૨૬ ડિસેમ્બરથી અમલમાં આવેલા નવા ભાડાદરથી રેલવેની આવકમાં વર્ષે ૬૦૦ કરોડનો વધારો થવાની શક્યતા
નવી દિલ્હી/મુંબઈ:
ભારતીય રેલવેએ લાંબા અંતરની મેલ અને એક્સપ્રેસ ટ્રેનો માટે મુસાફર ભાડામાં વધારો જાહેર કરતાં દેશભરમાં ટ્રેન મુસાફરી કરતા લાખો મુસાફરો પર સીધી અસર પડી છે. ૨૬ ડિસેમ્બરથી અમલમાં આવેલા આ નિર્ણય હેઠળ પ્રતિ કિલોમીટર ૧ થી ૨ પૈસાનો વધારો લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, ઉપનગરીય લોકલ ટ્રેનોના ભાડાં યથાવત્ રાખવામાં આવતા મુંબઈ સહિતના મહાનગરોના લોકલ મુસાફરોને મોટી રાહત મળી છે.
રેલવે મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલ માહિતી મુજબ, ૨૧૫ કિલોમીટર સુધીના સામાન્ય વર્ગ (સેકન્ડ ક્લાસ) માટે ભાડાંમાં કોઈપણ પ્રકારનો વધારો કરવામાં આવ્યો નથી. પરંતુ ૨૧૫ કિલોમીટરથી વધુ અંતર માટે મુસાફરી કરનાર મુસાફરોને હવે વધારાનો ખર્ચ સહન કરવો પડશે. સામાન્ય (ઓર્ડિનરી) ક્લાસ માટે પ્રતિ કિલોમીટર ૧ પૈસાનો વધારો નક્કી કરવામાં આવ્યો છે, જ્યારે મેલ અને એક્સપ્રેસ ટ્રેનોમાં નોન-એસી કોચ માટે પ્રતિ કિલોમીટર ૨ પૈસાનો વધારો લાગુ થશે.
AC મુસાફરો પર પણ અસર
નવા ભાડા માળખા અનુસાર, તમામ AC વર્ગોમાં (AC થ્રી-ટિયર, AC ટૂ-ટિયર, AC ફર્સ્ટ ક્લાસ) પણ પ્રતિ કિલોમીટર ૨ પૈસાનો વધારો લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. એટલે કે લાંબા અંતરની મુસાફરી કરતા મધ્યમ અને ઉચ્ચ વર્ગના મુસાફરો માટે ટ્રેન ટિકિટ થોડું વધુ મોંઘું બનશે.
લોકલ ટ્રેનોના ભાડાં યથાવત્
રેલવેના આ નિર્ણયમાં મહત્વની બાબત એ છે કે મુંબઈ, કોલકાતા, ચેન્નઈ અને દિલ્હી જેવા મહાનગરોમાં ચાલતી લોકલ ટ્રેનોના ભાડાંમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. લોકલ ટ્રેન પર રોજિંદી મુસાફરી કરતા લાખો નોકરીયાત, વિદ્યાર્થી અને શ્રમિક વર્ગને વધારાનો ભાર નહીં પડે, જે બાબતને મુંબઈગરાઓએ રાહતરૂપ ગણાવી છે.
આવકમાં ૬૦૦ કરોડનો વધારો થવાની અપેક્ષા
રેલવે અધિકારીઓનું માનવું છે કે આ ભાડાવધારાથી રેલવેની વાર્ષિક આવકમાં આશરે ૬૦૦ કરોડ રૂપિયાનો વધારો થશે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રેલવેના ઓપરેશનલ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જેને પહોંચી વળવા માટે આ નિર્ણય લેવાયો હોવાનું રેલવે મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે.
ભાડાવધારા પાછળનું કારણ
રેલવેના જણાવ્યા અનુસાર છેલ્લા દાયકામાં ભારતીય રેલવેનું નેટવર્ક, ટ્રેન સંખ્યા અને સુવિધાઓમાં વ્યાપક વધારો થયો છે. નવી વંદે ભારત ટ્રેનો, હાઈ-સ્પીડ ટ્રેનો, સ્ટેશન રીડેવલપમેન્ટ, ડબલ-ટ્રેકિંગ અને ઇલેક્ટ્રિફિકેશન જેવા પ્રોજેક્ટ્સ માટે મોટા પાયે ખર્ચ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
આ સાથે રેલવેના કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો પર થતો ખર્ચ પણ સતત વધતો જાય છે. હાલ રેલવેનો વર્કફોર્સ ખર્ચ વધીને અંદાજે ૧,૧૫,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા થયો છે, જ્યારે પેન્શન ખર્ચ ૬૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની સપાટીએ પહોંચ્યો છે. ૨૦૨૪-૨૫ નાણાકીય વર્ષમાં રેલવેનો કુલ ઓપરેશનલ ખર્ચ અંદાજે ૨,૬૩,૦૦૦ કરોડ રૂપિયા થયો હોવાનું રેલવેના આંકડાઓ દર્શાવે છે.
કાર્ગો અને મુસાફર આવક પર ભાર
આ વધતા ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે રેલવે કાર્ગો લોડિંગ વધારવા સાથે મુસાફર ભાડાંમાં મર્યાદિત વધારો કરવાની નીતિ અપનાવી રહી છે. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે ભાડાવધારો અત્યંત ન્યૂનતમ રાખવામાં આવ્યો છે, જેથી સામાન્ય મુસાફરો પર ભારે અસર ન પડે.
મુસાફરોની મિશ્ર પ્રતિક્રિયા
ભાડાવધારાની જાહેરાત બાદ મુસાફરો તરફથી મિશ્ર પ્રતિક્રિયાઓ મળી રહી છે. કેટલાક મુસાફરોનું માનવું છે કે વધતી સુવિધાઓ અને સુરક્ષા માટે થોડો વધારો યોગ્ય છે, જ્યારે લાંબા અંતરની મુસાફરી કરતા ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના મુસાફરો માટે આ વધારો બોજરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
ભવિષ્યમાં વધુ વધારો?
રેલવે સૂત્રો અનુસાર, હાલનો ભાડાવધારો મર્યાદિત છે અને તાત્કાલિક ભવિષ્યમાં લોકલ ટ્રેનોના ભાડાં વધારવાની કોઈ યોજના નથી. જોકે, ખર્ચમાં સતત વધારો થતો રહેશે તો ભવિષ્યમાં રેલવેને વધુ કઠોર નિર્ણયો લેવા પડી શકે છે.
આ રીતે, પ્રતિ કિલોમીટર ૧-૨ પૈસાના વધારા સાથે ભારતીય રેલવે પોતાની આવક વધારવા તરફ આગળ વધી છે, જ્યારે લોકલ મુસાફરોને હાલ માટે રાહત આપવામાં આવી છે.
