જામનગર શહેરમાં દર વર્ષે ફાગણ સુદ પૂનમના પવિત્ર દિવસે ઉજવાતો હોલિકા મહોત્સવ આ વખતે પણ ભવ્ય અને દિવ્ય સ્વરૂપે ઉજવાવાનો છે. આગામી તા. ૦૨-૦૩-૨૦૨૬ના રોજ યોજાનાર આ હોલિકા દહન મહોત્સવને વિશ્વના સૌથી ઊંચા હોલિકા પૂતળા તરીકે ઓળખ આપવામાં આવે છે. ભોઈજ્ઞાતિ સમસ્ત જામનગર દ્વારા આયોજિત આ ઉત્સવ માત્ર ધાર્મિક પ્રસંગ નથી, પરંતુ સનાતન ધર્મની શક્તિ, સામૂહિક એકતા અને પરંપરાનું જીવંત પ્રતિક છે.
આ મહોત્સવના કન્વીનર તરીકે હર્ષ નીતિનભાઈ મહેતા તથા તેમની ટીમને જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. ભોઈ સમાજના વડીલો, યુવાનો અને મહિલાઓ સાથે મળીને એક મહિના અગાઉથી તૈયારીઓ શરૂ કરી દેવામાં આવી છે.
૭૦ વર્ષથી ચાલતી પરંપરા
ભોઈજ્ઞાતિ સમસ્ત જામનગર દ્વારા હોલિકાનું વિશાળ પૂતળું બનાવવાની પરંપરા આજે નહીં પરંતુ આશરે સાત દાયકાઓ પહેલાં શરૂ થઈ હતી. તે સમયથી લઈને આજ સુધી દર વર્ષે ભવ્ય હોલિકા પૂતળું તૈયાર કરવામાં આવે છે, જે શહેરની ધાર્મિક ઓળખ બની ગયું છે.
સમાજના વડીલો જણાવે છે કે હોલિકા મહોત્સવ માત્ર ઉત્સવ નથી, પરંતુ ભક્ત પ્રહલાદ અને હોલિકા ફઈબાની પૌરાણિક કથાનું જીવંત પ્રતિક છે. આ પ્રસંગ સત્યની જીત અને અધર્મના નાશનો સંદેશ આપે છે.
પૌરાણિક કથા સાથેનો સંબંધ
સનાતન હિન્દુ ધર્મગ્રંથોમાં વર્ણવેલી પ્રહલાદ અને હિરણ્યકશ્યપની કથા આધારે હોલિકા દહન કરવામાં આવે છે. ભગવાન વિષ્ણુના પરમ ભક્ત પ્રહલાદને તેમના પિતા હિરણ્યકશ્યપ દ્વારા અનેક યાતનાઓ આપવામાં આવી હતી. હોલિકા ફઈબા અગ્નિમાં બેસીને પ્રહલાદને દહન કરવાની કોશિશ કરે છે, પરંતુ ભગવાનની કૃપાથી પ્રહલાદ બચી જાય છે અને હોલિકા ભસ્મ થઈ જાય છે.
આ પ્રસંગ અધર્મ ઉપર ધર્મની જીતનું પ્રતિક છે અને તે જ ભાવનાને જીવંત રાખવા ભોઈ સમાજ દ્વારા દર વર્ષે વિશાળ હોલિકા પૂતળું તૈયાર કરવામાં આવે છે.
એક મહિના સુધી ચાલતી તૈયારીઓ
હોલિકા પૂતળું બનાવવા માટે ભોઈ સમાજના લોકો એક મહિના અગાઉથી જ કાર્ય શરૂ કરે છે. પૂતળું સંપૂર્ણ રીતે પર્યાવરણને અનુકૂળ સામગ્રીમાંથી બનાવવામાં આવે છે.
ઘાસ, લાકડું, કોથરા, કાગળ, કપડાં, રંગો અને વિવિધ આભૂષણોનો ઉપયોગ કરીને હોલિકાનું આકાર આપવામાં આવે છે. પૂતળું બનાવવાની પ્રક્રિયા ખૂબ જ કઠિન અને સમયસાપેક્ષ હોય છે.
આ વિશાળ પૂતળું અંદાજે ૩ થી ૪ ટન જેટલું વજન ધરાવે છે અને તેની ઊંચાઈ લગભગ ૨૫ ફૂટથી વધુ હોય છે. આ કદને કારણે તેને વિશ્વના સૌથી ઊંચા હોલિકા પૂતળામાં સ્થાન મળ્યું છે.
કારીગરો અને કલાકારોનું વિશેષ યોગદાન
હોલિકા પૂતળું બનાવવામાં અનેક કારીગરો અને કલાકારોનો મહત્વપૂર્ણ ફાળો રહે છે.
હોલિકા નિર્માણ માટે માર્ગદર્શન ભરતભાઈ ગોંડલીયા દ્વારા આપવામાં આવે છે.
હોલિકાના આભૂષણો તૈયાર કરવાની જવાબદારી શનિભાઈ કુંભારાણા અને તેમની ટીમ સંભાળે છે.
પી.ઓ.પી. આર્ટિસ્ટ તરીકે રમેશભાઈ જેઠવા પોતાની સેવા આપે છે.
સમાજના વડીલો અને યુવાનો સાથે મળીને આ પૂતળું તૈયાર કરવામાં આવે છે, જે સામૂહિક શ્રમ અને એકતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
શોભાયાત્રા સાથે હોલિકાચોક સુધી વિધિવત્ પ્રસ્થાન
પૂતળું તૈયાર થયા બાદ તેને ભોઈજ્ઞાતિની વાડીમાંથી વાજતે ગાજતે શોભાયાત્રા દ્વારા સુભાષ માર્કેટ નજીક આવેલા હોલિકાચોક ખાતે લાવવામાં આવે છે.
આ શોભાયાત્રામાં સમાજના લોકો પરંપરાગત વેશભૂષામાં ભાગ લે છે. ઢોલ-નગારા, શંખનાદ અને ધાર્મિક જયઘોષ સાથે સમગ્ર વિસ્તાર ધાર્મિક માહોલમાં રંગાઈ જાય છે.
હજારો લોકોના સાક્ષીભાવે હોલિકા દહન
તા. ૦૨-૦૩-૨૦૨૬ના રોજ સાંજના સમયે આમંત્રિત મહેમાનોના વરદહસ્તે હોલિકા દહન કરવામાં આવશે. આ પ્રસંગ નિહાળવા જામનગર શહેર તેમજ આસપાસના ગામડાઓમાંથી હજારોની સંખ્યામાં લોકો ઉપસ્થિત રહે છે.
હોલિકા દહન સમયે ભક્તિગીતો, મંત્રોચ્ચાર અને ધાર્મિક વિધિઓ કરવામાં આવે છે. લોકો પરિક્રમા કરી પરિવારની સુખ-શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.
સામાજિક અને ધાર્મિક એકતાનું પ્રતિક
હોલિકા મહોત્સવ માત્ર ભોઈ સમાજનો કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ સમગ્ર શહેરનો ઉત્સવ બની ગયો છે. વિવિધ સમાજના લોકો અહીં આવીને આ પ્રસંગનો લાભ લે છે.
આ મહોત્સવ દ્વારા સમાજમાં ભાઈચારો, એકતા અને ધાર્મિક મૂલ્યોનો સંદેશ પ્રસરે છે. યુવાનોમાં સંસ્કાર અને પરંપરાનો પરિચય થાય છે.
પર્યાવરણ પ્રત્યેની જવાબદારી
હોલિકા પૂતળું બનાવવામાં પ્રાકૃતિક અને પર્યાવરણને અનુકૂળ સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પ્લાસ્ટિક જેવી હાનિકારક વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી.
આ પગલું પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે ભોઈ સમાજની જાગૃતિ દર્શાવે છે.
શહેરની ઓળખ બની ચૂક્યો ઉત્સવ
જામનગરમાં હોલિકા મહોત્સવ વર્ષોથી શહેરની ઓળખ બની ગયો છે. વિશ્વના સૌથી ઊંચા હોલિકા પૂતળા તરીકે તેની ચર્ચા રાજ્યભરમાં થાય છે.
દર વર્ષે અનેક લોકો ખાસ આ પ્રસંગ નિહાળવા માટે જામનગર આવે છે, જેના કારણે ધાર્મિક પર્યટનને પણ પ્રોત્સાહન મળે છે.
સુરક્ષા અને વ્યવસ્થાની ખાસ તૈયારી
હોલિકા દહન સમયે મોટી સંખ્યામાં લોકો ભેગા થતા હોવાથી ટ્રાફિક, સુરક્ષા અને આગની સુરક્ષા માટે ખાસ આયોજન કરવામાં આવે છે. સ્થાનિક પોલીસ, ફાયર બ્રિગેડ અને સ્વયંસેવકો દ્વારા વ્યવસ્થા સંભાળવામાં આવે છે.
અધર્મ ઉપર ધર્મની જીતનો સંદેશ
હોલિકા દહનનો મુખ્ય સંદેશ છે કે સત્ય અને ભક્તિની હંમેશા જીત થાય છે. ભક્ત પ્રહલાદની અડગ શ્રદ્ધા અને ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા અધર્મના નાશનું પ્રતિક છે.
આ પ્રસંગ લોકોને સારા માર્ગ પર ચાલવાની પ્રેરણા આપે છે.
સમાપન
જામનગરમાં ભોઈજ્ઞાતિ સમસ્ત દ્વારા ઉજવાતો હોલિકા મહોત્સવ માત્ર ધાર્મિક વિધિ નહીં પરંતુ સનાતન સંસ્કૃતિ, સામાજિક એકતા અને પરંપરાનું જીવંત પ્રતિક છે. ૨૫ ફૂટથી વધુ ઊંચું અને ૩-૪ ટન વજન ધરાવતું હોલિકાનું પૂતળું વિશ્વમાં અનોખું સ્થાન ધરાવે છે.
તા. ૦૨-૦૩-૨૦૨૬ના રોજ યોજાનાર આ ભવ્ય મહોત્સવમાં હજારો લોકો ઉપસ્થિત રહી અધર્મ ઉપર ધર્મની જીતના સાક્ષી બનશે અને સનાતન ધર્મના મૂલ્યોને આગળ વધારશે.
