મત તો જનતાએ આપ્યા, સત્તા સોદાબાજીમાં ગઈ? કલ્યાણ-ડોમ્બિવલીના રાજકારણમાં લોકશાહીની કિંમત પર ઊઠતા ગંભીર પ્રશ્નો

કાનૂની નોટિસ | ચૂંટણી પ્રક્રિયા | લોકશાહી સંરક્ષણ

ભારતીય લોકશાહીની મૂળભૂત ઓળખ મતાધિકાર છે. સંવિધાનની કલમ ૩૨૬ દ્વારા દરેક લાયક નાગરિકને મત આપવાનો અધિકાર આપ્યો છે. આ અધિકાર માત્ર કાયદાનો લાભ નથી, પરંતુ લોકશાહીની આત્મા છે. જો આ અધિકારને વહીવટી યાંત્રિકતા, બેદરકારી અથવા મનસ્વી કાર્યવાહી દ્વારા છીનવવામાં આવે, તો તે માત્ર એક વ્યક્તિ સામેનો અન્યાય નથી રહેતો, પરંતુ સંપૂર્ણ લોકશાહી વ્યવસ્થાને ધ્રુજાવી દેતી ઘટના બને છે.

આ ગંભીર સંદર્ભમાં, આમ આદમી પાર્ટી, ગુજરાતના રાજ્ય પ્રમુખ શ્રી ઇશુદાન ગઢવી તરફથી અને તેમના વતી, એડવોકેટ પ્રણવ ચંદારાણા (ઠક્કર) દ્વારા એક કડક અને સ્પષ્ટ કાનૂની નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે, જે ગુજરાતમાં ચાલી રહેલી મતદાર યાદી સુધારણા પ્રક્રિયા પર ગંભીર સવાલો ઊભા કરે છે.

૧. અરજદારનો પરિચય અને કાનૂની અધિકાર

મારા અસીલ શ્રી ઇશુદાન ગઢવી, ગુજરાત રાજ્યમાં એક માન્ય રાજકીય પક્ષ એવા **આમ આદમી પાર્ટી (AAP)**ના રાજ્ય પ્રમુખ છે, જે ભારતના ચૂંટણી પંચ દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત નેશનલ પોલિટિકલ પાર્ટી છે.

એક જવાબદાર રાજકીય પક્ષના રાજ્ય પ્રમુખ તરીકે, મારા અસીલનું કર્તવ્ય માત્ર ચૂંટણી લડવાનું નથી, પરંતુ:

• મતદાર યાદીની શુદ્ધતા

• ચૂંટણી પ્રક્રિયાની કાયદેસરતા

• લાયક મતદારોના અધિકારનું સંરક્ષણ

આ તમામ મુદ્દાઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવી અને જરૂર પડે ત્યારે કાયદાકીય હસ્તક્ષેપ કરવો પણ છે.

૨. ફોર્મ-7ના નામે ગંભીર ગેરવહીવટના આક્ષેપ

મારા ક્લાયન્ટના ધ્યાન પર લાવવામાં આવ્યું છે કે ગુજરાતના વિવિધ જિલ્લાઓ અને મતવિસ્તારોમાં ફોર્મ-7 (મતદાર યાદીમાંથી નામ કાઢી નાખવા માટેનો ફોર્મ) ઉપર અરજીઓ પર એવી રીતે પ્રક્રિયા થઈ રહી છે કે જેના પરિણામે હજારો લાયક મતદારોના નામ મતદાર યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવી રહ્યા છે, તે પણ:

• લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950

• મતદારોની નોંધણી નિયમો, 1960

દ્વારા નિર્ધારિત ફરજિયાત પ્રક્રિયાનું પાલન કર્યા વિના.

૩. ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (ERO)ની કાનૂની ફરજો

કાયદાકીય માળખા અનુસાર, ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (ERO) કોઈપણ નામ કાઢી નાખતા પહેલાં:

• સંબંધિત મતદારને નોટિસ આપવી ફરજિયાત છે

• વાંધો કે દાવા અંગે સુનાવણી આપવી ફરજિયાત છે

• જરૂર પડે ત્યાં સારાંશ તપાસ (Summary Inquiry) કરવી ફરજિયાત છે

પરંતુ, હાલની સ્થિતિમાં, ફોર્મ-7ની અરજીઓ પર યાંત્રિક રીતે, બિનસુનાવણી અને બિનતપાસ નિર્ણય લેવામાં આવી રહ્યા હોવાનું ગંભીર રીતે સામે આવ્યું છે.

૪. ‘યાંત્રિક પ્રક્રિયા’ લોકશાહી માટે ખતરો

મારા ક્લાયન્ટ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે:

મતદાર યાદીમાંથી નામ કાઢી નાખવાની પ્રક્રિયા કોઈ ફાઈલ ક્લિયરન્સ નથી કે જ્યાં માનવીય વિચાર વિના ‘ટિક માર્ક’ કરીને નિર્ણય લેવાય.

દરેક મતદાર એક બંધારણીય હક ધરાવતો નાગરિક છે. તેની ઓળખ, વસવાટ, લાયકાત અને મતાધિકાર અંગેનો નિર્ણય:

• ન્યાયી

• તર્કસંગત

• પારદર્શક

હોવો અનિવાર્ય છે.

૫. મૃત્યુ, સ્થળાંતર અને અયોગ્યતાના બહાને ગેરકાયદેસર કાપછાંટ

ઘણા કિસ્સાઓમાં નામ કાઢી નાખવાના કારણ તરીકે:

• મૃત્યુ

• સ્થળાંતર

• અયોગ્યતા

જણાવવામાં આવી રહ્યા છે. પરંતુ:

• શું આ બાબતોની ચકાસણી કરવામાં આવી?

• શું આધારરૂપ દસ્તાવેજો ચકાસવામાં આવ્યા?

• શું મતદારને પોતાની વાત રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી?

👉 જો નહીં, તો આવી પ્રક્રિયા કાયદેસર નથી, પરંતુ મનસ્વી છે.

૬. બંધારણની કલમ ૧૪ અને ૩૨૬નું ઉલ્લંઘન

કાયદેસર પ્રક્રિયા વિના મતદારનું નામ કાઢી નાખવું:

• કલમ ૩૨૬ હેઠળના મતાધિકારનો ઇનકાર છે

• કલમ ૧૪ હેઠળની સમાનતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન છે

આવી કાર્યવાહી રાજ્યની મનસ્વીતા (Arbitrary State Action) ગણાય છે, જે બંધારણવિરોધી છે.

૭. જવાબદાર અધિકારીઓની વ્યક્તિગત જવાબદારી

મારા ક્લાયન્ટ સ્પષ્ટ કરે છે કે:

• આવી ગેરકાયદેસર કાર્યવાહી કરનારા અધિકારીઓ

• સેવા નિયમો હેઠળ વિભાગીય કાર્યવાહી

• ખોટા રેકોર્ડ બનાવવાના ગુનામાં ફોજદારી કાર્યવાહી

માટે પણ જવાબદાર ઠરી શકે છે.

૮. તાત્કાલિક કરવાના આદેશો (Demands)

આ નોટિસ દ્વારા નીચે મુજબ તાત્કાલિક પગલાં લેવા જણાવવામાં આવે છે:

(૧)

કાયદેસર પ્રક્રિયા વિના યાંત્રિક રીતે કરવામાં આવતી તમામ કાઢી નાખવાની કાર્યવાહી તાત્કાલિક બંધ કરવી

(૨)

ફોર્મ-7 આધારીત તમામ કેસોની સમયબદ્ધ આંતરિક સમીક્ષા

(૩)

ખોટી રીતે કાઢી નાખેલા નામોને પ્રાથમિકતાથી પુનઃસ્થાપિત કરવું

(૪)

તમામ રેકોર્ડ — નોટિસ, સુનાવણી નોંધ, BLO ઇનપુટ, આદેશ — સાચવવા અને રજૂ કરવા

(૫)

દોષિત અધિકારીઓ સામે વિભાગીય અને ફોજદારી કાર્યવાહી

૯. 7 દિવસમાં લેખિત જવાબ ફરજિયાત

આ નોટિસ પ્રાપ્ત થયા બાદ 7 દિવસની અંદર લેખિત જવાબ માંગવામાં આવ્યો છે, જેમાં:

• હાલની પ્રક્રિયાની વિગતો

• સુરક્ષાત્મક પગલાં

• સુધારાત્મક કાર્યવાહી

વિગતે દર્શાવવી ફરજિયાત રહેશે.

૧૦. બૂથ લેવલ એજન્ટ (BLA-1)ની અવગણના = ગેરકાયદેસર કાર્યવાહી

મારા ક્લાયન્ટ વધુમાં સ્પષ્ટ કરે છે કે:

• માન્ય રાજકીય પક્ષનો BLA-1 વૈધાનિક હિસ્સેદાર છે

• ફોર્મ-7ની દરેક પ્રક્રિયામાં તેની જાણ અને હાજરી જરૂરી છે

BLA-1 અને રાજકીય પક્ષને જાણ કર્યા વિના કરવામાં આવેલ કોઈપણ કાઢી નાખવું:

• ગેરકાયદેસર

• મનસ્વી

• બિનપારદર્શક

છે અને કાયદાની નજરે શૂન્ય (Void ab initio) ગણાય.

૧૧. કાનૂની કાર્યવાહી અંગે અંતિમ ચેતવણી

જો નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો:

• ગુજરાત હાઈકોર્ટ

• ભારતના ચૂંટણી પંચ

સમક્ષ યોગ્ય કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે, જેમાં:

• જવાબદારી નક્કી કરવી

• દિશાનિર્દેશો

• ખર્ચ અને પરિણામો

સમાવેશ થાય છે.

નિષ્કર્ષ: મતાધિકાર બચાવવો એ લોકશાહી બચાવવી

આ નોટિસ કોઈ રાજકીય સ્ટન્ટ નથી.
આ એક લોકશાહી બચાવવાની લડાઈ છે.

જો મતદાર યાદીમાંથી નામ કાઢી નાખવું સરળ બની જશે,
તો મતદાનનું અર્થહીન બની જશે.

👉 મતાધિકાર બચશે તો જ લોકશાહી બચશે.