બની ચૂકેલી અગરબત્તી (અગરબતી) અંગે હવે મહત્વનો અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ભારતીય માનક બ્યૂરો (BIS) દ્વારા અગરબત્તી ઉદ્યોગમાં જંતુનાશકો (Pesticides) અને કૃત્રિમ સુગંધિત કેમિકલ્સના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ગ્રાહકોના આરોગ્ય અને સુરક્ષાને સુનિશ્ચિત કરવો છે.ઉલ્લેખનીય છે કે ભારતનો અગરબત્તી ઉદ્યોગ રૂ. 10,000 કરોડથી વધુના ટર્નઓવર ધરાવતો વિશાળ ઉદ્યોગ છે અને લાખો લોકોની રોજગારી સાથે સીધો સંકળાયેલો છે. આવા સંજોગોમાં BISનો આ નિર્ણય સમગ્ર ઉદ્યોગ માટે દિશાસૂચક અને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.

કેમ લેવાયો આ નિર્ણય?

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી આરોગ્ય નિષ્ણાતો અને પર્યાવરણવિદો દ્વારા અગરબત્તીમાં ઉપયોગ થતા હાનિકારક રસાયણો અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી હતી. ઘણા ઉત્પાદકો અગરબત્તીમાં લાંબો સમય સુધી સુગંધ રહે તે માટે કૃત્રિમ સુગંધિત કેમિકલ્સ, તેમજ કાચા માલને જીવાતથી બચાવવા જંતુનાશક દવાઓનો ઉપયોગ કરતા હોવાનું સામે આવ્યું હતું.

આ રસાયણો સળગતા સમયે હવામાં ફેલાઈને:

• શ્વસન તંત્રને નુકસાન પહોંચાડે છે

• દમ, એલર્જી અને માથાના દુખાવાની સમસ્યા વધારતા હતા

• બાળકો, વૃદ્ધો અને પહેલેથી શ્વાસના રોગ ધરાવતા લોકોને વધુ જોખમમાં મૂકતા હતા

આ બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને BISએ કડક ધોરણો ઘડીને હવે આ પ્રકારના રસાયણોના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે.

BISના નવા ધોરણો શું કહે છે?

નવા નિયમો મુજબ:

• અગરબત્તીમાં કોઈપણ પ્રકારના જંતુનાશક રસાયણોનો ઉપયોગ નહીં કરી શકાય

• માનવ આરોગ્યને નુકસાન પહોંચાડતા કૃત્રિમ સુગંધિત કેમિકલ્સ પર પ્રતિબંધ

• કુદરતી અને સલામત કાચા માલનો ઉપયોગ ફરજિયાત

• ઉત્પાદન પ્રક્રિયા દરમિયાન ગુણવત્તા અને સલામતીના માપદંડોનું પાલન જરૂરી

• BIS પ્રમાણપત્ર વગરની અગરબત્તીનું વેચાણ મુશ્કેલ બનશે

આ નિયમોનું પાલન નહીં કરનાર ઉત્પાદકો સામે કડક કાર્યવાહી કરવાની પણ ચેતવણી આપવામાં આવી છે.

ગ્રાહકો માટે શું ફાયદો?

BISના આ નિર્ણયથી સામાન્ય ગ્રાહકોને મોટો લાભ થશે. હવે બજારમાં મળતી અગરબત્તી:

• વધુ સુરક્ષિત અને આરોગ્યપ્રદ બનશે

• ઘરમાં હવા પ્રદૂષણનું પ્રમાણ ઘટશે

• લાંબા ગાળે શ્વાસ અને આંખની તકલીફોમાં ઘટાડો થશે

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણય ખાસ કરીને દૈનિક પૂજા કરતા પરિવારો માટે રાહતરૂપ સાબિત થશે.

ઉદ્યોગ માટે પડકાર અને તક બન્ને

અગરબત્તી ઉદ્યોગ માટે આ નિર્ણય એક તરફ પડકાર છે, તો બીજી તરફ નવી તક પણ છે. નાના અને મધ્યમ ઉત્પાદકોને હવે પોતાની ઉત્પાદન પદ્ધતિમાં ફેરફાર કરવો પડશે. કુદરતી સુગંધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને પરંપરાગત રીતો તરફ વળવાની જરૂર પડશે.

ઉદ્યોગ નિષ્ણાતો માને છે કે:

• શરૂઆતમાં ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે

• પરંતુ લાંબા ગાળે ગુણવત્તાવાળી અને સુરક્ષિત અગરબત્તીની માંગ વધશે

• આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય અગરબત્તીની વિશ્વસનીયતા વધશે

ખાસ કરીને “હર્બલ” અને “કેમિકલ ફ્રી” અગરબત્તી માટે નવી બજાર તક ઊભી થવાની શક્યતા છે.

સરકાર અને આરોગ્ય નિષ્ણાતોની પ્રતિક્રિયા

સરકારી વર્તુળો અને આરોગ્ય નિષ્ણાતોએ BISના આ નિર્ણયને આવકાર્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે,
“ઘરમાં સળગતી અગરબત્તી જો હાનિકારક સાબિત થાય તો તે ભક્તિ સાથે આરોગ્યને નુકસાન પહોંચાડે છે. તેથી આ નિયંત્રણ સમયસર અને આવશ્યક છે.”

નિષ્કર્ષ

રૂ. 10,000 કરોડથી વધુના ટર્નઓવર ધરાવતા અગરબત્તી ઉદ્યોગમાં BIS દ્વારા લાદવામાં આવેલું આ નિયંત્રણ ગ્રાહક આરોગ્ય, પર્યાવરણ સુરક્ષા અને ઉદ્યોગની જવાબદારી તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. હવે અગરબત્તી માત્ર સુગંધ અને ભક્તિનું પ્રતિક નહીં, પરંતુ સલામતી અને ગુણવત્તાનું પણ પ્રતીક બનશે—એવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.