ખાણીપીણીની દુકાનોને દૈનિક રેકોર્ડ ફરજિયાત કરવા સરકારની તૈયારી, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ સુધી સૂચનો આમંત્રિત

દેશમાં ખાદ્ય સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું લેવામાં આવી રહ્યું છે. Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI) દ્વારા એક નવો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે, જેના હેઠળ હવે તમામ લાઇસન્સપ્રાપ્ત ખાદ્ય વ્યવસાયો માટે ઉત્પાદન અને સંગ્રહ સંબંધિત દૈનિક રેકોર્ડ જાળવવો ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે.આ પ્રસ્તાવ પર સરકાર દ્વારા ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ સુધી સૂચનો અને વાંધા મંગાવવામાં આવ્યા છે. હાલ સુધી અમલીકરણની ચોક્કસ તારીખ જાહેર કરવામાં આવી નથી.

કોને લાગુ પડશે નવા નિયમો?

આ પ્રસ્તાવ Food Safety and Standards Act, 2006 હેઠળ લાઇસન્સ ધરાવતા તમામ એકમોને લાગુ પડશે.

દેશમાં દસ મિલિયનથી વધુ ખાદ્ય વ્યવસાયોને લાઇસન્સ આપવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી આશરે ૪.૬ મિલિયન સક્રિય છે. આ નવા નિયમો આશરે પાંચ મિલિયન સક્રિય ખાદ્ય વ્યવસાયોને સીધી અસર કરશે.

તેમાં શામેલ છે:

• રેસ્ટોરન્ટ

• ઢાબા

• હોટેલ

• કેટરર્સ

• મીઠાઈની દુકાનો

• નાની ખાણીપીણીની લારીઓ

• ફૂડ પ્રોસેસિંગ એકમો

શું રહેશે ફરજિયાત?

નવા પ્રસ્તાવ હેઠળ ખાદ્ય વ્યવસાય સંચાલકોએ નીચે મુજબના દૈનિક રેકોર્ડ જાળવવાના રહેશે:

• કાચા માલની ખરીદી અને સ્રોત

• વપરાયેલા ઘટકોની વિગતો

• ઉત્પાદિત માલનો જથ્થો

• તૈયાર ઉત્પાદનોનો સ્ટોક

• સંગ્રહની પદ્ધતિ અને સમયગાળો

આનાથી કોઈપણ ખાદ્ય વસ્તુની ગુણવત્તા, સ્રોત અને સંગ્રહ અંગેની માહિતી ત્વરિત ઉપલબ્ધ બની રહેશે.

સરકારનો ઉદ્દેશ શું?

સરકારનું માનવું છે કે આ પગલાથી:

• ખાદ્ય સુરક્ષા દેખરેખ મજબૂત બનશે

• ભેળસેળના કેસોમાં ઝડપથી કાર્યવાહી શક્ય બનશે

• ખામીયુક્ત ઉત્પાદનનો સ્ત્રોત ઝડપથી શોધી શકાશે

• ગ્રાહકોની સલામતી વધશે

જો કોઈ ફૂડ પોઇઝનિંગ અથવા ગુણવત્તા સંબંધિત ફરિયાદ આવે, તો જવાબદારી નક્કી કરવી સરળ બનશે.

નાના વેપારીઓ માટે પડકાર

મોટા અને સંગઠિત ફૂડ બિઝનેસ પહેલેથી જ સ્ટોક અને ઉત્પાદનના રેકોર્ડ રાખતા હોય છે, તેથી તેમના માટે ખાસ મુશ્કેલી નહીં થાય.

પરંતુ નાના દુકાનદારો, ઢાબા અને નાના ખાદ્ય એકમો માટે આ નિયમ અમલમાં મૂકવો થોડો પડકારરૂપ બની શકે છે. તેમને:

• નવી પદ્ધતિઓ શીખવી પડશે

• કર્મચારીઓને તાલીમ આપવી પડશે

• શક્ય હોય તો ડિજિટલ સિસ્ટમ અપનાવવી પડશે

• વધારાનો સમય અને ખર્ચ કરવો પડશે

ઉદ્યોગ સંગઠનોનું કહેવું છે કે સરકાર નાના વ્યવસાયોને માર્ગદર્શન અને ટેક્નિકલ સહાય આપશે તો આ પ્રક્રિયા સરળ બની શકે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો સાથે સુસંગતતા

નિષ્ણાતો માને છે કે આ પગલું ભારતની ખાદ્ય પ્રણાલીને વૈશ્વિક ધોરણો સાથે સુસંગત બનાવવામાં મદદરૂપ થશે.

• નિકાસ માટે ગુણવત્તા નિયંત્રણ મજબૂત થશે

• આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વિશ્વાસ વધશે

• ‘ટ્રેસેબિલિટી સિસ્ટમ’ મજબૂત બનશે

આનાથી ભારતના ફૂડ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગને લાંબા ગાળે ફાયદો થશે.

ગ્રાહકોને શું ફાયદો?

આ સિસ્ટમનો સૌથી મોટો લાભ ગ્રાહકોને મળશે:

• બજારમાં ઉપલબ્ધ ખાદ્ય વસ્તુઓ વધુ સુરક્ષિત બનશે

• ભેળસેળના કેસોમાં ઝડપથી કાર્યવાહી થશે

• ગુણવત્તા અંગે વિશ્વાસ વધશે

• ફૂડ પોઇઝનિંગની ઘટનાઓ ઘટી શકે છે

• ફરિયાદોના ઝડપી નિરાકરણની શક્યતા

ડિજિટલાઈઝેશન તરફ પગલું

સરકાર ડિજિટલ રેકોર્ડ સિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. ભવિષ્યમાં:

• ઓનલાઈન રજીસ્ટર

• મોબાઇલ એપ આધારિત સ્ટોક એન્ટ્રી

• ઇન્સ્પેક્શન દરમિયાન તરત ચકાસણી

જવી સુવિધાઓ અમલમાં આવી શકે છે.

આગળ શું?

હાલમાં આ પ્રસ્તાવ ડ્રાફ્ટ સ્ટેજ પર છે અને ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ સુધી સૂચનો મંગાવવામાં આવ્યા છે. સૂચનોના આધારે અંતિમ નિયમો ઘડાશે અને પછી અમલીકરણની તારીખ જાહેર થશે.

નિષ્કર્ષ

ખાદ્ય સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા સરકારનું આ પગલું મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. દૈનિક રેકોર્ડ જાળવવાની ફરજિયાતતા શરૂઆતમાં થોડો બોજ લાગશે, પરંતુ લાંબા ગાળે ગ્રાહકોની સલામતી, ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્વસનીયતા માટે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.

ખાણીપીણીના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા તમામ એકમોએ સમયસર સૂચનો આપી અને આવનારા નિયમો માટે તૈયારી શરૂ કરવી હવે સમયની માંગ બની રહી છે.