ગુજરાતના શૈક્ષણિક અને કૃષિ-પશુપાલન ક્ષેત્ર માટે ગૌરવસભર ક્ષણ રૂપે ગાંધીનગર ખાતે કામધેનુ યુનિવર્સિટીનો 12મો દીક્ષાંત સમારોહ ભવ્ય રીતે યોજાયો હતો. રાજ્યપાલ અને કુલાધિપતિ આચાર્ય દેવવ્રતની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલા આ સમારોહમાં કુલ 676 વિદ્યાર્થીઓને વિવિધ અભ્યાસક્રમોની પદવી એનાયત કરવામાં આવી હતી. આ પ્રસંગે રાજ્યપાલશ્રીએ યુવા પેઢીને માત્ર ડિગ્રી મેળવવામાં મર્યાદિત ન રહીને સમાજ અને રાષ્ટ્રના કલ્યાણ માટે જીવન જીવવાનો પ્રેરક સંદેશ આપ્યો હતો.
દીક્ષાંત સમારોહનું વાતાવરણ ગૌરવ અને ઉત્સાહથી ભરપૂર હતું. પશુચિકિત્સા, ડેરી વિજ્ઞાન અને મત્સ્યપાલન જેવી વિવિધ શાખાઓમાં અભ્યાસ પૂર્ણ કરનાર વિદ્યાર્થીઓએ આ પ્રસંગે પોતાની વર્ષોની મહેનતનું ફળ મેળવ્યું હતું. સ્નાતક કક્ષાના 468, અનુસ્નાતક કક્ષાના 175 અને પી.એચ.ડી.ના 33 વિદ્યાર્થીઓ સહિત કુલ 676 વિદ્યાર્થીઓને પદવી એનાયત કરવામાં આવી હતી. ઉપરાંત 92 જેટલા ચંદ્રકો પણ પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓને આપવામાં આવ્યા હતા, જેમાં કુલાધિપતિ સુવર્ણ ચંદ્રક, કુલપતિ સુવર્ણ ચંદ્રક તથા વિવિધ દાતાશ્રીઓના ચંદ્રકોનો સમાવેશ થાય છે.
આ પ્રસંગે રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજીએ પોતાના સંબોધનમાં ખૂબ જ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે, “માત્ર ડિગ્રી મેળવીને નોકરી મેળવવી અને નિવૃત્તિ સુધી જીવન પસાર કરવું એ જીવનનું સાચું લક્ષ્ય નથી. સાચું જીવન તો બીજાના કલ્યાણ માટે જીવવામાં છે.” તેમણે યુવાનોને પોતાના જ્ઞાન અને કુશળતાનો ઉપયોગ કરીને સમાજના નબળા વર્ગોને મદદરૂપ થવા માટે પ્રેરિત કર્યા હતા. ખાસ કરીને તેમણે યુવા પશુચિકિત્સકોને શહેરોમાં એસી ઓફિસોમાં બેસી રહેવાના બદલે ગામડાંના ખેતરોમાં જઈને ખેડૂતો સાથે સીધો સંપર્ક સ્થાપિત કરવા આહવાન કર્યું હતું.
રાજ્યપાલશ્રીએ જણાવ્યું કે આજે ગામડાંઓમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમના અભાવે પશુધનની ગુણવત્તામાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. જો પશુઓની ઓલાદ અને બ્રીડમાં સુધારો કરવામાં આવે તો પશુપાલકોની આવકમાં નોંધપાત્ર વધારો શક્ય છે. તેમણે ખાસ કરીને ભારતીય દેશી ગાયોની જાતો જેમ કે ગીર અને કાંકરેજ પર સંશોધન વધારવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે દેશી ગાયો માત્ર દૂધ ઉત્પાદન માટે જ નહીં, પરંતુ પ્રાકૃતિક ખેતી માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
પોતાના જીવનના અનુભવો શેર કરતાં રાજ્યપાલશ્રીએ જણાવ્યું કે તેઓ કુરુક્ષેત્રમાં 450 જેટલી ગાયોનું સંવર્ધન કરે છે. શરૂઆતમાં 10 લિટર દૂધ આપતી ગાયોથી તેમણે શરૂઆત કરી હતી, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ અપનાવી આજે તેઓ 62 લિટર સુધી દૂધ મેળવવામાં સફળ રહ્યા છે. તેમણે ઉદાહરણ આપ્યું કે બ્રાઝિલ જેવા દેશો ભારતની ગીર ગાય લઈ જઈને 40 લિટર સુધી દૂધ મેળવી રહ્યા છે, તો ભારતમાં આ શક્ય કેમ નથી? આ માટે માત્ર દ્રઢ ઈચ્છાશક્તિ અને યોગ્ય માર્ગદર્શનની જરૂર છે.
રાજ્યપાલશ્રીએ રાસાયણિક ખેતીના નુકસાન અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે યુરિયા અને DAP જેવા ખાતરોથી જમીન બિનઉપજાઉ બની રહી છે અને પર્યાવરણ પર પણ તેનો ગંભીર પ્રભાવ પડી રહ્યો છે. નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ જેવા ગ્રીનહાઉસ ગેસનું પ્રમાણ વધવાથી ગ્લોબલ વોર્મિંગની સમસ્યા ગંભીર બની રહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે આજકાલ માતાના દૂધમાં પણ જંતુનાશકોના અંશ જોવા મળી રહ્યા છે, જે માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે ખતરનાક છે. આ સમસ્યાનો એકમાત્ર ઉપાય પ્રાકૃતિક ખેતી અને દેશી ગાયોના સંવર્ધનમાં છે.
આ પ્રસંગે રાજ્યના પશુપાલન મંત્રી જીતુભાઈ વાઘાણીએ પણ વિદ્યાર્થીઓને પ્રેરણાદાયક સંદેશ પાઠવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે દીક્ષાંત સમારોહ માત્ર ડિગ્રી મેળવવાનો પ્રસંગ નથી, પરંતુ વર્ષોની મહેનત અને સંકલ્પનું પરિણામ છે. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં સક્રિય યોગદાન આપવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.
આ સમારોહમાં દેશના જાણીતા પશુચિકિત્સક અને પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતા ડૉ. એન. પુન્નીયામૂર્તિએ પણ મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને પશુધનને માત્ર ઉત્પાદન આપતા સાધન તરીકે નહીં, પરંતુ એક સંપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ તરીકે જોવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે એન્ટિ-માઇક્રોબાયલ રેઝિસ્ટન્સ જેવી સમસ્યાઓને પહોંચી વળવા માટે પશુચિકિત્સામાં પરંપરાગત ઔષધિઓ અને ઇથનો-વેટરનરી પદ્ધતિઓ અપનાવવી જરૂરી છે.
ડૉ. પુન્નીયામૂર્તિએ ‘વન હેલ્થ’ના ખ્યાલને સમજાવતા જણાવ્યું કે સ્વસ્થ જમીન, પૌષ્ટિક ચારો અને તંદુરસ્ત પશુઓ દ્વારા જ સ્વસ્થ માનવ સમાજનું નિર્માણ શક્ય છે. તેમણે સ્નાતકોને માત્ર ટેકનિશિયન કે ક્લિનિશિયન બનવાને બદલે જૈવવિવિધતા અને ખેડૂતોની આજીવિકાના રક્ષક બનવા આહ્વાન કર્યું હતું.
આ દીક્ષાંત સમારોહની એક ખાસ વિશેષતા એ પણ રહી કે કામધેનુ યુનિવર્સિટી દ્વારા વિવિધ પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓ સાથે સમજૂતી કરારો (MoU) કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાં Hester Biosciences, Anand Animal Helpline, Bharat Vedica તથા Banas Dairyનો સમાવેશ થાય છે. આ MoU દ્વારા સંશોધન, તાલીમ અને પશુપાલન ક્ષેત્રે નવી તકનીકો વિકસાવવામાં મદદ મળશે.
આ ઉપરાંત કાર્યક્રમ દરમિયાન યુનિવર્સિટીના એન્યુઅલ રિપોર્ટ, વિવિધ ડોક્યુમેન્ટરીઝ અને ‘ગોટ ફાર્મિંગ’ વિષયક પુસ્તકનું પણ અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું. યુનિવર્સિટીના કુલપતિ શ્રી પી.એચ. ટાંકે પોતાના સ્વાગત પ્રવચનમાં યુનિવર્સિટીની સિદ્ધિઓ અને ભવિષ્યની યોજનાઓ અંગે વિસ્તૃત માહિતી આપી હતી.
સમારોહ દરમિયાન શ્રેષ્ઠ શિક્ષક, આઉટસ્ટેન્ડિંગ રિસર્ચર અને બેસ્ટ એક્સટેન્શન એજ્યુકેશનિસ્ટ જેવા એવોર્ડ્સ પણ એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા. આ એવોર્ડ્સ શિક્ષણ અને સંશોધન ક્ષેત્રે ઉત્તમ કાર્ય માટે આપવામાં આવ્યા હતા, જે અન્ય શિક્ષકો અને સંશોધકો માટે પ્રેરણારૂપ બનશે.
આ સમગ્ર દીક્ષાંત સમારોહ માત્ર એક શૈક્ષણિક કાર્યક્રમ ન હતો, પરંતુ યુવા પેઢીને જીવનના મૂલ્યો અને જવાબદારીઓ સમજાવતો એક પ્રેરણાસ્રોત બની રહ્યો હતો. રાજ્યપાલ, મંત્રી અને નિષ્ણાતોના સંદેશો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને સ્પષ્ટ દિશા મળી કે તેઓ પોતાના જ્ઞાનનો ઉપયોગ માત્ર પોતાના વિકાસ માટે નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજના કલ્યાણ માટે કરે.
અંતમાં કહી શકાય કે કામધેનુ યુનિવર્સિટીના આ 12મા દીક્ષાંત સમારોહે માત્ર 676 વિદ્યાર્થીઓને પદવી આપી નથી, પરંતુ તેમને એક નવા જીવનમાર્ગ પર આગળ વધવા માટે પ્રેરણા પણ આપી છે. ‘રાષ્ટ્રધર્મ’ રૂપે પશુપાલન, પ્રાકૃતિક ખેતી અને ગ્રામ વિકાસને અપનાવવાનો સંદેશ આજના યુવાનો માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જો આ સંદેશને હકીકતમાં ઉતારવામાં આવશે, તો તે માત્ર ખેડૂતો અને પશુપાલકો માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશના વિકાસ માટે એક મજબૂત પાયા તરીકે સાબિત થશે.
