દેશભરમાં ઉનાળાની ગરમી વચ્ચે હવે હવામાનમાં મોટો પલટો જોવા મળી રહ્યો છે. ભારતીય હવામાન વિભાગના અનુમાન મુજબ હાલમાં દેશના વિવિધ વિસ્તારો પર એકસાથે પાંચ ‘સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશન’ સક્રિય બન્યા છે, જેના કારણે અનેક રાજ્યોમાં વરસાદી માહોલ સર્જાઈ રહ્યો છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ ભારતના કેરળ અને તમિલનાડુમાં ભારે વરસાદની ચેતવણી જાહેર કરવામાં આવી છે, જ્યારે ઉત્તર ભારતમાં પણ આગામી દિવસોમાં વાતાવરણમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળી શકે છે. હવામાન વિભાગે જણાવ્યું છે કે 10થી 12 મે વચ્ચે એક નવું વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ ઉત્તર ભારત તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, જેના કારણે દિલ્હી સહિત ઉત્તર ભારતીય રાજ્યોમાં તાપમાનમાં ઘટાડો થઈ શકે છે અને લોકોને ગરમીમાંથી મોટી રાહત મળી શકે છે.
હાલ દેશમાં વિવિધ દિશામાં સક્રિય બનેલા પાંચ સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશન હવામાનને અસર કરી રહ્યા છે. આ સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશન એટલે વાતાવરણના નીચા દબાણવાળા એવા વિસ્તારો, જ્યાં પવન ગોળાકાર દિશામાં ફરતો હોય છે અને જેના કારણે વરસાદી સિસ્ટમ મજબૂત બને છે. હવામાન નિષ્ણાતોના મતે એકસાથે અનેક સર્ક્યુલેશન સક્રિય બનતા દેશના વિવિધ ભાગોમાં અસ્થિર હવામાન, ગાજવીજ સાથે વરસાદ અને કેટલીક જગ્યાએ ભારે પવનની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
ભારતીય હવામાન વિભાગે ખાસ કરીને કેરળ અને તમિલનાડુ માટે ભારે વરસાદનું એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. દક્ષિણ ભારતના આ બંને રાજ્યોમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી વાદળછાયું વાતાવરણ અને છૂટાછવાયા વરસાદી ઝાપટા જોવા મળી રહ્યા હતા, પરંતુ હવે આગામી દિવસોમાં વરસાદનું પ્રમાણ વધુ વધી શકે છે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં માછીમારોને દરિયો ન ખેડવાની પણ સલાહ આપવામાં આવી છે.
કેરળમાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ મોનસૂન પૂર્વે જ ભારે વરસાદી માહોલ સર્જાતાં સ્થાનિક તંત્ર એલર્ટ મોડ પર આવી ગયું છે. અનેક જિલ્લાઓમાં ઓરેન્જ અને યેલો એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણી ભરાવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે, જ્યારે પહાડી વિસ્તારોમાં ભૂસ્ખલનની પણ ભીતિ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. રાજ્ય સરકારે જિલ્લા વહીવટીતંત્રને સતર્ક રહેવા અને જરૂરી વ્યવસ્થાઓ કરવા સૂચના આપી છે.
તમિલનાડુમાં પણ ભારે વરસાદની આગાહી વચ્ચે તંત્ર દ્વારા પૂર્વ તૈયારીઓ શરૂ કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને ચેન્નાઈ સહિતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ભારે પવન સાથે વરસાદ પડવાની શક્યતા છે. અનેક વિસ્તારોમાં વીજળીના કડાકા-ભડાકા સાથે વરસાદ થઈ શકે છે. ખેડૂતોને પણ પાક અને પશુધન સુરક્ષિત રાખવા માટે સૂચના આપવામાં આવી રહી છે.
હવામાન વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડી વિસ્તારમાં બનેલી હવામાન પ્રણાલીઓ હાલમાં સક્રિય છે અને તે દેશના હવામાન પર સીધી અસર કરી રહી છે. આ સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશનના કારણે ભેજવાળા પવનો દક્ષિણ અને મધ્ય ભારત તરફ ખેંચાઈ રહ્યા છે, જેના કારણે વરસાદી પરિસ્થિતિ મજબૂત બની રહી છે.
દક્ષિણ ભારત ઉપરાંત કર્ણાટક, આંધ્રપ્રદેશ અને તેલંગાણાના કેટલાક વિસ્તારોમાં પણ આગામી દિવસોમાં વરસાદી માહોલ રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ઘણા વિસ્તારોમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદ અને તેજ પવન ફૂંકાઈ શકે છે. ઉનાળાની ગરમી વચ્ચે વરસાદના કારણે લોકોને રાહતનો અનુભવ થઈ શકે છે, પરંતુ સાથે જ વીજળી પડવાની ઘટનાઓ અને વૃક્ષો ધરાશાયી થવાની શક્યતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
બીજી તરફ ઉત્તર ભારત માટે પણ હવામાનમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફારના સંકેતો મળી રહ્યા છે. હાલ દિલ્હી, હરિયાણા, પંજાબ અને રાજસ્થાનના અનેક વિસ્તારોમાં ગરમીનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે. દિવસ દરમિયાન તાપમાન 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસની આસપાસ પહોંચી રહ્યું છે, જેના કારણે લોકોને ભારે ગરમીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. જોકે હવે 10થી 12 મે વચ્ચે સક્રિય થનારા નવા વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સના કારણે ઉત્તર ભારતનું વાતાવરણ ફરી બદલાઈ શકે છે.
વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ એટલે પશ્ચિમ તરફથી આવતી એવી હવામાન પ્રણાલી, જે ઉત્તર ભારતના હવામાનને અસર કરે છે. સામાન્ય રીતે આ સિસ્ટમ હિમાલય અને ઉત્તર ભારતીય રાજ્યોમાં વરસાદ, વાદળછાયું વાતાવરણ અને ઠંડક લાવે છે. હવામાન નિષ્ણાતોના મતે આવનારું નવું વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ દિલ્હી સહિત ઉત્તર ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં વરસાદી માહોલ ઊભો કરી શકે છે.
દિલ્હીમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ગરમીનો પ્રકોપ વધી રહ્યો હતો. દિવસ દરમિયાન તાપમાનમાં સતત વધારો નોંધાઈ રહ્યો હતો અને ગરમ પવનોના કારણે લોકો પરેશાન થઈ રહ્યા હતા. પરંતુ હવે નવા વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સના કારણે તાપમાનમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં ધૂળભરી આંધી, વાદળછાયું વાતાવરણ અને હળવો વરસાદ પણ થઈ શકે છે.
હવામાન વિભાગનું કહેવું છે કે દિલ્હી ઉપરાંત પંજાબ, હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના કેટલાક વિસ્તારોમાં પણ વરસાદી ઝાપટાં પડી શકે છે. પહાડી વિસ્તારોમાં હિમવર્ષા અને વરસાદના કારણે તાપમાનમાં વધુ ઘટાડો થઈ શકે છે. આ બદલાતા હવામાનના કારણે ગરમીથી લોકોને થોડી રાહત મળશે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
હવામાન નિષ્ણાતોના મતે હાલનું હવામાન પરિવર્તન આબોહવા પરિવર્તન સાથે પણ જોડાયેલું હોઈ શકે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતમાં હવામાનની અસામાન્ય ઘટનાઓમાં વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે. ક્યારેક અચાનક ભારે વરસાદ, તો ક્યારેક લાંબી ગરમીની લહેર અને ક્યારેક વાવાઝોડા જેવી પરિસ્થિતિઓ જોવા મળી રહી છે. આબોહવા પરિવર્તનના કારણે હવામાનની પરંપરાગત પદ્ધતિમાં ફેરફાર થઈ રહ્યો છે.
ખેડૂતો માટે હાલનું હવામાન મિશ્ર અસર લાવી શકે છે. એક તરફ વરસાદના કારણે કેટલીક જગ્યાએ પાકને લાભ થઈ શકે છે, જ્યારે બીજી તરફ ભારે વરસાદ કે તેજ પવનના કારણે નુકસાન થવાની પણ શક્યતા રહે છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ ભારતના કેળા, નાળિયેર અને શાકભાજીના પાક પર ભારે વરસાદની અસર પડી શકે છે. હવામાન વિભાગ ખેડૂતોને સતત હવામાન અપડેટ પર નજર રાખવાની સલાહ આપી રહ્યો છે.
દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં માછીમારો માટે પણ ચેતવણી જાહેર કરવામાં આવી છે. અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડી વિસ્તારમાં પવનની ગતિ વધી શકે છે અને દરિયો તોફાની બની શકે છે. તેથી આગામી કેટલાક દિવસો સુધી માછીમારોને દરિયો ન ખેડવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
મહાનગરોમાં વરસાદી માહોલ ટ્રાફિક અને નગર વ્યવસ્થાને પણ અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને ચેન્નાઈ, બેંગલુરુ અને દિલ્હી જેવા શહેરોમાં વરસાદના કારણે ટ્રાફિક જામ અને પાણી ભરાવાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા પાણી નિકાલની વ્યવસ્થાઓ મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
હવામાન વિભાગે લોકોને અનાવશ્યક બહાર ન નીકળવા, વીજળીના કડાકા દરમિયાન ખુલ્લી જગ્યાએ ન રહેવા અને સાવચેતી રાખવા અપીલ કરી છે. ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધોને બદલાતા હવામાનથી સાવધાન રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
ઉનાળાની સિઝનમાં આવી રીતે વરસાદી માહોલ સર્જાતા અનેક વિસ્તારોમાં તાપમાનમાં ઘટાડો નોંધાઈ શકે છે. જોકે ભેજનું પ્રમાણ વધવાથી કેટલાક વિસ્તારોમાં ઉકળાટનો અનુભવ પણ થઈ શકે છે. હવામાન નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આગામી એક સપ્તાહ દરમિયાન દેશના હવામાનમાં સતત બદલાવ જોવા મળી શકે છે.
ભારતમાં મોનસૂન પૂર્વેનું આ હવામાન પરિવર્તન આગામી ચોમાસાની સ્થિતિ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. હવામાન વિભાગ મોનસૂનની ગતિ અને દિશા પર સતત નજર રાખી રહ્યો છે. જો હાલની સિસ્ટમો વધુ મજબૂત બને તો દક્ષિણ ભારતમાં મોનસૂનની એન્ટ્રી સમય પહેલા થવાની સંભાવના પણ વધી શકે છે.
દેશભરમાં હાલ હવામાન ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બની ગયું છે. એક તરફ દક્ષિણ ભારતમાં ભારે વરસાદનું એલર્ટ છે, તો બીજી તરફ ઉત્તર ભારત ગરમીમાંથી રાહતની આશા જોઈ રહ્યું છે. પાંચ સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશન અને આવનારું વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ આગામી દિવસોમાં દેશના હવામાનને વધુ પ્રભાવિત કરી શકે છે.
હવામાન વિભાગ સતત પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યું છે અને સમયાંતરે નવી આગાહીઓ જાહેર કરી રહ્યું છે. લોકોને પણ સત્તાવાર માહિતી પર વિશ્વાસ રાખીને સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે. આગામી દિવસોમાં વરસાદ, પવન અને તાપમાનમાં ફેરફારને કારણે દેશના અનેક વિસ્તારોમાં હવામાનનો રંગ બદલાતો જોવા મળી શકે છે.
