ભારતમાં શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને સંસ્કૃતિનું પ્રતિક ગણાતા ગણેશ મહોત્સવની ઉજવણી દર વર્ષે ભવ્યતા સાથે કરવામાં આવે છે. પરંતુ આધુનિક કાળમાં પર્યાવરણ પ્રત્યેની જવાબદારીને ધ્યાનમાં રાખીને હવે આ તહેવારને પર્યાવરણલક્ષી રીતે ઉજવવાનો પ્રયાસ સમગ્ર દેશમાં શરૂ થયો છે. ગુજરાત રાજ્યમાં પણ આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પહેલ થઈ રહી છે.
ગુજરાત પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (GPCB) અને પર્યાવરણ મિત્ર જેવી અગ્રણી સંસ્થાઓના ઉપક્રમે ‘ઇકો-ફ્રેન્ડલી ગણેશ પ્રતિમા નિર્માણ’ વિષય પર સમગ્ર રાજ્યભરમાં જાગૃતિ કાર્યક્રમો અને વર્કશોપનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ઉપક્રમેનો પ્રારંભ અને પૃષ્ઠભૂમિ
૮ ઑગસ્ટ, ૨૦૨૫ના રોજ આ અભિયાનનો આરંભ કરવામાં આવ્યો હતો. રાજ્યભરના મુખ્ય શહેરી વિસ્તારો, કોલેજો, શાળાઓ, સોસાયટીઓ, શેરીઓ તથા વિવિધ ઇકો ક્લબોમાં ૧૦ દિવસ સુધી સતત વર્કશોપ, શેરી નાટક અને જાગૃતિ પ્રવૃત્તિઓ યોજાઈ રહી છે.
આ કાર્યક્રમનો સૂત્ર “મૂર્તિ નાની, શ્રદ્ધા મોટી” રાખવામાં આવ્યો છે, જેનો હેતુ એ દર્શાવવાનો છે કે ભક્તિ માટે મૂર્તિનું કદ મોટું હોવું જરૂરી નથી, પરંતુ પર્યાવરણને અનુકૂળ રહેવું વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
ઇકો-ફ્રેન્ડલી મૂર્તિ બનાવવાનો હેતુ
વર્કશોપ દરમિયાન નિષ્ણાતોએ સમજાવ્યું કે બજારમાં સરળતાથી મળતી **પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ (POP)**થી બનેલી મૂર્તિઓ પાણીમાં ઓગળતી નથી.
-
આ કારણે પાણી પ્રદૂષિત થાય છે.
-
જળચર પ્રાણીઓને જીવલેણ અસર થાય છે.
-
પાણીની ગુણવત્તા ઘટે છે અને પર્યાવરણનું સંતુલન બગડે છે.
તેના બદલે માટીથી બનેલી મૂર્તિઓ પાણીમાં સહજતાથી ભળી જાય છે,
-
જળચર પ્રાણીઓને નુકસાન પહોંચાડતી નથી,
-
પાણી શુદ્ધ રહે છે,
-
જમીન અને પર્યાવરણ પર નકારાત્મક અસર થતી નથી.
આથી, ઇકો-ફ્રેન્ડલી ગણેશ પ્રતિમાની સ્થાપના દ્વારા આસ્થા સાથે પર્યાવરણ સંરક્ષણ બંને એકસાથે શક્ય બને છે.
વર્કશોપમાં સર્જનાત્મકતા
વિવિધ કોલેજોના વિદ્યાર્થીઓએ પોતાનું કૌશલ્ય દર્શાવતા માટીમાંથી સુંદર ગણેશ મૂર્તિઓ બનાવવાનું પ્રદર્શન કર્યું.
-
વિદ્યાર્થીઓએ કેવી રીતે સરળ રીતે માટીને આકાર આપી શકાય તે બતાવ્યું.
-
સાથે સાથે મૂર્તિ બનાવતી વખતે પર્યાવરણલક્ષી રંગોનો ઉપયોગ કરવાનો સંદેશ આપ્યો.
-
કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ ‘નો સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક’ સૂત્ર સાથે પંડાલની શોભા વધારવાના નવા વિચારો પણ રજૂ કર્યા.
આ પ્રવૃત્તિઓએ ભક્તોને પ્રેરિત કર્યા કે તેઓ પણ માટીના ગણેશજી બનાવે અને સ્થાપે.
શેરી નાટકો દ્વારા સંદેશનો પ્રસાર
અમદાવાદના મુખ્ય ૫૦ જેટલા ગણેશ પંડાલોમાં શેરી નાટકોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ નાટકોમાં પ્રદર્શિત થાય છે:
-
પરંપરાગત રીતે POP મૂર્તિ વિસર્જનથી થતી નુકસાની.
-
પાણીમાં પ્રદૂષણ અને જળચર જીવ પર પડતા પ્રભાવ.
-
એક ભક્ત કેવી રીતે નાની પરંતુ ઇકો-ફ્રેન્ડલી માટીની મૂર્તિથી પર્યાવરણ બચાવી શકે છે.
નાટકના અંતે સૌએ મળીને નારા લગાવ્યા:
-
“મૂર્તિ નાની, શ્રદ્ધા મોટી”
-
“પર્યાવરણ બચાવો – માટીના ગણેશ સ્થાપો”
મહાનુભાવોનું માર્ગદર્શન
અમદાવાદ ખાતે યોજાયેલા વર્કશોપમાં એ.જી. ટીચર્સ કોલેજના પ્રિન્સિપાલએ જણાવ્યું:
“વિદ્યાર્થીઓ માત્ર શિક્ષણ પૂરતા મર્યાદિત ન રહેતા, પરંતુ આવા કાર્યક્રમો દ્વારા સમજ-વિચારમાં હકારાત્મક પરિવર્તન લાવી શકે છે. માટીની મૂર્તિ બનાવવું માત્ર સર્જનાત્મકતા નથી, પરંતુ પર્યાવરણ પ્રત્યેની જવાબદારી પણ છે.”
તેમણે વિદ્યાર્થીઓને પ્રોત્સાહિત કરતા જણાવ્યું કે, ભવિષ્યમાં જ્યારે તેઓ પોતાના પરિવારો સાથે તહેવાર ઉજવે ત્યારે આ મૂલ્યોને સમાજ સુધી પહોંચાડે.
નાગરિકોની સહભાગિતા
વર્કશોપમાં હાજર રહેલા નાગરિકો પણ વિદ્યાર્થીઓ સાથે જોડાયા.
-
ઘણા ભક્તોએ પોતે પણ માટીના ગણેશજી બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
-
બાળકો અને મહિલાઓએ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો.
-
સૌએ એકસ્વરે સંકલ્પ લીધો કે આગામી ગણેશોત્સવમાં માત્ર માટીના ગણેશજીની સ્થાપના જ કરશે.
આ રીતે નાગરિકોમાં પર્યાવરણલક્ષી તહેવાર ઉજવવાની ચેતના ઉભી થઈ રહી છે.
સમાજ માટેનો સંદેશ
આ અભિયાન દ્વારા આપવામાં આવેલ મુખ્ય સંદેશો:
-
આસ્થા પર્યાવરણ વિરુદ્ધ નહીં હોવી જોઈએ.
-
પ્રકૃતિની રક્ષા એ જ સાચી ભક્તિ છે.
-
નાની મૂર્તિ હોવા છતાં શ્રદ્ધા મોટી હોઈ શકે છે.
-
સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિકનો ત્યાગ કરીને પંડાલ અને શણગાર પણ ઇકો-ફ્રેન્ડલી બની શકે છે.
-
યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓ સમાજ પરિવર્તનના સચ્ચા દૂત બની શકે છે.
અત્યારસુધીના આયોજનો
GPCBની યાદી અનુસાર અત્યારસુધીમાં:
-
બી.એડ. કોલેજ, ગાંધીનગર
-
એ.જી. ટીચર્સ કોલેજ, અમદાવાદ
-
શ્રી એમ.એન. શુક્લા એજ્યુકેશન કોલેજ, અમદાવાદ
જેમવી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં આ વર્કશોપ યોજાયા છે.
વિદ્યાર્થીઓ અને પર્યાવરણ પ્રેમી નાગરિકોએ ઉત્સાહપૂર્વક સહભાગી થઈને **“પર્યાવરણ બચાવો – માટીના ગણેશ સ્થાપો”**નો સંદેશ ફેલાવ્યો છે.
નિષ્કર્ષ
આ અભિયાન માત્ર તહેવારની ઉજવણીનો જ એક ભાગ નથી, પરંતુ સમગ્ર સમાજને પર્યાવરણ માટે જવાબદાર બનાવવાનો પ્રયત્ન છે.
-
મૂર્તિ નાની, શ્રદ્ધા મોટી – આ સૂત્ર દ્વારા લોકોમાં જાગૃતિ આવી રહી છે કે ભક્તિનો સાચો અર્થ પર્યાવરણને જાળવી રાખવામાં છે.
-
GPCB, પર્યાવરણ મિત્ર, શિક્ષણ સંસ્થાઓ અને નાગરિકોના સંયુક્ત પ્રયાસો દ્વારા આ તહેવાર હવે પ્રકૃતિ મિત્ર ગણેશોત્સવ બની રહ્યો છે.
આવા કાર્યક્રમો રાજ્યભરમાં સતત યોજાય તો નિશ્ચિત જ આગામી પેઢી માટે સ્વચ્છ, હરિયાળું અને સંતુલિત પર્યાવરણ નિર્માણ પામશે.
WhatsApp link-
https://chat.whatsapp.com/L18FV1R9B1r42hmCOLc6QL
FACEBOOK LINK –
https://www.facebook.com/SamaySandesh…
Instagram link –
https://t.me/joinchat/g1_gPdcFxtM1NDZl
TELEGRAM LINK –
https://t.me/joinchat/uIljpkLp6VViYjRl
જનતાના અવાજને અમે કરીશુ ઉજાગર…
સંપર્ક કરો. +91 88660 66060
