રાજ્ય પોલીસ વડા ડો. કે. એલ. એન. રાવના મહત્વપૂર્ણ આદેશો, બિનજરૂરી મુસાફરી ઘટાડવા અને સરકારી સંસાધનો બચાવવા પર ભાર
ગુજરાત રાજ્યના પોલીસ તંત્રમાં કાર્યક્ષમતા, કરકસર અને ટેકનોલોજીના વધુ વ્યાપક ઉપયોગ તરફ મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન લાવવાના હેતુથી રાજ્ય પોલીસ વડા K. L. N. Rao દ્વારા રાજ્યભરના તમામ શહેર અને જિલ્લા પોલીસ વડાઓ, ફિલ્ડ યુનિટના અધિકારીઓ અને ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારીઓ સાથે વીડિયો કોન્ફરન્સના માધ્યમથી એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠક દરમિયાન પોલીસ વિભાગમાં બિનજરૂરી ખર્ચ ઘટાડવા, ઈંધણ અને સરકારી સંસાધનોની બચત કરવા, કાર્યપદ્ધતિને વધુ આધુનિક બનાવવા અને ટેકનોલોજી આધારિત વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવવાના અનેક મહત્વપૂર્ણ આદેશો અને સૂચનાઓ આપવામાં આવી હતી. રાજ્ય પોલીસ વડા દ્વારા ખાસ કરીને બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળવા, મીટિંગો માટે વીડિયો કોન્ફરન્સને ફરજિયાત બનાવવાની, કોર્ટ સંબંધિત કામગીરીમાં ડિજિટલ અને ટેલિફોનિક સંચારને પ્રાધાન્ય આપવાની અને એસ્કોર્ટ તથા પાયલોટિંગ જેવી સુવિધાઓમાં પણ કરકસર અપનાવવાની સૂચનાઓ આપવામાં આવતા સમગ્ર પોલીસ તંત્રમાં આ નિર્ણયોની વ્યાપક ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
દેશ અને રાજ્યમાં હાલ ઇંધણ બચત, સંસાધનોનો જવાબદાર ઉપયોગ અને સરકારી ખર્ચમાં કરકસરને લઈને ગંભીરતાથી વિચારણા થઈ રહી છે. વૈશ્વિક સ્તરે વધતી આર્થિક અનિશ્ચિતતા, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાચા તેલના ભાવમાં થતી હલચલ અને ઊર્જા સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને હવે સરકારી વિભાગો પણ વધુ વ્યવહારુ અને ટેકનોલોજી આધારિત અભિગમ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. ગુજરાત પોલીસ દ્વારા લેવાયેલા આ નિર્ણયો પણ એ જ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.
રાજ્ય પોલીસ વડા ડો. કે. એલ. એન. રાવે બેઠક દરમિયાન સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે એસ્કોર્ટ અને પાયલોટિંગ જેવી સુવિધાઓ હવે માત્ર તે જ મહાનુભાવોને આપવામાં આવશે જેઓ નિયત કેટેગરી મુજબ તેની પાત્રતા ધરાવે છે. સામાન્ય સંજોગોમાં પાયલોટિંગ અને ગાઈડ કાર જેવી વ્યવસ્થાઓ ટાળવા માટે સૂચના આપવામાં આવી છે. જ્યાં અનિવાર્ય હોય ત્યાં શહેર વિસ્તારમાં મોટરબાઈક અને હાઈવે પર ફોર-વ્હીલરનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરવા સૂચવવામાં આવ્યું છે. આ નિર્ણયને લઈને રાજ્યના પોલીસ અને વહીવટી વર્તુળોમાં ખાસ ચર્ચા થઈ રહી છે કારણ કે લાંબા સમયથી VIP સંસ્કૃતિ અને મોટા કાફલાઓ અંગે લોકોમાં વિવિધ પ્રકારની ચર્ચાઓ ચાલતી રહી છે.
આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય હેતુ ઈંધણની બચત અને પોલીસ ફોર્સના વધુ અસરકારક ઉપયોગ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. ઘણી વખત નાના કાર્યક્રમો અથવા સામાન્ય મુલાકાતો દરમિયાન પણ મોટા પાયે વાહનો અને સ્ટાફનો ઉપયોગ થતો હોવાની ચર્ચા થતી રહેતી હતી. હવે રાજ્ય પોલીસ વડાના આદેશ બાદ અનાવશ્યક વાહનવ્યવહાર અને બિનજરૂરી પ્રોટોકોલમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
રાજ્ય પોલીસ વડાએ બેઠક દરમિયાન કોર્ટ સંબંધિત કામગીરી અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો સૂચવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સરકારી વકીલો સાથે બ્રિફિંગ અથવા પરામર્શ માટે અધિકારીઓએ રૂબરૂ જવાની જગ્યાએ ટેલિફોનિક અથવા અન્ય ડિજિટલ કોમ્યુનિકેશન માધ્યમોનો વધુ ઉપયોગ કરવો જોઈએ. આ ઉપરાંત ‘ન્યાયશ્રુતિ’ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત ઓનલાઈન વીડિયો કોન્ફરન્સ દ્વારા સાક્ષી અને જુબાનીની પ્રક્રિયાને વધુ પ્રાધાન્ય આપવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. આથી માત્ર મુસાફરીનો સમય અને ખર્ચ જ નહીં પરંતુ પોલીસ સ્ટાફની કાર્યક્ષમતા પણ વધશે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
પોલીસ વિભાગમાં ઘણી વખત અધિકારીઓ અને સ્ટાફને કોર્ટ કાર્યવાહી માટે લાંબા અંતર સુધી મુસાફરી કરવી પડતી હોય છે. ખાસ કરીને સાક્ષી, જુબાની અને કેસ સંબંધિત પરામર્શ માટે પોલીસ કર્મચારીઓનો મોટો સમય મુસાફરીમાં પસાર થતો હતો. હવે ટેકનોલોજીના ઉપયોગ દ્વારા આ પ્રક્રિયાને વધુ સરળ અને ઝડપી બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે જો આ વ્યવસ્થા અસરકારક રીતે અમલમાં આવશે તો પોલીસ તંત્રનો સમય અને ઊર્જા બંને બચી શકે છે.
વહીવટી સ્તરે પણ રાજ્ય પોલીસ વડાએ મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો જાહેર કર્યા છે. હવે વિભાગની તમામ પ્રકારની મીટિંગો અને ક્રાઈમ કોન્ફરન્સ ફરજિયાતપણે વીડિયો કોન્ફરન્સના માધ્યમથી યોજવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. અત્યાર સુધી ઘણી વખત મીટિંગો માટે અધિકારીઓને એક શહેરથી બીજા શહેર સુધી પ્રવાસ કરવો પડતો હતો, જેના કારણે સમય, ઇંધણ અને સરકારી ખર્ચમાં વધારો થતો હતો. હવે ડિજિટલ માધ્યમ દ્વારા મીટિંગો યોજાતા આ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે.
તપાસ અને સુપરવિઝન સંબંધિત બેઠકો માટે પણ તપાસ અધિકારી અને સુપરવિઝન અધિકારી વચ્ચે ટેલિફોનિક અથવા ડિજિટલ માધ્યમથી ચર્ચા પૂર્ણ કરવાની સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે. આ પગલાંથી પોલીસ તંત્રમાં વધુ ઝડપી અને સતત સંકલન જાળવી શકાય તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ઘણા વરિષ્ઠ અધિકારીઓનું માનવું છે કે કોરોના કાળ દરમિયાન વીડિયો કોન્ફરન્સ અને ડિજિટલ મીટિંગ્સની અસરકારકતા સાબિત થઈ ચૂકી છે, જેના કારણે હવે તેને નિયમિત કાર્યપદ્ધતિનો ભાગ બનાવવામાં આવી રહ્યું છે.
બંદોબસ્ત અને પોલીસ ફોર્સની ફાળવણી અંગે પણ વ્યવહારુ અને ખર્ચ બચત આધારિત અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો છે. રાજ્ય પોલીસ વડાએ સૂચના આપી હતી કે બંદોબસ્ત માટે શક્ય હોય ત્યાં સુધી નજીકના પોલીસ સ્ટેશનોમાંથી જ સ્ટાફની ફાળવણી કરવી. આ ઉપરાંત સ્ટાફ માટે ચોક્કસ પીક-અપ પોઈન્ટ નક્કી કરી એક જ વાહનમાં મુસાફરી કરાવવી અથવા જરૂરી હોય ત્યાં જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરવો. આ પગલાંથી ઇંધણ બચત ઉપરાંત વાહનોના જાળવણી ખર્ચમાં પણ ઘટાડો થઈ શકે છે.
આ સમગ્ર નિર્ણયોને પોલીસ વિભાગમાં એક નવા વહીવટી સુધારા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે. ગુજરાત પોલીસ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ટેકનોલોજી આધારિત કાર્યપદ્ધતિ તરફ આગળ વધી રહી છે. CCTNS, ઇ-એફઆઈઆર, ડિજિટલ મોનીટરિંગ, ઓનલાઈન ફરિયાદ વ્યવસ્થા અને સ્માર્ટ પોલીસિંગ જેવા અનેક પ્રોજેક્ટો પહેલેથી જ અમલમાં છે. હવે રાજ્ય પોલીસ વડાના આદેશો દ્વારા ડિજિટલ અને વર્ચ્યુઅલ કાર્યસંસ્કૃતિને વધુ મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
રાજકીય અને વહીવટી વિશ્લેષકોના મતે આ નિર્ણય માત્ર કરકસર પૂરતો મર્યાદિત નથી પરંતુ પોલીસ વિભાગની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો લાવવાનો પણ પ્રયાસ છે. જ્યારે અધિકારીઓનો સમય મુસાફરીમાં ઓછો વપરાશે ત્યારે તેઓ વધુ સમય મેદાની કામગીરી, ગુનાખોરી નિયંત્રણ અને જનસેવામાં આપી શકશે. ખાસ કરીને મોટા શહેરોમાં ટ્રાફિક અને લાંબા અંતરના પ્રવાસને કારણે પોલીસ તંત્રનો ઘણો સમય બગડતો હતો.
રાજ્ય પોલીસ વડાના આદેશોને સામાન્ય લોકોમાં પણ સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળી રહ્યો છે. ઘણા લોકોનું કહેવું છે કે સરકારી તંત્રમાં અનાવશ્યક ખર્ચ અને પ્રોટોકોલમાં ઘટાડો થવો જોઈએ. લોકો ખાસ કરીને VIP કલ્ચર અને મોટા કાફલાઓને લઈને ઘણીવાર પ્રશ્નો ઉઠાવતા આવ્યા છે. હવે પોલીસ વિભાગ દ્વારા પાયલોટિંગ અને એસ્કોર્ટમાં મર્યાદિત અભિગમ અપનાવવાની જાહેરાતને સામાન્ય લોકો દ્વારા સકારાત્મક રીતે જોવામાં આવી રહી છે.
પર્યાવરણના દૃષ્ટિકોણથી પણ આ નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. વાહનોની સંખ્યામાં ઘટાડો અને મુસાફરીમાં મર્યાદા લાવવાથી કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને મોટા શહેરોમાં ટ્રાફિક અને પ્રદૂષણની સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખતા આવા પગલાં લાંબા ગાળે લાભદાયી બની શકે છે.
કેટલાક નિવૃત્ત પોલીસ અધિકારીઓનું માનવું છે કે પોલીસ વિભાગમાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ હવે સમયની માંગ બની ગયો છે. ગુનાખોરીની પદ્ધતિઓ જેમ આધુનિક બની રહી છે તેમ પોલીસિંગ પણ આધુનિક બનવું જરૂરી છે. વીડિયો કોન્ફરન્સ, ડિજિટલ ડોક્યુમેન્ટેશન અને ઓનલાઈન સંકલન દ્વારા પોલીસ તંત્ર વધુ ઝડપી અને કાર્યક્ષમ બની શકે છે.
કોર્ટ સંબંધિત પ્રક્રિયામાં ઓનલાઈન સાક્ષી અને જુબાનીને પ્રાધાન્ય આપવાની બાબત પણ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. ઘણા કેસોમાં પોલીસ સ્ટાફને માત્ર થોડા મિનિટની કાર્યવાહી માટે કલાકો સુધી મુસાફરી કરવી પડતી હતી. હવે ડિજિટલ માધ્યમથી આ પ્રક્રિયા વધુ સરળ બની શકે છે. જોકે કેટલાક કાનૂની નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે તેની અસરકારક અમલવારી માટે ટેકનિકલ સુવિધાઓ અને તાલીમ પણ એટલી જ જરૂરી રહેશે.
રાજ્યના વિવિધ પોલીસ યુનિટોમાં હવે આ નવા આદેશોના અમલીકરણ અંગે આંતરિક ચર્ચાઓ શરૂ થઈ ગઈ હોવાનું જાણવા મળી રહ્યું છે. અધિકારીઓને વીડિયો કોન્ફરન્સ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો વધુ અસરકારક ઉપયોગ કરવા સૂચનાઓ આપવામાં આવી રહી છે. કેટલાક જિલ્લાઓમાં પહેલેથી જ ડિજિટલ ક્રાઈમ મીટિંગ્સ શરૂ થઈ ગઈ હોવાનું પણ જાણવા મળ્યું છે.
ગુજરાત પોલીસ દ્વારા લેવાયેલા આ પગલાં ભવિષ્યમાં અન્ય સરકારી વિભાગો માટે પણ ઉદાહરણરૂપ બની શકે છે. જો પોલીસ જેવી વિશાળ અને મેદાની કામગીરી ધરાવતી સંસ્થા ટેકનોલોજી આધારિત કાર્યસંસ્કૃતિ અપનાવી શકે તો અન્ય વિભાગોમાં પણ સમાન પ્રકારના સુધારા શક્ય બની શકે છે.
આગામી સમયમાં આ નિર્ણયોનો વાસ્તવિક પ્રભાવ કેટલો પડે છે તે જોવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે. ખાસ કરીને ઇંધણ બચત, સરકારી ખર્ચમાં ઘટાડો અને કાર્યક્ષમતામાં વધારો જેવા મુદ્દાઓ પર આ પગલાં કેટલા સફળ થાય છે તેના પર સૌની નજર રહેશે. હાલ માટે રાજ્ય પોલીસ વડા ડો. કે. એલ. એન. રાવ દ્વારા આપવામાં આવેલા આદેશો ગુજરાત પોલીસમાં આધુનિક, જવાબદાર અને સંયમિત કાર્યપદ્ધતિ તરફના મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.
