ગાંધીનગરમાં AI આધારિત ‘ભાષિણી’ ટૂલ્સ અંગે રાજ્યકક્ષાનો મહત્ત્વપૂર્ણ વર્કશોપ, ‘અક્ષર દ્રષ્ટિ’ પોર્ટલનું લોન્ચિંગ
ભાષા એ માત્ર સંવાદનું સાધન નથી, પરંતુ તે સંસ્કૃતિ, પરંપરા, ઓળખ અને ભાવનાનો આધારસ્તંભ છે. ભારત જેવા વિવિધતા ભરેલા દેશમાં ભાષાની વિવિધતા દેશની શક્તિ ગણાય છે. આ ભાષાકીય વૈવિધ્યને ડિજિટલ યુગમાં વધુ સશક્ત બનાવવા અને નાગરિકોને તેમની પોતાની ભાષામાં સરકારી સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવા ગુજરાત સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. ગાંધીનગર ખાતે વિજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રી શ્રી અર્જુન મોઢવાડીયાની અધ્યક્ષતામાં ‘ભાષિણી રાજ્યમ – ગુજરાત ચેપ્ટર’ વિષયક રાજ્યકક્ષાના એક દિવસીય વર્કશોપનું સફળ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
આ વર્કશોપનું આયોજન ગુજરાત ઇન્ફોર્મેટિક્સ લિમિટેડ (GIL) અને ભારત સરકારના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલય (MeitY) હેઠળ કાર્યરત ‘ડિજિટલ ઈન્ડિયા ભાષિણી’ના સંયુક્ત ઉપક્રમે કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે મંત્રીશ્રીએ ‘અક્ષર દ્રષ્ટિ’ પોર્ટલનું પણ લોન્ચિંગ કરીને તેને નાગરિકોની સેવામાં સમર્પિત કર્યું હતું.
ભાષાના અવરોધો દૂર કરવાની દિશામાં મોટું પગલું
વિજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રી શ્રી અર્જુન મોઢવાડિયાએ પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્યું હતું કે ભાષાના કારણે કોઈપણ કામ અટકવું જોઈએ નહીં. વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ‘ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ કાર્યક્રમ હેઠળ વિકસાવવામાં આવેલા AI આધારિત ‘ભાષિણી’ ટૂલ્સ દ્વારા હવે અંગ્રેજી સહિત કોઈપણ ભાષામાંથી સ્થાનિક ભાષામાં સરળતાથી ભાષાંતર કરી શકાય છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે, “પોતાની ભાષા અને બોલી જાળવી રાખવી એ આપણા સૌની ફરજ છે. ડિજિટલ યુગમાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ભાષાકીય અંતર દૂર કરી શકાય છે. ‘ભાષિણી’ ટૂલ્સ એ ભાષા અને જ્ઞાન વચ્ચેનો સેતુ બની રહ્યા છે.”
‘અક્ષર દ્રષ્ટિ’ પોર્ટલ: નાગરિકોને ભાષાકીય સશક્તિકરણ
વર્કશોપ દરમિયાન લોન્ચ કરાયેલ ‘અક્ષર દ્રષ્ટિ’ પોર્ટલ રાજ્ય સરકારની બહુભાષી ડિજિટલ ગવર્નન્સની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પહેલ છે. આ પોર્ટલ દ્વારા સરકારી વેબસાઈટ, પરિપત્રો, સૂચનાઓ અને વિવિધ સેવાઓ હવે ગુજરાતી સહિત અન્ય ભારતીય ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ થશે.
આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે નાગરિકોને સમજાય તેવી ભાષામાં જ માહિતી અને સેવાઓ મળે, જેથી ડિજિટલ ગવર્નન્સ વધુ અસરકારક બને.
જાપાનનું ઉદાહરણ અને સ્થાનિક ભાષાનો ગૌરવ
મંત્રીશ્રીએ પોતાના સંબોધનમાં જાપાનનું ઉદાહરણ આપતાં જણાવ્યું કે જાપાનમાં એક પણ સાઇનબોર્ડ અંગ્રેજીમાં નથી, પરંતુ સંપૂર્ણપણે તેમની પોતાની ભાષામાં છે. તેમ છતાં તેઓ ટેકનોલોજીમાં અગ્રેસર છે.
તેમણે જણાવ્યું કે “અપણે પણ પોતાની ભાષાનો ગૌરવ જાળવી રાખીને વૈશ્વિક સ્તરે આગળ વધી શકીએ છીએ. ‘ભાષિણી’ ટૂલ્સ એ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.”
શિક્ષણક્ષેત્રે ભાષિણીનો ઉપયોગ
આગામી સમયમાં શાળા, કોલેજ અને વિશ્વવિદ્યાલયોમાં ‘ભાષિણી’ ટૂલ્સનો ઉપયોગ વધારવામાં આવશે. વિદ્યાર્થીઓ હવે વિવિધ ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ અભ્યાસક્રમ અને સંશોધન સામગ્રીને પોતાની ભાષામાં સમજી શકશે.
AI આધારિત ભાષાંતરથી વિદ્યાર્થીઓના જ્ઞાનક્ષેત્રમાં વધારો થશે અને તેઓ વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરવા સક્ષમ બનશે.
ડિજિટલ ગવર્નન્સમાં સમાવેશિતા અને પારદર્શિતા
મંત્રીશ્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે અસરકારક અને સમાવેશી જાહેર સેવા માટે ભાષા એક મહત્વપૂર્ણ સાધન છે. જ્યારે નાગરિકોને તેમની પોતાની ભાષામાં સેવાઓ મળે છે ત્યારે જ ડિજિટલ ગવર્નન્સના હેતુઓ સિદ્ધ થાય છે.
ગુજરાતમાં મોટા ભાગના નાગરિકો ગુજરાતી અને અન્ય ભારતીય ભાષાઓમાં સંવાદ કરવાનું પસંદ કરે છે. તેથી સરકારી સેવાઓમાં ભાષા અવરોધ ન બને તે સુનિશ્ચિત કરવું અત્યંત જરૂરી છે.
ભાષિણી: એક રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ
કેન્દ્ર સરકારના MeitY દ્વારા શરૂ કરાયેલ ‘ભાષિણી’ એક સામાન્ય રાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ છે, જે ભાષાંતર, અવાજ આધારિત સેવા અને બહુભાષી AI સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે.
તેના અમલથી નાગરિક સેવા પોર્ટલ, હેલ્પડેસ્ક, ચેટબોટ અને અવાજ આધારિત સેવાઓ સ્થાનિક ભાષામાં ઉપલબ્ધ થશે. આથી વધુ પારદર્શિતા, સુલભતા અને સમાવેશિતા આવશે.
મુખ્યમંત્રીના માર્ગદર્શન હેઠળ ગુજરાત અગ્રેસર
મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું કે મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ ગુજરાત હંમેશા રાષ્ટ્રીય ડિજિટલ પહેલોમાં અગ્રેસર રહ્યું છે.
‘ભાષિણી’ ટૂલ્સનો મહત્તમ ઉપયોગ કરીને તેને જન-જન સુધી પહોંચાડવા માટે તમામ અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓને અનુરોધ કરવામાં આવ્યો.
ડિજિટલ ઈન્ડિયા ભાષિણી ડિવિઝનના CEOનું સંબોધન
ડિજિટલ ઈન્ડિયા ‘ભાષિણી’ ડિવિઝનના CEO શ્રી અમિતાભ નાગે રાજ્ય સરકારના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી. તેમણે જણાવ્યું કે આ વર્કશોપથી અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ અંગ્રેજી સિવાયની સ્થાનિક ભાષાનો વધુ સારી રીતે ઉપયોગ કરી શકશે.
તેમણે ઉમેર્યું કે AI આધારિત ટૂલ્સ હોવાથી તેમાં સતત સુધારા-વધારા કરવાની જરૂર છે. ટેકનોલોજીના માધ્યમથી સમયાંતરે સંશોધન થઈ રહ્યું છે, જે ભાષિણીને વધુ સચોટ અને સરળ બનાવશે.
આ પ્રસંગે તેમણે અંગ્રેજીમાં કરેલા પોતાના સંબોધનનું ભાષિણી ટૂલ્સ દ્વારા લાઈવ ગુજરાતી ભાષાંતર કરીને તેની કાર્યક્ષમતા પ્રદર્શિત કરી.
AI અને ડીપ ટેક મિશન તરફ ગુજરાતનો આગળનો પગથિયો
વિજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગિકી સચિવ શ્રી પી. ભારતીએ જણાવ્યું કે AI માત્ર ટેકનોલોજી નથી, પરંતુ તે વહીવટી ક્ષમતા અને નાગરિક સશક્તિકરણનું શક્તિશાળી સાધન છે.
તેમણે જાહેરાત કરી કે રાજ્ય સરકાર ટૂંક સમયમાં AI પર કેન્દ્રિત ‘ડીપ ટેક મિશન’ શરૂ કરશે.
ગિફ્ટ સિટીમાં ‘ઇન્ડિયન AI રિસર્ચ ઓર્ગેનાઈઝેશન’ અને ‘AI સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ’ સ્થાપવામાં આવશે. ગાંધીનગર ખાતે ડેટા સેન્ટર ઇકોસિસ્ટમ અને મજબૂત ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉભું કરવામાં આવશે.
યુનિફાઇડ AI પોલિસી અને Gujarat Unified Data Stack
ગુજરાત ઇન્ફોર્મેટિક્સ લિમિટેડના એમડી શ્રી અરવિંદ વિજયે જણાવ્યું કે રાજ્યના વિવિધ વિભાગો અલગ-અલગ AI સોલ્યુશન્સ અપનાવી રહ્યા છે.
સંકલન જળવાઈ રહે તે માટે ‘યુનિફાઇડ AI પોલિસી’ બનાવવાની જરૂર છે.
Gujarat Unified Data Stack (GUDS) પ્રોજેક્ટ હેઠળ એક યુનિફાઇડ ડેટા પોર્ટલ બનાવાશે, જેમાં નાગરિકોના ડેટાનો ‘ગોલ્ડન રેકોર્ડ’ તૈયાર થશે. આથી ડેટા માઇનિંગ અને સરકારી યોજનાઓના અમલીકરણમાં સચોટતા આવશે.
વિવિધ વિષયો પર વિસ્તૃત ચર્ચા
વર્કશોપ દરમિયાન નિષ્ણાંતો દ્વારા ‘ભાષિણી ઉડયત’, ‘ભાષિણી એપ મિત્ર’, ‘ભાષિણી પ્રવક્તા’, કાનૂની અને નિયમનાત્મક મુદ્દાઓ સહિત વિવિધ વિષયો પર ચર્ચા કરવામાં આવી.
MeitY અને રાજ્યભરના ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
ભવિષ્ય માટે દિશા અને દ્રષ્ટિ
આ વર્કશોપ માત્ર એક કાર્યક્રમ નહોતો, પરંતુ ગુજરાતને બહુભાષી ડિજિટલ શાસન તરફ દોરી જતો માર્ગદર્શક પગથિયો હતો.
ભાષાના અવરોધો દૂર કરીને નાગરિકોને તેમની પસંદગીની ભાષામાં સેવા આપવી એ સચ્ચા અર્થમાં ડિજિટલ લોકશાહી છે.
AI આધારિત ‘ભાષિણી’ ટૂલ્સ દ્વારા હવે જ્ઞાન, સેવા અને સંવાદની સીમાઓ તૂટી રહી છે. ગુજરાત આ દિશામાં મજબૂત પગલાં ભરી રહ્યું છે અને દેશ માટે એક મોડેલ તરીકે ઉભરાઈ રહ્યું છે.
નિષ્કર્ષ
‘ભાષિણી રાજ્યમ – ગુજરાત ચેપ્ટર’ વર્કશોપ દ્વારા રાજ્ય સરકારે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે ભાષા વિકાસમાં અવરોધ નહીં પરંતુ પ્રગતિનું સાધન બનશે.
AI અને ટેકનોલોજીના માધ્યમથી હવે દરેક નાગરિક પોતાની ભાષામાં જ ડિજિટલ સેવાઓ મેળવી શકશે.
ભાષા, ટેકનોલોજી અને શાસનનો આ સમન્વય ગુજરાતને ડિજિટલ ભારતના સ્વપ્ન તરફ એક નવી ગતિ આપશે.
