છ વર્ષથી પાકિસ્તાનની જેલમાં કેદ દેવભૂમિ દ્વારકાના 25 માછીમારો: પરિવારોએ ન્યાયની આશામાં ગાંધીનગરમાં ધરણાં-રજુઆત, નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીને રૂબરૂ મળ્યા

ગાંધીનગર / દેવભૂમિ દ્વારકા:

એક તરફ દેશની સરહદે ફરજ બજાવતા જવાનો માટે રાષ્ટ્ર ગૌરવ અનુભવે છે, તો બીજી તરફ દરિયામાં રોજીરોટી માટે ઉતરતા માછીમારો આજે પણ રાજકીય અને કૂટનીતિક ખેંચતાણનો ભોગ બની રહ્યા છે. દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના 25 માછીમારો સહિત ગુજરાત રાજ્યના કુલ 197 માછીમારો છેલ્લા છ વર્ષથી પાકિસ્તાનની જેલોમાં કેદ છે. પોતાના પરિવારના સભ્યોને છોડાવવાની અંતિમ આશા લઈને આ માછીમારોના પરિવારજનોએ રાજ્યની રાજધાની ગાંધીનગર પહોંચીને સરકાર સમક્ષ મદદની માંગ ઉઠાવી છે.પરિવારજનોએ રાજ્યના નાયબ મુખ્યમંત્રી તથા ગૃહ રાજ્ય મંત્રી હર્ષ સંઘવીને રૂબરૂ મળીને વ્યથા રજૂ કરી, અને પોતાના નિર્દોષ સ્વજનોને વતન પરત લાવવા તાત્કાલિક પગલાં ભરવાની માગ કરી.

દરિયાની એક લાઈન અને વર્ષોની સજા

માછીમારોના પરિવારજનો જણાવે છે કે, દરિયામાં માછીમારી કરતી વખતે ઇન્ટરનેશનલ મેરિટાઈમ બોર્ડર લાઈન (IMBL) સ્પષ્ટ દેખાતી નથી. ખરાબ હવામાન, ટેકનિકલ ખામી કે દિશાભ્રમના કારણે અજાણતા પાકિસ્તાનની સમુદ્રી સીમામાં પ્રવેશ થઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં પાકિસ્તાનની નૌસેના દ્વારા ભારતીય માછીમારોને પકડી લેવામાં આવે છે.પરંતુ દુઃખદ વાત એ છે કે, સામાન્ય માછીમારોને આતંકવાદી કે ગંભીર ગુનેગારની જેમ વર્ષો સુધી જેલમાં રાખવામાં આવે છે, જ્યારે તેમની સામે કોઈ ગંભીર ગુનાનો પુરાવો હોતો નથી.

દેવભૂમિ દ્વારકાના 25 પરિવારોની કરુણ સ્થિતિ

દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના ઓખા, બેટ દ્વારકા, કલ્યાણપુર અને આસપાસના વિસ્તારોમાંથી 25 માછીમારો છેલ્લા છ વર્ષથી પાકિસ્તાનની જેલમાં બંધ છે. આ પરિવારોએ જણાવ્યું કે:

• ઘરનો કમાઉ માણસ ગુમાવ્યો

• બાળકોના શિક્ષણ પર અસર

• પત્નીઓ પર આર્થિક અને સામાજિક બોજ

• વૃદ્ધ માતા-પિતાને દવા અને સંભાળમાં મુશ્કેલી

છ વર્ષથી પોતાના પતિ, પિતા કે પુત્રને ન જોઈ શકનાર પરિવારજનો આજે પણ દરરોજ એક ફોન કૉલ કે સમાચારની રાહ જોઈ રહ્યા છે.

રાજ્યના 197 માછીમારો હજુ પણ કેદ

માત્ર દેવભૂમિ દ્વારકા નહીં, પરંતુ સમગ્ર ગુજરાત રાજ્યના 197 માછીમારો હાલ પણ પાકિસ્તાનની વિવિધ જેલોમાં બંધ છે. કેટલાક તો સજા પૂર્ણ થયા છતાં પણ મુક્ત કરવામાં આવ્યા નથી. કાયદાકીય પ્રક્રિયા, કૂટનીતિક વિલંબ અને રાજકીય તણાવના કારણે માછીમારોનું જીવન નરક સમાન બની ગયું છે.

ગાંધીનગરમાં વ્યથા સાથે રજુઆત

આ તમામ મુદ્દાઓને લઈને માછીમારોના પરિવારજનોએ ગાંધીનગરમાં પહોંચીને સરકાર સમક્ષ પોતાની વ્યથા રજૂ કરી. પરિવારજનો હાથમાં પોતાના સ્વજનોના ફોટા લઈને, આંખોમાં આંસુ અને મનમાં આશા સાથે નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીને મળ્યા.

પરિવારજનોએ રજૂઆતમાં જણાવ્યું કે:

• અમારા સ્વજનો નિર્દોષ છે

• તેઓ કોઈ ગુનાહિત ઇરાદાથી સરહદ પાર ગયા નથી

• છ વર્ષથી વધુ સમયથી કેદ માનવ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન છે

• ભારત સરકાર અને રાજ્ય સરકાર કૂટનીતિક સ્તરે દખલ કરે

નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીની પ્રતિક્રિયા

નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ પરિવારજનોની વાત ધીરજપૂર્વક સાંભળી અને તેમને આશ્વાસન આપ્યું કે રાજ્ય સરકાર આ મુદ્દે ગંભીર છે. તેમણે જણાવ્યું કે:

• કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલય અને વિદેશ મંત્રાલય સાથે મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવશે

• પાકિસ્તાન સાથે કૂટનીતિક માધ્યમથી વાતચીત કરવામાં આવશે

• માછીમારોની વતન વાપસી માટે તમામ શક્ય પ્રયત્નો કરાશે

હર્ષ સંઘવીએ પરિવારજનોને સંવેદનશીલતા સાથે ખાતરી આપી કે, સરકાર તેમને એકલા નહીં છોડી દે.

માનવ અધિકારનો પ્રશ્ન

કાયદા અને માનવ અધિકાર ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો માને છે કે, માછીમારોને વર્ષો સુધી કેદ રાખવી માનવ અધિકારનું ગંભીર ઉલ્લંઘન છે. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા મુજબ, આવા નાગરિકોને ટૂંક સમયમાં વતન પરત મોકલવાની વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ.પરંતુ રાજકીય તણાવના કારણે માછીમારોની મુક્તિ એક રાજનૈતિક મુદ્દો બની ગયો છે, જેનો ભોગ નિર્દોષ પરિવારો બની રહ્યા છે.

સ્થાનિક સંગઠનો અને સમાજની માંગ

માછીમારોના હિત માટે કાર્યરત સંગઠનો અને સ્થાનિક આગેવાનો પણ આ મુદ્દે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. તેઓની માંગ છે કે:

• ભારત સરકાર કૂટનીતિક દબાણ વધારે

• પાકિસ્તાન જેલમાં બંધ માછીમારોની યાદી જાહેર થાય

• પરિવારજનોને નિયમિત માહિતી મળે

• મુક્ત થયેલા માછીમારોને પુનર્વસન અને આર્થિક સહાય મળે

• 

દેવભૂમિ દ્વારકાનું દરિયઈ જીવન અને જોખમ

દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાનું મોટાભાગનું જીવન દરિયા પર આધારિત છે. માછીમારી અહીં માત્ર વ્યવસાય નહીં, પરંતુ પેઢીઓથી ચાલતી પરંપરા છે. પરંતુ સરહદની અનિશ્ચિતતા અને રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે આ વ્યવસાય જોખમભર્યો બન્યો છે.પરિવારજનો કહે છે કે,“દરિયામાં માછલી કરતાં ડર વધુ છે – ક્યારે કેદ થઈ જઈએ ખબર નથી.”

નિષ્કર્ષ

છ વર્ષથી પાકિસ્તાનની જેલમાં કેદ દેવભૂમિ દ્વારકાના 25 સહિત ગુજરાતના 197 માછીમારોનો મુદ્દો હવે માત્ર સરહદી પ્રશ્ન નથી રહ્યો, પરંતુ માનવતા, પરિવાર અને ન્યાયનો પ્રશ્ન બની ગયો છે. ગાંધીનગરમાં પહોંચેલા પરિવારોની આંખોમાં આજે પણ આશા છે કે સરકાર તેમના સ્વજનોને પરત લાવશે.હવે જોવું રહ્યું કે રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર કયા સ્તરે કૂટનીતિક દખલ કરીને આ માછીમારોને વતન પરત લાવવામાં સફળ થાય છે. કારણ કે દરેક દિવસની મોડું એ કોઈ પરિવાર માટે એક વધુ દુઃખદ દિવસ છે.