ગુજરાત ભાજપમાં સંગઠનાત્મક ભૂકંપ
કમલમ્ બનશે અસલી પાવરહાઉસ, સુકાનીઓની બાદબાકી અને નવા ચહેરાઓની એન્ટ્રી
ગુજરાતના રાજકીય વર્તુળોમાં ફરી એક વખત ભાજપના સંગઠનાત્મક માળખાને લઈને ભારે ચર્ચા ચાલી રહી છે. સૂત્રોમાંથી મળતી માહિતી મુજબ હવે રાજ્યમાં મહાનગરો અને જિલ્લાકક્ષાની સંગઠનાત્મક સત્તાઓમાં મોટા ફેરફાર થવાની શક્યતા દેખાઈ રહી છે. ‘સેન્સ’ પ્રક્રિયા, પેનલો, નિરીક્ષકો અને સ્થાનિક સુકાનીઓની ભલામણો—આ બધું હવે માત્ર ઔપચારિકતા પૂરતું જ રહી જશે, જ્યારે વાસ્તવિક સત્તા અને નિર્ણયો ‘કમલમ્’ કેન્દ્રિત બનવાના એંધાણ મળી રહ્યા છે.
પ્રદેશ અધ્યક્ષને ‘ફ્રી હેન્ડ’—દિલ્લીનો સ્પષ્ટ સંકેત
સૂત્રો જણાવે છે કે પ્રદેશ ભાજપા અધ્યક્ષ જગદીશ વિશ્વકર્માને દિલ્હીથી સંપૂર્ણ ‘ફ્રી હેન્ડ’ આપવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ આગામી ચૂંટણીઓ—સ્થાનિક સ્વરાજથી લઈને વિધાનસભા અને લોકસભા સુધી—માં સંગઠનને વધુ ચુસ્ત, અસરકારક અને પરિણામલક્ષી બનાવવાનો પ્રયાસ છે. પાર્ટી હવે એવા કાર્યકર્તાઓને આગળ લાવવા માગે છે જે માત્ર ‘ગોડફાધર’ની છત્રછાયા હેઠળ નહીં, પરંતુ પોતાની ક્ષમતા, કાર્યક્ષમતા અને મેદાની મહેનતથી ઊભા થયા હોય.
સેન્સ પ્રક્રિયા કેમ પડી શકે પાણીમાં?
વરસેક પહેલાં પાર્ટીએ મહાનગરો અને જિલ્લાઓમાં નવા સુકાની—અર્થાત્ ‘સુબેદાર’—બેસાડ્યા હતા. ત્યારબાદ સંગઠન ટીમોની રચના માટે પ્રદેશ નિરીક્ષકો દ્વારા સેન્સ પ્રક્રિયા હાથ ધરાઈ હતી. આ પ્રક્રિયામાં વિવિધ નામોની પેનલો તૈયાર કરીને કમલમ્ મોકલવામાં આવી. પરંતુ હવે સૂત્રો કહે છે કે આ પેનલોમાં સમાવિષ્ટ નામોને જ મંજૂરી આપવામાં આવશે એવું નથી. પાર્ટી હવે ‘રી-સેન્સ’ અથવા ‘ફ્રેશ શોર્ટલિસ્ટિંગ’ તરફ આગળ વધી શકે છે.
‘ગોડફાધર કલ્ચર’ પર કાતર
ભાજપની આંતરિક ચર્ચાઓમાં સૌથી મોટો મુદ્દો ‘ગોડફાધર કલ્ચર’નો છે. પક્ષનું માનવું છે કે અમુક વિસ્તારોમાં હોદ્દા અને સત્તા વ્યક્તિગત પ્રભાવ, સગપણ કે જૂથબાજી પરથી મળતા રહ્યા છે. હવે આ પ્રથા પર કડક નિયંત્રણ લાવવાનો ઈરાદો દેખાઈ રહ્યો છે. પક્ષ માટે 24×7 કામ કરી શકે, જનસંપર્ક ધરાવે અને ચૂંટણી સમયે પરિણામ આપી શકે—એવા કાર્યકર્તાઓને પ્રાધાન્ય આપવાની રણનીતિ ઘડાઈ રહી છે.
હાલના સુકાનીઓને ‘હોમવર્ક’—નવા નામોની શોધ
કહેવાય છે કે હાલના સુકાનીઓને ખાનગીમાં સ્પષ્ટ સંદેશ અપાઈ ગયો છે કે અગાઉ મોકલેલી યાદીઓ સાથે ‘નવા’ નામો પણ જોડવા. આ નામો એવા હોવા જોઈએ જે જમીન પર સક્રિય હોય, યુવા અને મહિલા પ્રતિનિધિત્વ વધારતા હોય અને સામાજિક સમીકરણોને સંતુલિત રાખે. જો આ રણનીતિ અમલમાં આવે તો અનેક વગદાર નામો યાદીમાંથી બહાર થઈ શકે છે, જ્યારે ઘણા નિષ્ઠાવાન કાર્યકર્તાઓ માટે અચાનક ‘લોટરી’ લાગી શકે છે.
કમલમ્—અસલી પાવરહાઉસ
આ સમગ્ર કવાયતનો કેન્દ્રબિંદુ ‘કમલમ્’ છે. સૂત્રો મુજબ હવે તમામ મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણયો કમલમ્ પરથી જ લેવાશે. ત્યાં એક કેન્દ્રિય વ્યવસ્થા રહેશે, જે પ્રદેશ અધ્યક્ષની સૂચનાઓ મુજબ સમગ્ર રાજ્યના સંગઠનને સંભાળશે. પરિણામે સ્થાનિક ‘સુબેદારો’ની શક્તિઓ મર્યાદિત થઈ જશે. પદનું મહત્ત્વ ઘટશે, પરંતુ કામગીરીનું મહત્ત્વ વધશે—આવું સમીકરણ ઊભું થઈ શકે છે.
મહાનગરો અને જિલ્લાઓનું સ્થાન શું?
અગાઉ મહાનગરો અને જિલ્લાઓની ભૂમિકા પ્રદેશ રાજકારણમાં નિર્ણાયક માનવામાં આવતી. પરંતુ નવી રચનામાં આ એકમો અમલકર્તા બની શકે છે, જ્યારે નીતિ અને દિશા કમલમ્ નક્કી કરશે. આ બદલાવથી સંગઠનમાં એકરૂપતા વધવાની શક્યતા છે, પરંતુ સાથે સાથે સ્થાનિક નેતૃત્વમાં અસંતોષ પણ ઉદ્ભવી શકે છે.
આગામી ચૂંટણીઓની તૈયારી
ભાજપની આ નવી સંગઠનાત્મક દિશા સીધી રીતે આગામી ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને ઘડાઈ રહી છે. બૂથ લેવલથી લઈને પ્રદેશ સ્તર સુધી એકસરખી લાઈન, ઝડપી નિર્ણયક્ષમતા અને જવાબદારી નક્કી કરવાની વ્યવસ્થા—આ બધું પાર્ટીને ચૂંટણી મેદાનમાં વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
યુવા અને મહિલા કાર્યકર્તાઓને તક
નવી યાદીઓમાં યુવા અને મહિલા કાર્યકર્તાઓને વિશેષ સ્થાન આપવાની ચર્ચા પણ ચાલી રહી છે. પાર્ટી માને છે કે નવા ચહેરાઓથી સંગઠનમાં ઊર્જા આવશે અને જનમાનસ સાથેનો સંવાદ વધુ અસરકારક બનશે.
પડકારો અને શક્ય અસરો
આ બદલાવોથી પક્ષને મજબૂતી મળી શકે છે, પરંતુ જૂના અને પ્રભાવશાળી નેતાઓમાં નારાજગી ઊભી થવાની શક્યતા પણ નકારી શકાતી નથી. જોકે ભાજપની પરંપરા રહી છે કે સંગઠન સર્વોચ્ચ—અને વ્યક્તિગત અસંતોષને પક્ષ હિતમાં સમાવી લેવાય.
અંતિમ વિશ્લેષણ
ગુજરાત ભાજપ હવે એક નવી સંગઠનાત્મક કસોટીમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. કમલમ્ કેન્દ્રિત પાવર સ્ટ્રક્ચર, ‘ગોડફાધર’ કલ્ચરથી દૂર જતી નીતિ અને નવા કાર્યકર્તાઓને તક—આ બધું મળીને પક્ષને આગામી સમયમાં વધુ સક્ષમ બનાવી શકે છે. પરંતુ આ પરિવર્તન કેટલું સફળ થાય છે, તે તો આવનારા મહિનાઓ અને ચૂંટણી પરિણામો જ બતાવશે.
