પંકજ ફેશન પ્રાઇવેટ લિમિટેડની ઘોર બેદરકારી ખુલાસામાં, બીજા માળેથી સીધું રોડ પર ઝેરી કેમિકલયુક્ત પાણી છોડાઈ રહ્યું છે…

પલસાણાના તાતીથૈયા ગામના ખેતરો ઝેરી પ્રવાહમાં ડૂબ્યા, ખેડૂતોના પાક પર સંકટ
પર્યાવરણ નિયમોના ખુલ્લેઆમ લીરેલીરા, તંત્રની મૌન સંમતિ પર ગંભીર સવાલ

સુરત જિલ્લાના પલસાણા તાલુકાના તાતીથૈયા ગામમાં એક એવી ચોંકાવનારી ઘટના સામે આવી છે, જે ઔદ્યોગિક વિકાસ અને પર્યાવરણ સુરક્ષા વચ્ચેના અસંતુલનને ખુલ્લેઆમ ઉજાગર કરે છે. અહીં આવેલી પંકજ ફેશન પ્રાઇવેટ લિમિટેડ નામની ટેક્સટાઇલ મિલ દ્વારા કોઈપણ પ્રકારના ભય કે નિયમોની પરવા કર્યા વિના ઝેરી અને કેમિકલયુક્ત પાણી સીધું જાહેર રોડ પર છોડવામાં આવી રહ્યું હોવાનું ગંભીર રીતે સામે આવ્યું છે. આ ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિના કારણે આસપાસના ખેતરોમાં ઉભા પાકને ભારે નુકસાન થઈ રહ્યું છે અને ખેડૂતોના જીવિકાસાધન પર સીધી આફત આવી પડી છે.

ઉદ્યોગ સામે પર્યાવરણની હાર?

સુરત જિલ્લો ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે જાણીતો છે, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી અનેક ઔદ્યોગિક એકમો દ્વારા પર્યાવરણ સંબંધિત કાયદાઓને પગલે પગલે અવગણવામાં આવી રહ્યા હોવાની ફરિયાદો વધી રહી છે. તાતીથૈયા ગામની આ ઘટના એ જ ચિંતાજનક શ્રેણીનો વધુ એક ઉદાહરણ છે, જ્યાં નફા માટે કુદરત અને ખેતી બંનેને બલિ ચઢાવવામાં આવી રહ્યા હોવાનો આરોપ લાગી રહ્યો છે.

શું છે સમગ્ર ઘટનાનો ખુલાસો?

પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, પલસાણા તાલુકાના તાતીથૈયા ગામ ખાતે આવેલી પંકજ ફેશન પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપનીના બીજા માળેથી એક પાઇપલાઇન બહાર કાઢવામાં આવી છે. આ પાઇપલાઇન મારફતે પ્રોસેસિંગ બાદનું ઝેરી, રંગીન અને તીવ્ર ગંધ ધરાવતું કેમિકલયુક્ત પાણી સીધું નીચે રોડ પર છોડવામાં આવે છે.

આ પાણી:

• કોઈ પણ પ્રકારની ટ્રીટમેન્ટ વિના

• ETP (Effluent Treatment Plant)નો ઉપયોગ કર્યા વિના

• ખુલ્લેઆમ જાહેર માર્ગ પર

વહેંચવામાં આવી રહ્યું હોવાનું સ્થાનિકો જણાવી રહ્યા છે.

રોડ પરથી ખેતરો સુધી ઝેરી સફર

આ કેમિકલયુક્ત પાણી પહેલા રોડ પર ફેલાય છે અને ત્યારબાદ રોડની બાજુમાં આવેલી નાળીઓ કે નિરમાઓ મારફતે આસપાસના ખેતરોમાં પ્રવેશી જાય છે. ખાસ કરીને વરસાદી દિવસોમાં આ પાણીનો વહેવાર વધુ થાય છે, જેના કારણે ખેતરોમાં પાણી ભરાઈ જાય છે અને જમીનમાં કેમિકલ્સ સમાઈ જાય છે.

સ્થાનિક ખેડૂતોએ જણાવ્યું છે કે આ ઝેરી પાણી સીધું તેમના ખેતીલાયક ખેતરોમાં પહોંચતા:

• પાક પીળો પડી જાય છે

• છોડ બળી જાય છે

• જમીનમાંથી દુર્ગંધ આવે છે

જેને કારણે પાક બરબાદ થવાની ભીતિ વાસ્તવિક બની છે.

ખેડૂતોની વ્યથા: “એક બાજુ મહેનત, બીજી બાજુ ઝેર”

ખેડૂતો માટે ખેતી માત્ર વ્યવસાય નહીં પરંતુ જીવનનો આધાર છે. તાતીથૈયા ગામના અનેક ખેડૂતોએ વર્ષભરની મહેનત કરીને ઉભો કરેલો પાક આ ઝેરી પ્રવાહથી જોખમમાં મુકાઈ ગયો છે.

ખેડૂતોનું કહેવું છે કે:

• પાકનો સીધો નાશ: કપાસ, શાકભાજી અને અન્ય પાકો પર કેમિકલની અસરથી પાંદડા બળી રહ્યા છે.

• જમીનની ફળદ્રુપતા ખતમ થવાની ભીતિ: એકવાર જમીનમાં ઝેરી કેમિકલ સમાઈ જાય પછી વર્ષો સુધી ખેતી અયોગ્ય બની શકે છે.

• આર્થિક નુકસાન: પહેલેથી જ મહંગા ખાતર, બીજ અને પાણીના ખર્ચ બાદ પાક નાશ થવાથી ખેડૂતો દેવાના દબાણમાં ફસાઈ શકે છે.

પશુઓ અને માનવીય આરોગ્ય પર પણ ખતરો

માત્ર ખેતી નહીં, પરંતુ આ ઝેરી પાણીથી માનવી અને પશુઓના આરોગ્ય સામે પણ ગંભીર ખતરો ઊભો થયો છે.

સ્થાનિક લોકો જણાવે છે કે:

• રોડ પરથી પસાર થતા પશુઓ આ પાણી પી લે છે

• દુર્ગંધ અને ધુમ્મસ જેવી અસરથી શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય છે

• બાળકો અને વૃદ્ધોમાં ત્વચા અને આંખની સમસ્યાઓ થવાની શક્યતા છે

જો આ સ્થિતિ યથાવત રહે, તો ભવિષ્યમાં ગંભીર આરોગ્ય સંકટ સર્જાઈ શકે છે.

પર્યાવરણ નિયમોની ખુલ્લેઆમ અવગણના

પર્યાવરણ સુરક્ષા માટે સરકાર દ્વારા સ્પષ્ટ નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. ખાસ કરીને ટેક્સટાઇલ અને કેમિકલ ઉદ્યોગો માટે:

• ETP ફરજિયાત

• Zero Liquid Discharge (ZLD) સિસ્ટમ

• GPCBની નિયમિત તપાસ

જેમા ફરજિયાત પાલન કરવાનું હોય છે. પરંતુ પંકજ ફેશન પ્રાઇવેટ લિમિટેડ દ્વારા આ તમામ નિયમોને જાણે કે ખુલ્લેઆમ ફગાવી દેવામાં આવ્યા હોય તેવું દ્રશ્ય સામે આવ્યું છે.

તંત્રની ચુપકીદી: મૌન કેમ?

આટલી સ્પષ્ટ અને જાહેરમાં થતી ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિ છતાં:

• ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB)

• સ્થાનિક પ્રશાસન

• ઔદ્યોગિક નિયંત્રણ વિભાગ

દ્વારા હજુ સુધી કોઈ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી, જે અનેક સવાલો ઉભા કરે છે.

સ્થાનિકોમાં ચર્ચા છે કે:

• શું તંત્રને આ અંગે જાણ નથી?

• કે જાણ હોવા છતાં આંખ મીંચી લેવામાં આવી રહી છે?

• કે પછી ઉદ્યોગના પ્રભાવ હેઠળ તંત્ર નિષ્ક્રિય બની ગયું છે?

ખેડૂતોની માંગ: “ઝેર બંધ કરો, ન્યાય આપો”

ખેડૂતોએ સ્પષ્ટ માંગ કરી છે કે:

• તાત્કાલિક આ કેમિકલયુક્ત પાણી છોડવાનું બંધ કરાવવું

• કંપની સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવી

• ખેતરોના નુકસાનનું યોગ્ય વળતર ચૂકવવું

• જમીન અને પાણીના નમૂના લઈ વૈજ્ઞાનિક તપાસ કરવી

જો તંત્ર તાત્કાલિક પગલાં નહીં લે, તો ખેડૂતો દ્વારા આંદોલન કરવાની ચીમકી પણ આપવામાં આવી છે.

વિકાસ કે વિનાશ?

ઔદ્યોગિક વિકાસ જરૂરી છે, પરંતુ તે વિકાસ જો ખેતી, પર્યાવરણ અને માનવીય આરોગ્યને નુકસાન પહોંચાડે, તો એવો વિકાસ કેટલો યોગ્ય છે? તાતીથૈયા ગામની ઘટના એ પ્રશ્ન ફરી એકવાર સમાજ સામે મૂકી રહી છે.

નિષ્કર્ષ

પલસાણા તાલુકાના તાતીથૈયા ગામમાં આવેલી પંકજ ફેશન પ્રાઇવેટ લિમિટેડની આ ઘટના માત્ર એક ગામની સમસ્યા નથી, પરંતુ સમગ્ર ગુજરાતમાં ઉદ્યોગો દ્વારા થતા પર્યાવરણ પ્રદૂષણનું જીવતું ઉદાહરણ છે. જો સમયસર કડક કાર્યવાહી નહીં થાય, તો આવનારા સમયમાં આવી ઘટનાઓ વધુ ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.

હવે જોવાનું રહ્યું કે તંત્ર આ મામલે ક્યારે જાગે છે અને ખેડૂતોને ન્યાય ક્યારે મળે છે.