ધારાવી પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટને મળ્યો મહત્ત્વનો વેગ મલાડ-માલવણીના મુક્તેશ્વર વિસ્તારમાં ૧૧૮ એકર જમીન ફાળવણીથી ૧૦ લાખ લોકોના પુનર્વસન તરફ મોટું પગલું.

મુંબઈના સૌથી મહત્ત્વાકાંક્ષી અને વિશ્વના સૌથી મોટા શહેરી પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટ તરીકે ગણાતા ધારાવી પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટને હવે નવો વેગ મળ્યો છે. રાજ્ય સરકારે મલાડ-માલવણીના મુક્તેશ્વર વિસ્તારમાં આવેલી ૧૧૮ એકર જમીન પ્રોજેક્ટ માટે સોંપતા પુનર્વસન પ્રક્રિયા ઝડપથી આગળ વધવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. આ જમીનનો ઉપયોગ ખાસ કરીને ધારાવીના અયોગ્ય રહેવાસીઓના પુનર્વસન માટે કરવામાં આવશે, જેના કારણે પ્રોજેક્ટ હેઠળ રહેણાંક ઇમારતોનું બાંધકામ ત્વરિત શરૂ થઈ શકે છે.

પ્રોજેક્ટનું ત્રીજું મોટું જમીન સંપાદન

અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ ૧૧૮ એકરની જમીન Dharavi Redevelopment Project માટે ત્રીજું સૌથી મોટું જમીન સંપાદન છે. અગાઉ કુર્લામાં મધર ડેરીની જમીન અને મુલુંડના સોલ્ટ પેન વિસ્તારમાં જમીન ફાળવવામાં આવી હતી.

આ નવી જમીન મળતા હવે પુનર્વસન માટે પૂરતી જગ્યાની ઉપલબ્ધતા વધી છે, જે પ્રોજેક્ટના અમલીકરણમાં મોટો માઈલસ્ટોન માનવામાં આવી રહ્યો છે.

જમીનની કિંમત અને વિકાસ અધિકાર પ્રીમિયમ

મલાડ-માલવણીના મુક્તેશ્વર વિસ્તારમાં આવેલી ૧૧૮ એકર જમીનની અંદાજિત કિંમત લગભગ રૂ. ૫૪૦ કરોડ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આમાંથી રૂ. ૧૩૫ કરોડ વિકાસ અધિકાર પ્રીમિયમ તરીકે નવભારત મેગા ડેવલપર્સ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ દ્વારા જમા કરાવવામાં આવ્યા છે.

મુક્તેશ્વર વિસ્તારમાં કુલ ૧૪૦ એકર જમીનમાંથી ૨૨ એકર જમીન હાલમાં કોર્ટ કેસને કારણે પેન્ડિંગ છે. કોર્ટ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ આ જમીન પણ પ્રોજેક્ટ માટે ઉપલબ્ધ થઈ શકે તેવી શક્યતા છે.

૧૦ લાખ લોકોના પુનર્વસન માટે વિશાળ યોજના

મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન રિજનમાં ઓળખવામાં આવેલી કુલ ૫૪૦ એકર જમીન પર આશરે ૧.૨૫ લાખથી ૧.૫ લાખ પોસાય તેવા રહેણાંક મકાનો બાંધવાની યોજના છે. આ મકાનોમાં ધારાવીના લગભગ ૧૦ લાખ રહેવાસીઓનું તબક્કાવાર પુનર્વસન કરવામાં આવશે.

આ ટાઉનશીપોમાં આધુનિક સુવિધાઓ જેવી કે –

• પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા

• ગટર અને ડ્રેનેજ સિસ્ટમ

• શાળાઓ અને હોસ્પિટલો

• ખુલ્લી જગ્યાઓ અને બગીચા

• જાહેર પરિવહન સુવિધા

• વેપાર અને રોજગાર માટેના કોમર્શિયલ ઝોન

આ તમામ સુવિધાઓ સાથે સુસજ્જ રહેણાંક વિસ્તાર બનાવવાનો પ્રસ્તાવ છે.

લાયક અને અયોગ્ય રહેવાસીઓ માટે અલગ વ્યવસ્થા

પ્રોજેક્ટની શરતો અનુસાર, લાયક રહેવાસીઓને ધારાવીની અંદર જ અથવા નજીકના વિસ્તારમાં પુનર્વસિત કરવામાં આવશે, જ્યારે અયોગ્ય રહેવાસીઓને MMRના અન્ય વિસ્તારોમાં સ્થળાંતરિત કરવામાં આવશે.

મલાડમાં ફાળવવામાં આવેલી જમીન ખાસ કરીને અયોગ્ય રહેવાસીઓ માટેના પુનર્વસન માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવશે. આથી ધારાવીના મૂળ વિસ્તારમાં વધુ આયોજનબદ્ધ વિકાસ શક્ય બનશે.

જમીનની માલિકી અંગે સ્પષ્ટતા

મલાડમાં ફાળવવામાં આવેલી જમીનની માલિકી Slum Rehabilitation Authority અને ધારાવી પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટ પાસે રહેશે.

સ્પેશિયલ પર્પઝ વ્હીકલ (SPV) પાસે ફક્ત બાંધકામ અને વિકાસ કામગીરીનો અધિકાર રહેશે. એટલે કે જમીનનું માલિકાણું સરકાર અને SRA પાસે જ રહેશે, જ્યારે ખાનગી ડેવલપર બાંધકામની કામગીરી સંભાળશે.

સાત વર્ષમાં પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક

રાજ્ય સરકારે આ સમગ્ર પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટ સાત વર્ષમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. તબક્કાવાર રીતે રહેવાસીઓનું સ્થળાંતર, નવા મકાનોનું બાંધકામ અને મૂળ ધારાવી વિસ્તારમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ હાથ ધરવામાં આવશે.

પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા બાદ ધારાવી વિસ્તારને આધુનિક શહેરી વસાહતમાં પરિવર્તિત કરવાની યોજના છે.

ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને અર્થતંત્ર પર અસર

ધારાવી પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટ માત્ર રહેણાંક યોજના નથી, પરંતુ મુંબઈના શહેરી વિકાસ માટેનો ગેમચેન્જર માનવામાં આવે છે.

આ પ્રોજેક્ટના લાભો –

• શહેરમાં સુવ્યવસ્થિત રહેણાંક વિકાસ

• ગંદકી અને અનિયંત્રિત વસાહતોમાં ઘટાડો

• રોજગાર સર્જન

• નાના ઉદ્યોગોને સુવિધાસભર જગ્યા

• રિયલ એસ્ટેટ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રમાં રોકાણ

ધારાવી હાલમાં એશિયાના સૌથી મોટા ઝૂંપડપટ્ટી વિસ્તારોમાં ગણાય છે, જ્યાં નાના ઉદ્યોગો, રીસાયક્લિંગ યુનિટ્સ અને ઘરઆધારિત વ્યવસાય મોટી સંખ્યામાં ચાલે છે. પુનર્વિકાસ પછી આ તમામ પ્રવૃત્તિઓને આયોજનબદ્ધ કોમર્શિયલ ઝોનમાં સ્થાન આપવામાં આવશે.

પર્યાવરણ અને સ્વચ્છતા પર સકારાત્મક અસર

આ પ્રોજેક્ટ અમલી બન્યા બાદ –

• ગટર વ્યવસ્થા સુધરશે

• વરસાદી પાણીના નિકાલની યોગ્ય વ્યવસ્થા થશે

• કચરાના સંચાલન માટે આધુનિક સિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવશે

જેના કારણે પર્યાવરણ અને જાહેર આરોગ્ય પર સકારાત્મક અસર જોવા મળશે.

પડકારો પણ ઓછા નથી

જોકે પ્રોજેક્ટ મહત્ત્વાકાંક્ષી છે, પરંતુ કેટલીક પડકારજનક બાબતો પણ છે –

• રહેવાસીઓનું સ્થળાંતર

• કાનૂની વિવાદો

• જમીન સંપાદન

• રોજગારના પ્રશ્નો

• સામાજિક સ્વીકાર્યતા

આ તમામ મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર તબક્કાવાર આયોજન સાથે આગળ વધી રહી છે.

અગાઉના જમીન ફાળવણીના તબક્કા

અગાઉ કુર્લામાં મધર ડેરીની જમીન અને મુલુંડના સોલ્ટ પેન વિસ્તાર પણ પ્રોજેક્ટ માટે ફાળવવામાં આવ્યા હતા. આ જમીનોનો ઉપયોગ ખાસ કરીને ઉપરના માળે રહેતા રહેવાસીઓ અને ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૧ પછી અને ૧૫ નવેમ્બર ૨૦૨૨ પહેલાં ધારાવીમાં સ્થળાંતર કરનારાઓ માટે કરવામાં આવશે.

શહેરી વિકાસ માટે ઐતિહાસિક પગલું

ધારાવી પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટને મળેલી આ નવી જમીન મુંબઈના શહેરી વિકાસ માટે ઐતિહાસિક પગલું ગણાય છે.

આ પ્રોજેક્ટ સફળ થાય તો –

• ઝૂંપડપટ્ટીનું આધુનિક શહેરમાં રૂપાંતર

• લાખો લોકો માટે સન્માનજનક રહેઠાણ

• સુવ્યવસ્થિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

• સ્વચ્છ અને સ્વસ્થ પર્યાવરણ

આ બધું શક્ય બનશે.

સમાપન

મલાડ-માલવણીના મુક્તેશ્વર વિસ્તારમાં ૧૧૮ એકર જમીનની ફાળવણીથી ધારાવી પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટને મહત્વપૂર્ણ વેગ મળ્યો છે.

૧૦ લાખ લોકોના પુનર્વસન, ૧.૫ લાખ મકાનોનું બાંધકામ, આધુનિક ટાઉનશીપ અને સુવિધાસભર શહેરી માળખું – આ તમામ બાબતો સાથે આ પ્રોજેક્ટ મુંબઈના ભવિષ્યને નવી દિશા આપનાર સાબિત થઈ શકે છે.

આગામી વર્ષોમાં આ પ્રોજેક્ટની સફળતા માત્ર ધારાવી માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશ માટે શહેરી પુનર્વિકાસનો મોડલ બની શકે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.