પલસાણા તાલુકાના ટેક્સટાઈલ ઝોનમાં કાર્યરત કેજરીવાલ જીઓટેક પ્રા. લિ. દ્વારા ગેરકાયદેસર રીતે છોડવામાં આવતું અનટ્રીટેડ કેમિકલ વેસ્ટ વોટર હવે આસપાસના ગ્રામ્ય વિસ્તારો માટે ગંભીર સંકટ બની ગયું છે. ઝેરી રસાયણયુક્ત પાણી ખેતરોમાં ઘૂસી જતા ખેડૂતોની વર્ષોની મહેનત બરબાદ થઈ છે. ઊભા પાકો સુકાઈ રહ્યા છે, જમીનની ફળદ્રુપતા નાશ પામી રહી છે અને પશુપાલન પણ ભારે ભયમાં મૂકાયું છે.સ્થાનિક ખેડૂતો અને ગ્રામજનોએ ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) તેમજ તાલુકા વહીવટી તંત્ર પર ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે કે, ફરિયાદો છતાં અધિકારીઓ આંખ આડી કાન કરી રહ્યા છે.
🌾 ખેતરોમાં ઘૂસેલું ઝેરી પાણી, 30-40% પાક બરબાદ
પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, કંપની દ્વારા છોડાયેલ કેમિકલયુક્ત પાણી નજીકના ખેતી વિસ્તારોમાં વહીને ઘૂસી ગયું છે. જેના કારણે કપાસ, શાકભાજી અને અન્ય પાકોમાં પીળા ડાઘા પડી ગયા છે, છોડ સુકાઈ રહ્યા છે અને પાકની વૃદ્ધિ સંપૂર્ણપણે અટકી ગઈ છે.
ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ,
-
આશરે 30થી 40 ટકા પાકો સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ ગયા છે
-
જમીનનો રંગ અને માટીની ગુણવત્તા બદલાઈ ગઈ છે
-
આવનારી સિઝનમાં પણ ખેતી શક્ય રહેશે કે નહીં તે અંગે ગંભીર શંકા છે
ખેડૂતોએ જણાવ્યું કે ઝેરી પાણીના કારણે માત્ર વર્તમાન પાક જ નહીં પરંતુ આગામી વર્ષોની ખેતી પણ જોખમમાં મુકાઈ ગઈ છે, કારણ કે જમીનમાંથી રસાયણો દૂર થવામાં લાંબો સમય લાગી શકે છે.
🐄 પશુપાલન પર ઘાતક અસર, પશુઓ બીમાર
ઝેરી પાણીના કારણે માત્ર ખેતી જ નહીં પરંતુ પશુપાલન ક્ષેત્ર પણ ગંભીર સંકટમાં છે. ચરાણ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી જમીન અને પાણીના સ્ત્રોતો દૂષિત થતાં પશુઓ બીમાર પડવાના બનાવો સામે આવ્યા છે.સ્થાનિક ખેડૂત રમેશભાઈ પટેલે પોતાની વ્યથા વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું:“રાત્રોરાત્ર અમારી મહેનત પાણીમાં ગઈ. ખેતરમાં વહેલું ઝેરી પાણી આવતા પાક સુકાઈ ગયો. પશુઓ આ પાણી પીતા બીમાર પડી રહ્યા છે. અમે ફરિયાદ કરીએ છીએ, પરંતુ અધિકારીઓ સુસ્ત છે અને ઉદ્યોગપતિઓ બિનજવાબદાર.”પશુઓના સ્વાસ્થ્યને લઈને ચિંતિત ખેડૂતો હવે દુધ ઉત્પાદન અને પશુઓના જીવ માટે પણ ભય અનુભવી રહ્યા છે.
💧 ભૂગર્ભજળ પણ દૂષિત થવાની ભીતિ
પર્યાવરણ નિષ્ણાતો મુજબ, આ પ્રકારનું કેમિકલયુક્ત પાણી જમીનમાં ઉતરીને ભૂગર્ભજળને દૂષિત કરી શકે છે, જેનાથી આવનારા વર્ષોમાં પીવાના પાણીનો ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો થઈ શકે છે.
જો આ દૂષિત પાણી કૂવા અને બોરવેલ સુધી પહોંચે, તો
-
માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ
-
ચામડી, પેટ અને અન્ય ગંભીર બીમારીઓ
-
ગામડાઓમાં પાણીનો વિકલ્પ ન રહેવાનો ભય
જેમા સરકાર અને તંત્ર માટે મોટું સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.
🚫 CETP હોવા છતાં ગેરકાયદેસર વેસ્ટ
વિસંગત વાત એ છે કે ટેક્સટાઈલ ઝોનમાં CETP (Common Effluent Treatment Plant) જેવી સુવિધા હોવા છતાં કેટલીક કંપનીઓ દ્વારા ગેરકાયદેસર રીતે અનટ્રીટેડ વેસ્ટ સીધું છોડવામાં આવી રહ્યું છે.
સ્થાનિક લોકોનો આક્ષેપ છે કે:
-
CETP સુધી વેસ્ટ ન મોકલી સીધું નિકાલ કરાય છે
-
રાત્રિના સમયે કે વરસાદી દિવસોમાં કેમિકલ પાણી છોડવામાં આવે છે
-
તપાસ માત્ર નામ પૂરતી થાય છે
🏛️ GPCB અને વહીવટની ‘કાગળ પરની કાર્યવાહી’
ખેડૂતો અને પર્યાવરણ કાર્યકર્તાઓનો આરોપ છે કે GPCB દ્વારા કરવામાં આવતા દરોડા માત્ર કાગળ પર મર્યાદિત છે. નિયમો કડક હોવા છતાં તેનો અમલ થતો નથી.
સ્થાનિકો કહે છે કે,
-
અગાઉ પણ અનેક ફરિયાદો અપાઈ છે
-
તપાસ પછી કોઈ નક્કર કાર્યવાહી દેખાતી નથી
-
દંડ કે પ્લાન્ટ બંધ જેવી કડક કાર્યવાહી થતી નથી
આ નિષ્ક્રિયતાને કારણે ઉદ્યોગપતિઓમાં કાયદાનો કોઈ ડર રહ્યો નથી.
🗣️ ખેડૂત સંગઠનોની ચીમકી, આંદોલનની તૈયારી
આ સમગ્ર મામલે ખેડૂત સંગઠનો અને પર્યાવરણપ્રેમીઓએ સરકાર સમક્ષ તાત્કાલિક અને કડક પગલાં લેવા માગણી કરી છે. જો સમયસર કાર્યવાહી નહીં થાય તો ઉગ્ર આંદોલન કરવાની પણ ચીમકી આપવામાં આવી છે.
મુખ્ય માગણીઓમાં:
-
જવાબદાર કંપની સામે કડક કાર્યવાહી
-
નુકસાન પામેલા ખેડૂતોને વળતર
-
સ્વતંત્ર પર્યાવરણ તપાસ
-
સતત મોનિટરિંગ અને કેમેરા સર્વેલન્સ
