Narendra Modi દ્વારા દેશને ઇંધણ બચત, સરકારી ખર્ચમાં કરકસર અને ઊર્જા સંરક્ષણ માટે કરવામાં આવેલી અપીલની અસર હવે દેશના અનેક રાજ્યોમાં સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. વૈશ્વિક સ્તરે વધતી આર્થિક અનિશ્ચિતતા, પશ્ચિમ એશિયામાં ઊભી થયેલી તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિ, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં શક્ય વધારા અને દેશના ઊર્જા સ્રોતોના સંયમિત ઉપયોગની જરૂરિયાત વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારની અપીલને હવે વિવિધ રાજ્ય સરકારો અમલમાં મૂકી રહી છે. દેશના ઓછામાં ઓછા ૧૨ રાજ્યોમાં VVIP કાફલાઓમાં વાહનોની સંખ્યા ઘટાડવા, જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ વધારવા, વીડિયો કોન્ફરન્સિંગને પ્રોત્સાહન આપવા અને સરકારી કર્મચારીઓ માટે વર્ક ફ્રોમ હોમ જેવી વ્યવસ્થાઓ શરૂ કરવામાં આવી છે.
દેશભરમાં રાજકીય અને વહીવટી સ્તરે શરૂ થયેલી આ નવી પહેલને “રાષ્ટ્રીય સંસાધન બચત અભિયાન” તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. કેન્દ્ર સરકારના સૂત્રો અનુસાર વડાપ્રધાન મોદીએ તાજેતરમાં યોજાયેલી બેઠકમાં દેશના તમામ રાજ્યોને ઇંધણનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ કરવા, બિનજરૂરી વાહનવ્યવહાર ઘટાડવા અને સરકારી ખર્ચમાં કરકસર કરવા અપીલ કરી હતી. ત્યારબાદ એક પછી એક અનેક રાજ્યોમાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે.
Tripura સરકારે સૌથી અનોખો નિર્ણય લીધો છે. રાજ્ય સરકારે ગ્રુપ C અને Dના સરકારી કર્મચારીઓ માટે વર્ક ફ્રોમ હોમ મોડલ લાગુ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. હવે ફક્ત ૫૦ ટકા કર્મચારીઓ જ દરરોજ ઓફિસમાં હાજર રહેશે જ્યારે બાકીના કર્મચારીઓ ઘરેથી કામ કરશે. સરકાર દ્વારા દરેક વિભાગને સાપ્તાહિક રોસ્ટર સિસ્ટમ બનાવવાની સૂચના આપવામાં આવી છે જેથી કામગીરી પર કોઈ અસર ન પડે અને સાથે ઇંધણ તથા વીજળી બંનેની બચત થઈ શકે. જોકે આરોગ્ય, પોલીસ, અગ્નિશામક અને અન્ય આવશ્યક સેવાઓને આ નિર્ણયમાંથી મુક્ત રાખવામાં આવી છે.
N. Chandrababu Naidu એ પણ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લઈને પોતાના કાફલામાં વાહનોની સંખ્યા ૫૦ ટકા ઘટાડવાનો આદેશ આપ્યો છે. હવે જિલ્લાની મુલાકાતો દરમિયાન તેમની સાથે અગાઉ કરતાં અડધા વાહનો જ રહેશે. સાથે જ તેમણે રાજ્યના મંત્રીઓ અને અધિકારીઓને પણ બિનજરૂરી પ્રવાસ ટાળવા અને સરકારી વાહનોનો ઓછામાં ઓછો ઉપયોગ કરવા અપીલ કરી છે. આંધ્ર પ્રદેશ સરકાર હવે વધુમાં વધુ બેઠકો વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા યોજવાની દિશામાં પણ આગળ વધી રહી છે.
Pramod Sawant એ પણ પોતાના કાફલાનું કદ અડધું કરી દીધું છે. અગાઉ છ વાહનોનો સમાવેશ થતો કાફલો હવે માત્ર ત્રણ વાહનો સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવ્યો છે. ગોવા સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાષ્ટ્રીય હિત અને ઇંધણ બચત માટે આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે.
Punjab માં રાજ્યપાલ Gulab Chand Kataria ની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી બેઠકમાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો કે રાજ્યના અધિકારીઓ દર બુધવારે ચાર પૈડાવાળા વાહનોનો ઉપયોગ નહીં કરે. અધિકારીઓને જાહેર પરિવહન અથવા અન્ય વૈકલ્પિક માધ્યમ અપનાવવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા છે.
Haryana ના મુખ્યમંત્રી Nayab Singh Saini એ જાહેર કર્યું છે કે તેઓ અઠવાડિયામાં એક દિવસ કોઈપણ સત્તાવાર વાહનનો ઉપયોગ નહીં કરે. સાથે જ તેમના કાફલામાં હવે ફક્ત જરૂરી સુરક્ષા વાહનો જ સામેલ રહેશે. હરિયાણા સરકારે સરકારી વિભાગોને પણ બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળવા સૂચનાઓ આપી છે.
Odisha ના મુખ્યમંત્રી Mohan Charan Majhi એ પોતાના કાફલામાં વાહનોની સંખ્યા ઘટાડીને માત્ર ચાર કરી દીધી છે જેમાં બે સુરક્ષા વાહનોનો સમાવેશ થાય છે. બુધવારે તેઓ ઘરે પરત ફરતા હતા ત્યારે તેમનો નાનો કાફલો લોકોમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો હતો.
Rajasthan ના મુખ્યમંત્રી Bhajan Lal Sharma એ પણ પોતાના કાફલામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે. અગાઉ ૧૪ થી ૧૬ વાહનો ધરાવતા કાફલાને હવે પાંચ વાહનો સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવ્યો છે. દિલ્હી પ્રવાસ દરમિયાન તેમના નાનકડા કાફલાએ લોકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.
Bihar માં મુખ્યમંત્રી Samrat Choudhary ઇલેક્ટ્રિક વાહનમાં સચિવાલય પહોંચતા ચર્ચામાં આવ્યા હતા. રાજ્ય સરકાર હવે ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા તરફ આગળ વધી રહી છે. જોકે કેટલાક મીડિયા અહેવાલોમાં જણાવાયું હતું કે મુખ્ય વાહન પાછળ હજી પણ અનેક પેટ્રોલ-ડીઝલ વાહનોનો કાફલો હતો. તેમ છતાં રાજ્ય સરકારે જાહેર કર્યું છે કે આગામી સમયમાં વધુ મંત્રીઓ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનો ઉપયોગ કરશે.
Madhya Pradesh માં મુખ્યમંત્રી Mohan Yadav ના કાફલામાં પણ વાહનોની સંખ્યા ઘટાડવામાં આવી છે. અગાઉ ૧૭ વાહનો ધરાવતા કાફલાને હવે સ્થાનિક પ્રવાસ દરમિયાન માત્ર ૮ વાહનો સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવ્યો છે. રાજ્ય સરકારે VVIP કાફલાઓ અને રેલીઓ પર પણ નિયંત્રણ મૂક્યું છે. રાજ્યના ઊર્જા મંત્રી Pradyuman Singh Tomar એ તો પોતાના નિવાસસ્થાનથી ઓફિસ સુધી ઇ-સ્કૂટર ચલાવીને જવાનો નિર્ણય લીધો હતો. મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ ડી.ડી. બસલે પણ હાઈકોર્ટ પહોંચવા માટે સાઇકલનો ઉપયોગ કર્યો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
Uttar Pradesh માં Yogi Adityanath સરકારે પણ મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધાં છે. રાજ્યમાં મંત્રીઓ, ધારાસભ્યો અને અધિકારીઓના કાફલાઓમાં ૫૦ ટકા ઘટાડો કરવામાં આવશે. અઠવાડિયામાં એક દિવસ જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ ફરજિયાત બનાવવાની દિશામાં પણ સરકાર વિચારણા કરી રહી છે. વધુમાં, મોટાભાગની મીટિંગો હવે વર્ચ્યુઅલ મોડમાં યોજાશે.
Delhi માં શિક્ષણ મંત્રી Ashish Sood એ મેટ્રો અને ઇ-રિક્ષાનો ઉપયોગ કરીને કાર્યક્રમમાં હાજરી આપી હતી. તેમણે INA થી કરકરદૂમા સુધી મેટ્રોમાં મુસાફરી કરી અને ત્યારબાદ ઇ-રિક્ષા મારફતે શાળાના કાર્યક્રમમાં પહોંચ્યા હતા. દિલ્હી સરકારે જાહેર પરિવહનના ઉપયોગને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે નવા અભિયાનની પણ જાહેરાત કરી છે.
Maharashtra માં મંત્રી Ashish Shelar એ ફ્રાન્સમાં યોજાનારા કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં ભાગ ન લેવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વિભાગીય ખર્ચ ઘટાડવો અને રાષ્ટ્રીય હિતમાં સંયમ રાખવો જરૂરી છે.
આ સમગ્ર અભિયાનમાં સૌથી વધુ ચર્ચા ત્યારે થઈ જ્યારે વડાપ્રધાન Narendra Modi પોતે પોતાના મોટા કાફલા વિના માત્ર બે સુરક્ષા વાહનો સાથે બહાર નીકળ્યા હતા. સામાન્ય રીતે વડાપ્રધાનના કાફલામાં ૧૦ થી ૧૫ વાહનો હોય છે, પરંતુ તેમની આ સાદગીભરી પહેલને દેશભરમાં પ્રતિકાત્મક સંદેશ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
રાજકીય વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આ માત્ર ઇંધણ બચત અભિયાન નથી પરંતુ “મિનિમલ ગવર્નન્સ કોસ્ટ” તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે. જો રાજ્ય સરકારો લાંબા ગાળે જાહેર પરિવહન, ડિજિટલ મીટિંગો અને નાના કાફલાઓની નીતિ અપનાવે તો સરકારી ખર્ચમાં હજારો કરોડ રૂપિયાની બચત થઈ શકે છે.
ઊર્જા નિષ્ણાતોના મતે વૈશ્વિક સ્તરે વધતા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને ભૂરાજકીય તણાવ વચ્ચે ભારત જેવા દેશ માટે ઇંધણ બચત અત્યંત જરૂરી બની ગઈ છે. ભારત પોતાની મોટાભાગની તેલ જરૂરિયાત આયાત દ્વારા પૂરી કરે છે. આવી સ્થિતિમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલનો નિયંત્રિત ઉપયોગ સીધો દેશની આર્થિક સ્થિતિ સાથે જોડાયેલો છે.
આર્થિક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે સરકારો દ્વારા કાફલાઓમાં ઘટાડો અને વીડિયો કોન્ફરન્સિંગને પ્રોત્સાહન આપવાથી માત્ર ઇંધણ નહીં પરંતુ સમય, માનવશક્તિ અને પ્રશાસનિક ખર્ચમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે. કોરોનાકાળ દરમિયાન શરૂ થયેલી વર્ચ્યુઅલ મીટિંગ સિસ્ટમ હવે ફરી મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે.
પર્યાવરણવિદોનું માનવું છે કે જાહેર પરિવહન અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો તરફનો આ ઝોક પર્યાવરણ માટે પણ ફાયદાકારક સાબિત થશે. ઓછા વાહનોનો ઉપયોગ એટલે ઓછું કાર્બન ઉત્સર્જન અને ઓછી વાયુ પ્રદૂષણ સમસ્યા.
દેશભરના અનેક શહેરોમાં હવે સરકારી વિભાગો પોતાના વાહન ઉપયોગની સમીક્ષા કરી રહ્યા છે. કેટલીક જગ્યાએ અધિકારીઓને કારપુલિંગ, જાહેર પરિવહન અને હાઈબ્રિડ વર્ક મોડલ અપનાવવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.
આ સમગ્ર અભિયાન હવે રાજકીય ચર્ચાનો પણ વિષય બન્યું છે. કેટલાક લોકો આ પહેલને આવકાર આપી રહ્યા છે તો કેટલાક લોકો તેને પ્રતીકાત્મક ગણાવી રહ્યા છે. તેમ છતાં દેશવ્યાપી સ્તરે ઇંધણ બચત, ખર્ચ નિયંત્રણ અને સંયમનો સંદેશ મજબૂત રીતે પહોંચ્યો હોવાનું સ્પષ્ટ જોવા મળી રહ્યું છે
