“ડિજિટલ સુરક્ષા તરફ એક સજાગ પગલું” – આઈ.ટી.આઈ. જામનગર ખાતે ‘સેફર ઇન્ટરનેટ ડે’ ની ઉજવણી, તાલીમાર્થીઓને સાયબર સુરક્ષાનું વ્યાપક માર્ગદર્શન

શીર્ષક: “ડિજિટલ સુરક્ષા તરફ એક સજાગ પગલું” – આઈ.ટી.આઈ. જામનગર ખાતે ‘સેફર ઇન્ટરનેટ ડે’ ની ઉજવણી, તાલીમાર્થીઓને સાયબર સુરક્ષાનું વ્યાપક માર્ગદર્શન

જામનગર તા. 11 ફેબ્રુઆરી – આજના ડિજિટલ યુગમાં ઇન્ટરનેટ જીવનનો અભિન્ન હિસ્સો બની ગયો છે. શિક્ષણ, બેંકિંગ, સરકારી સેવાઓ, રોજગાર, સોશિયલ મીડિયા અને વ્યવસાય—બધું હવે ઓનલાઇન માધ્યમથી સંચાલિત થાય છે. આવી સ્થિતિમાં સાયબર સુરક્ષા (Cyber Security) માત્ર એક વિકલ્પ નહીં, પરંતુ અનિવાર્ય જરૂરિયાત બની છે. આ જ મહત્વને ધ્યાનમાં રાખીને ગઈકાલે 10 ફેબ્રુઆરીના રોજ ‘સેફર ઇન્ટરનેટ ડે’ નિમિત્તે આઈ.ટી.આઈ. જામનગર ખાતે વિશેષ જાગૃતિ સેમિનારનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

નેશનલ ઇન્ફોર્મેટિક સેન્ટર (NIC) ના સહયોગથી યોજાયેલા આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય હેતુ તાલીમાર્થીઓને વધતા સાયબર જોખમો અંગે જાગૃત કરવાનો, ડિજિટલ સુરક્ષા અંગે પ્રાયોગિક માર્ગદર્શન આપવાનો અને તેમને જવાબદારીપૂર્વક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવા પ્રેરિત કરવાનો હતો.

દીપ પ્રાગટ્યથી કાર્યક્રમનો પ્રારંભ

કાર્યક્રમનો પ્રારંભ આઈ.ટી.આઈ. જામનગરના આચાર્ય શ્રી આર. એસ. ત્રિવેદી દ્વારા દીપ પ્રાગટ્ય કરીને કરવામાં આવ્યો હતો. દીપ પ્રાગટ્ય બાદ તેમણે પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્યું કે, “ડિજિટલ યુગમાં કૌશલ્ય સાથે સુરક્ષા પણ એટલી જ જરૂરી છે. તાલીમાર્થીઓ માત્ર ટેકનિકલ જ્ઞાનમાં નહીં, પરંતુ ડિજિટલ શિસ્ત અને સુરક્ષા બાબતે પણ સજાગ રહે તે સમયની માંગ છે.”

તેમણે ઉમેર્યું કે આજના સમયમાં મોટાભાગના યુવાનો સ્માર્ટફોન અને ઇન્ટરનેટનો વ્યાપક ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ ઘણીવાર સુરક્ષા બાબતે બેદરકારી દાખવે છે. આ પ્રકારના જાગૃતિ કાર્યક્રમો તેમને સચેત બનાવવામાં મદદરૂપ બને છે.

સેમિનારમાં નિષ્ણાતોનું માર્ગદર્શન

સેમિનારમાં IT ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને NICના પ્રતિનિધિઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. તેઓએ તાલીમાર્થીઓને આધુનિક સાયબર ખતરાઓ વિશે વિગતવાર માહિતી આપી.

વિષયોમાં ખાસ કરીને નીચેના મુદ્દાઓ પર ભાર મુકાયો:

1. મજબૂત પાસવર્ડનું મહત્વ

નિષ્ણાતોએ સમજાવ્યું કે સામાન્ય અને સરળ પાસવર્ડ (જેમ કે 123456, password, જન્મતારીખ વગેરે) રાખવાથી હેકિંગનો ખતરો વધી જાય છે. મજબૂત પાસવર્ડ માટે નીચેના મુદ્દાઓ જરૂરી છે:

• ઓછામાં ઓછા 12 અક્ષરો

• મોટા અને નાના અક્ષરોનો મિશ્રણ

• આંકડા અને વિશેષ ચિહ્નોનો સમાવેશ

• દરેક એકાઉન્ટ માટે અલગ પાસવર્ડ

તેઓએ ‘પાસવર્ડ મેનેજર’નો ઉપયોગ કરવાની પણ સલાહ આપી.

2. ટુ-સ્ટેપ વેરિફિકેશન (2FA)

સોશિયલ મીડિયા, ઈમેલ અને બેંકિંગ એકાઉન્ટમાં ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA) સક્રિય રાખવાનું મહત્વ સમજાવાયું. 2FA દ્વારા એકાઉન્ટમાં પ્રવેશ માટે પાસવર્ડ ઉપરાંત OTP અથવા બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશન જરૂરી બને છે, જે સુરક્ષા વધારવા મદદરૂપ છે.

3. OTP ક્યારેય શેર ન કરવો

નિષ્ણાતોએ તાકીદ કરી કે કોઈપણ સંજોગોમાં OTP અન્ય વ્યક્તિ સાથે શેર ન કરવો જોઈએ—even જો સામેનો વ્યક્તિ પોતાને બેંક અધિકારી, પોલીસ કર્મચારી અથવા સરકારી પ્રતિનિધિ તરીકે ઓળખાવે.

સાયબર ફ્રોડના પ્રકારો અંગે સમજણ

સેમિનારમાં વિવિધ પ્રકારના સાયબર ગુનાઓ વિશે માહિતી આપવામાં આવી:

• ફિશિંગ (Phishing) – નકલી ઈમેલ અથવા વેબસાઇટ દ્વારા માહિતી ચોરવી

• વિશિંગ (Vishing) – ફોન કૉલ દ્વારા છેતરપિંડી

• સ્મિશિંગ (Smishing) – SMS દ્વારા ઠગાઈ

• ફેક લોન એપ્સ

• સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ હેકિંગ

• ઓનલાઇન ગેમિંગ ફ્રોડ

• UPI અને QR કોડ સ્કેમ

નિષ્ણાતોએ વાસ્તવિક ઉદાહરણો સાથે સમજાવ્યું કે કેવી રીતે લોકો લાલચ, ભય અથવા તાત્કાલિકતાના નામે છેતરાઈ જાય છે.

સુરક્ષિત ડિજિટલ વ્યવહાર માટે માર્ગદર્શન

બેંકિંગ અને ઓનલાઈન પેમેન્ટ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર વિશેષ માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું:

• અજાણી લિંક્સ પર ક્લિક ન કરવું

• QR કોડ સ્કેન કરતી વખતે સાવચેતી રાખવી

• જાહેર Wi-Fi નો ઉપયોગ કરતી વખતે સંવેદનશીલ માહિતી ન નાખવી

• બેંક સ્ટેટમેન્ટ નિયમિત તપાસવું

• ઓફિશિયલ એપ્લિકેશન જ ડાઉનલોડ કરવી

સાયબર હેલ્પલાઇન 1930 અંગે પ્રાયોગિક માહિતી

જો કોઈ વ્યક્તિ સાયબર ગુનાનો ભોગ બને, તો તરત જ સાયબર હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર સંપર્ક કરવો જોઈએ—આ અંગે વિગતવાર માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું.

સાથે જ https://cybercrime.gov.in પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવવાની પ્રક્રિયા પણ પ્રોજેક્ટર દ્વારા બતાવવામાં આવી. તાલીમાર્થીઓને સમજાવાયું કે ઝડપી કાર્યવાહી કરવાથી ઘણી વખત ફ્રોડ થયેલી રકમ ફ્રીઝ કરાવી શકાય છે.

ડિજિટલ શિસ્ત અને જવાબદારી

સેમિનારમાં ફેક ન્યૂઝ અને સોશિયલ મીડિયા પર જવાબદારીપૂર્વક વર્તન અંગે પણ ચર્ચા થઈ.

• કોઈપણ સમાચાર શેર કરતા પહેલાં તેની સાચાઈ તપાસવી

• ધાર્મિક, સામાજિક અથવા રાજકીય ઉશ્કેરણીજનક સામગ્રી ન ફેલાવવી

• સાયબર બુલિંગ અને ઓનલાઈન હેરેસમેન્ટથી દૂર રહેવું

નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું કે ડિજિટલ જગતમાં આપણી એક-એક ક્રિયા કાનૂની દ્રષ્ટિએ જવાબદારીભરી હોય છે.

તાલીમાર્થીઓની ઉત્સાહભરી હાજરી

કાર્યક્રમમાં મોટી સંખ્યામાં તાલીમાર્થીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. તેમણે પ્રશ્નોત્તરી સત્રમાં સક્રિય ભાગ લીધો.

કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ પૂછ્યું:

• “જો OTP ભૂલથી શેર થઈ જાય તો શું કરવું?”

• “સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ હેક થઈ જાય તો તરત શું પગલું લેવું?”

નિષ્ણાતોએ પ્રાયોગિક જવાબ આપીને વિદ્યાર્થીઓને ત્વરિત પગલાં અંગે માર્ગદર્શન આપ્યું.

સંસ્થાની ભૂમિકા અને પ્રતિબદ્ધતા

આઈ.ટી.આઈ. જામનગરના ફોરમેન ઇન્સ્ટ્રક્ટર અને સ્ટાફગણ પણ કાર્યક્રમમાં જોડાયા હતા.

આચાર્યશ્રીએ જણાવ્યું કે સંસ્થા ભવિષ્યમાં પણ આવી જાગૃતિ પ્રવૃત્તિઓ યોજતી રહેશે જેથી તાલીમાર્થીઓ માત્ર ટેક્નિકલ કૌશલ્યમાં નહીં, પરંતુ ડિજિટલ નૈતિકતા અને સુરક્ષામાં પણ મજબૂત બને.

સામૂહિક પ્રતિજ્ઞા

સેમિનારના અંતે તમામ ઉપસ્થિતોએ ટેકનોલોજીનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરવાની અને ઇન્ટરનેટ પર સાવચેતી રાખવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી.

પ્રતિજ્ઞામાં ખાસ કરીને નીચેના મુદ્દાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો:

• OTP અને પાસવર્ડ સુરક્ષિત રાખવા

• ફેક ન્યૂઝ ન ફેલાવવી

• સાયબર ગુનાની માહિતી તાત્કાલિક આપવી

• ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો સકારાત્મક ઉપયોગ કરવો

ડિજિટલ ભારત અને સુરક્ષિત યુવાનો

‘સેફર ઇન્ટરનેટ ડે’ની ઉજવણી માત્ર એક દિવસ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે સતત જાગૃતિનું પ્રતિક છે. ડિજિટલ ભારતના સપનાને સાકાર કરવા માટે સુરક્ષિત અને સજાગ નાગરિકો જરૂરી છે.

આઈ.ટી.આઈ. જામનગર ખાતે યોજાયેલ આ સેમિનાર એ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થયો છે. તાલીમાર્થીઓને મળેલ માર્ગદર્શન તેમને ભવિષ્યમાં સાયબર જોખમોથી બચવામાં મદદરૂપ બનશે.

ઉપસંહાર

સાયબર જગતમાં વધતા જોખમોને ધ્યાનમાં લેતા ‘સેફર ઇન્ટરનેટ ડે’ જેવા કાર્યક્રમોની આવશ્યકતા વધુ સ્પષ્ટ બની છે. આઈ.ટી.આઈ. જામનગર અને NICના સંયુક્ત પ્રયાસો દ્વારા યુવાનોમાં ડિજિટલ સુરક્ષા અંગે જાગૃતિ ફેલાવવાનો સકારાત્મક પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

ટેકનોલોજી જેટલી ઝડપથી આગળ વધી રહી છે, તેટલી જ ઝડપથી સાયબર ગુનાઓ પણ વિકસી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં જાગૃતિ, સાવચેતી અને સમયસરની કાર્યવાહી જ એકમાત્ર અસરકારક હથિયાર છે.

આ સેમિનારથી તાલીમાર્થીઓમાં સાયબર સુરક્ષા પ્રત્યે નવી સમજણ અને જવાબદારીનો ભાવ જન્મ્યો છે—જે ભવિષ્યમાં સુરક્ષિત અને સશક્ત ડિજિટલ સમાજના નિર્માણમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપશે.