મહારાષ્ટ્રની મહાનગરપાલિકાઓમાં લાંબા સમયથી અટવાયેલી મેયર-ડેપ્યુટી મેયરની ચૂંટણીઓ હવે રાજકીય ગરમાવો અને વિરોધ વચ્ચે પૂર્ણ થઈ છે. મીરા-ભાઈંદર મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશન (MBMC)માં ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ની ડિમ્પલ મહેતા મેયર તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા છે, જ્યારે ધ્રુવ કિશોર પાટીલ ડેપ્યુટી મેયર તરીકે પસંદ થયા છે. જોકે, આ ચૂંટણી પહેલાં મરાઠી એકીકરણ સમિતિ અને મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેના (MNS) દ્વારા ઉગ્ર વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો હતો. “મેયરપદ મરાઠી સમાજને જ મળવું જોઈએ” એવી માગ સાથે વિરોધ-પ્રદર્શન અને નારાબાજી કરવામાં આવી હતી, છતાં ભારે પોલીસ બંદોબસ્ત વચ્ચે ચૂંટણી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવામાં આવી.
મીરા-ભાઈંદર MBMCમાં ડિમ્પલ મહેતાની જીત
મીરા-ભાઈંદર મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનમાં યોજાયેલી ખાસ સામાન્ય સભામાં મેયર અને ડેપ્યુટી મેયરની ચૂંટણી યોજાઈ હતી. આ ચૂંટણી દરમિયાન BJPના ૭૮ નગરસેવકો અને એક અપક્ષ ઉમેદવાર દ્વારા ડિમ્પલ મહેતાની તરફેણમાં મતદાન કરવામાં આવ્યું હતું. કુલ ૭૯ મત સાથે ડિમ્પલ મહેતા મેયર તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા હતા.
ડેપ્યુટી મેયર પદ માટે BJPના ધ્રુવ કિશોર પાટીલની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. ભાજપે સ્પષ્ટ બહુમતી દર્શાવીને MBMCમાં પોતાનો રાજકીય પ્રભાવ વધુ મજબૂત કર્યો છે.
મરાઠી એકીકરણ સમિતિ અને MNSનો વિરોધ
ચૂંટણી યોજાય એ પહેલાં મરાઠી એકીકરણ સમિતિ અને MNSના કાર્યકરો દ્વારા ભારે વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો હતો. વિરોધકારીઓનું કહેવું હતું કે મીરા-ભાઈંદર વિસ્તાર મહારાષ્ટ્રની ધરતી પર આવેલો હોવાથી મેયરપદ મરાઠી સમાજને મળવું જોઈએ.
વિરોધ દરમિયાન નારાબાજી, બેનર-પોસ્ટર અને પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યા હતા. “મરાઠી માન-અભિમાનનો પ્રશ્ન છે” એવી દલીલ સાથે આંદોલનકારીઓએ ચૂંટણી અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. જોકે, તંત્ર દ્વારા પૂરતા પોલીસ બંદોબસ્ત સાથે ચૂંટણી પ્રક્રિયા ચાલુ રાખવામાં આવી અને અંતે ડિમ્પલ મહેતા મેયર તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા.
રાજકીય અર્થઘટન : ઓળખ સામે સંખ્યાબળ
મીરા-ભાઈંદરની મેયર ચૂંટણીમાં એક તરફ મરાઠી ઓળખ અને ભાવનાત્મક મુદ્દો હતો, જ્યારે બીજી તરફ સંખ્યાબળ અને રાજકીય ગણિત હતું. BJPએ પોતાના સંગઠન અને બહુમતીના આધારે આ ચૂંટણી જીતી લીધી, પરંતુ વિરોધ પક્ષો માને છે કે આ નિર્ણયથી સ્થાનિક સ્તરે અસંતોષ વધવાની શક્યતા છે.
રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે, આ ઘટના મહારાષ્ટ્રના શહેરી રાજકારણમાં “ઓળખની રાજનીતિ” અને “સત્તાની રાજનીતિ” વચ્ચેની ખેંચતાણને દર્શાવે છે.
વસઈ-વિરારમાં અજીવ પાટીલ અને માર્શલ લોપેઝ
મીરા-ભાઈંદર સાથે સાથે વસઈ-વિરાર મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનમાં પણ મેયર-ડેપ્યુટી મેયરની ચૂંટણી યોજાઈ હતી. અહીં અજીવ પાટીલ મેયર તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા છે, જ્યારે માર્શલ લોપેઝ ડેપ્યુટી મેયર તરીકે નિયુક્ત થયા છે.
વસઈ-વિરાર વિસ્તાર પણ રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ ગણાય છે અને અહીં સ્થાનિક મુદ્દાઓ, ભાષા અને વિકાસને લઈને સતત રાજકીય ખેંચતાણ જોવા મળે છે. આ ચૂંટણીમાં પણ મહાયુતિના પક્ષોએ પોતાની સ્થિતિ મજબૂત રાખી છે.
કલ્યાણ-ડોમ્બિવલીમાં ડેપ્યુટી મેયર પસંદગી
કલ્યાણ-ડોમ્બિવલી મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશન (KDMC)માં મેયરપદ માટે નહીં પરંતુ ડેપ્યુટી મેયર પદ માટે નિયુક્તિ કરવામાં આવી હતી. અહીં હર્ષાલી વિજય ચૌધરી અને રાહુલ વસંત દામલેને ડેપ્યુટી મેયર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
કલ્યાણ-ડોમ્બિવલી વિસ્તાર રાજકીય રીતે મહત્વનો છે અને અહીં શિવસેના, BJP અને અન્ય પક્ષો વચ્ચે સતત સ્પર્ધા જોવા મળે છે. આ નિમણૂક દ્વારા પણ મહાયુતિ ગઠબંધને પોતાનો પ્રભાવ જાળવી રાખ્યો છે.
ઉલ્હાસનગરમાં અશ્વિની નિકમ મેયર
ઉલ્હાસનગર મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનમાં કાલાણી ગ્રુપ સાથે સંકળાયેલા અને શિવસેનામાંથી ચૂંટાઈ આવેલા અશ્વિની નિકમ મેયર તરીકે નિયુક્ત થયા છે. જ્યારે BJPમાંથી ચૂંટાઈ આવેલા અમર લુંડ ડેપ્યુટી મેયર બન્યા છે.
ઉલ્હાસનગરમાં લાંબા સમયથી કાલાણી ગ્રુપનો પ્રભાવ રહ્યો છે અને આ ચૂંટણીમાં પણ એ પ્રભાવ યથાવત્ રહ્યો છે. શિવસેના-BJPની સમજૂતી હેઠળ આ પદવિભાજન થયું હોવાનું રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાઈ રહ્યું છે.
થાણેમાં શર્મિલા પિંપળોલકર બિનહરીફ મેયર
થાણે મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશન (TMC)માં શિવસેનાના (એકનાથ શિંદે જૂથ) શર્મિલા પિંપળોલકર ૨૩મા મેયર તરીકે બિનહરીફ ચૂંટાઈ આવ્યા છે. આ ખાસ સામાન્ય સભામાં કોઈ અન્ય નગરસેવકે નૉમિનેશન ફોર્મ ન ભરતાં તેમની બિનહરીફ ચૂંટણીનો માર્ગ મોકળો થયો હતો.
BJPના કૃષ્ણા પાટીલ ડેપ્યુટી મેયર તરીકે ચૂંટાયા છે. ચાર વર્ષ બાદ રાજ્ય સરકાર દ્વારા નિયુક્ત પ્રશાસકનું સ્થાન હવે ચૂંટાયેલા મેયરે સંભાળ્યું છે, જેને કારણે થાણેમાં રાજકીય સ્થિરતા આવવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
મહાયુતિનો રોટેશન ફૉર્મ્યુલા
મહાયુતિ ગઠબંધનમાં આંતરિક મહત્ત્વાકાંક્ષાઓને સંતુલિત કરવા માટે શિવસેના અને BJPએ “રોટેશન ફૉર્મ્યુલા” અમલમાં મૂક્યો છે. શિવસેનાના એક નેતા અનુસાર, મેયર અને ડેપ્યુટી મેયરનો કાર્યકાળ ૧૫ મહિનાનો નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.
આ ફૉર્મ્યુલા હેઠળ સમગ્ર કાર્યકાળ દરમ્યાન ચાર અલગ-અલગ કોર્પોરેટરોને મેયર અને ડેપ્યુટી મેયર તરીકે સેવા આપવાની તક મળશે. આ વ્યવસ્થા દ્વારા પક્ષની અંદરના અસંતોષને ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
શહેરી રાજકારણમાં નવી દિશા
મહારાષ્ટ્રની મહાનગરપાલિકાઓમાં થયેલી આ ચૂંટણીઓથી સ્પષ્ટ થાય છે કે શહેરી રાજકારણ હવે વધુ જટિલ બનતું જઈ રહ્યું છે. એક તરફ વિકાસ, વહીવટ અને સ્થિરતાની વાત છે, તો બીજી તરફ ભાષા, ઓળખ અને સ્થાનિક અસ્મિતાના મુદ્દાઓ છે.
મીરા-ભાઈંદરમાં મરાઠી એકીકરણ સમિતિનો વિરોધ હોવા છતાં ડિમ્પલ મહેતાની જીત એ દર્શાવે છે કે સંખ્યાબળ અને સંગઠન શક્તિ હજુ પણ નિર્ણાયક પરિબળ છે. જોકે, વિરોધ પક્ષો માને છે કે આ પ્રકારના નિર્ણયો ભવિષ્યમાં રાજકીય તણાવ વધારી શકે છે.
નિષ્કર્ષ
મીરા-ભાઈંદર, વસઈ-વિરાર, કલ્યાણ-ડોમ્બિવલી, ઉલ્હાસનગર અને થાણે—આ તમામ મહાનગરપાલિકાઓમાં થયેલી મેયર અને ડેપ્યુટી મેયરની ચૂંટણીઓ મહારાષ્ટ્રના શહેરી રાજકારણની દિશા નક્કી કરતી દેખાય છે. મહાયુતિ ગઠબંધનએ મોટા ભાગના શહેરોમાં પોતાનો દબદબો જાળવી રાખ્યો છે, જ્યારે વિરોધ પક્ષો ઓળખ અને ભાવનાત્મક મુદ્દાઓને લઈને મેદાનમાં ઉતર્યા છે.
આ ચૂંટણી બાદ હવે સૌની નજર નવા મેયરોના કાર્યકાળ પર રહેશે—કે તેઓ વિકાસ, વહીવટ અને સામાજિક સમતોલન કેવી રીતે જાળવી રાખે છે અને શું આ રાજકીય નિર્ણયોથી શહેરોના નાગરિકોને સાચો લાભ મળશે કે નહીં.
