મોદી શાસનમાં ભાજપનો સુવર્ણ યુગ.

મોદી યુગનો રાજકીય વિજયપથ : 2014 પછી નવ નવા રાજ્યોમાં ભાજપનો ઐતિહાસિક સત્તા વિસ્તાર

ભારતની રાજનીતિમાં વર્ષ 2014 એક ઐતિહાસિક વળાંક તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. આ વર્ષ માત્ર સત્તા પરિવર્તન પૂરતું સીમિત નહોતું, પરંતુ દેશના રાજકીય નકશામાં એક નવા યુગની શરૂઆત બની ગયું હતું. નરેન્દ્ર મોદીની આગેવાની હેઠળ ભારતીય જનતા પાર્ટીએ કેન્દ્રમાં પૂર્ણ બહુમતી સાથે સરકાર બનાવી અને ત્યારબાદ દેશભરમાં ભાજપના રાજકીય પ્રભાવમાં સતત વધારો જોવા મળ્યો. એક સમય એવો હતો જ્યારે ભાજપને માત્ર ઉત્તર અને પશ્ચિમ ભારતની પાર્ટી માનવામાં આવતી હતી, પરંતુ 2014 પછી ભાજપે પોતાના સંગઠન, વ્યૂહરચના અને નેતૃત્વના બળે એવા રાજ્યોમાં પણ સત્તા પ્રાપ્ત કરી જ્યાં અગાઉ તેનો કોઈ ખાસ રાજકીય આધાર નહોતો.

વર્ષ 2014 પછી ભાજપે દેશના નવ એવા રાજ્યોમાં પ્રથમ વખત પોતાની સરકાર બનાવી અથવા સત્તામાં મુખ્ય ભાગીદાર તરીકે પ્રવેશ કર્યો, જ્યાં અગાઉ ભાજપનું પ્રભુત્વ નહોતું. હરિયાણા, મહારાષ્ટ્ર, આસામ, અરુણાચલ પ્રદેશ, ઓડિશા, મણિપુર, ત્રિપુરા, બિહાર અને હવે પશ્ચિમ બંગાળ — આ તમામ રાજ્યોમાં ભાજપનો ઉદય માત્ર ચૂંટણી જીત પૂરતો નહોતો, પરંતુ તે ભારતીય રાજનીતિમાં બદલાતી જનમાનસની દિશા અને ભાજપના વિસ્તરતા પ્રભાવનું પ્રતીક બની ગયો.

હરિયાણાથી શરૂ થયો નવા અધ્યાયનો પ્રારંભ

વર્ષ 2014માં હરિયાણાની વિધાનસભા ચૂંટણી ભાજપ માટે એક મોટા રાજકીય પ્રયોગ સમાન હતી. અગાઉ રાજ્યમાં ભાજપ ક્યારેય મુખ્ય સત્તાધારી પાર્ટી બની શકી નહોતી. હરિયાણાની રાજનીતિ મુખ્યત્વે પ્રાદેશિક પક્ષો અને જાતિવાદી સમીકરણો પર આધારિત રહી હતી. પરંતુ લોકસભા ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીના પ્રભાવ પછી ભાજપે હરિયાણામાં પોતાની વ્યૂહરચના મજબૂત બનાવી.

ચૂંટણીમાં ભાજપે સ્પષ્ટ બહુમતી મેળવી અને પ્રથમ વખત પોતાના બળે સરકાર રચી. મનોહરલાલ ખટ્ટરને મુખ્યમંત્રી બનાવવામાં આવ્યા. ભાજપે રાજ્યમાં જાતિ આધારિત રાજનીતિથી અલગ વિકાસ, પારદર્શિતા અને રાષ્ટ્રીયવાદના મુદ્દાઓને આગળ ધપાવ્યા. હરિયાણાની જીતે ભાજપને વિશ્વાસ અપાવ્યો કે તે પરંપરાગત રાજકીય સમીકરણો તોડી નવા મતદારોને પોતાની તરફ આકર્ષી શકે છે.

મહારાષ્ટ્રમાં શિવસેનાથી આગળ વધતો ભાજપ

મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપ લાંબા સમય સુધી શિવસેનાનો જુનિયર ભાગીદાર માનવામાં આવતો હતો. પરંતુ 2014 પછી સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ. નરેન્દ્ર મોદીના લોકપ્રિય ચહેરા અને કોંગ્રેસ-એનસીપી સરકાર સામેના અસંતોષના કારણે ભાજપે રાજ્યમાં ઐતિહાસિક પ્રદર્શન કર્યું.

ભાજપ પ્રથમ વખત મહારાષ્ટ્રની સૌથી મોટી પાર્ટી બની અને દેવેન્દ્ર ફડણવીસના નેતૃત્વમાં સરકાર રચાઈ. આ જીત ભાજપ માટે માત્ર સત્તા પ્રાપ્ત કરવાની નહોતી, પરંતુ તે દર્શાવતું હતું કે ભાજપ હવે પ્રાદેશિક સાથી પક્ષો પર સંપૂર્ણ રીતે નિર્ભર રહેવા તૈયાર નહોતો. મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપે શહેરી મતદારો, યુવાનો અને મધ્યમવર્ગમાં પોતાની મજબૂત પકડ ઉભી કરી.

ઉત્તરપૂર્વમાં ભાજપનો કમળ ખીલ્યો

એક સમય એવો હતો જ્યારે ઉત્તરપૂર્વ ભારત ભાજપ માટે રાજકીય રીતે લગભગ અજાણ્યો વિસ્તાર હતો. પરંતુ 2014 પછી ભાજપે ઉત્તરપૂર્વમાં વિશેષ ધ્યાન આપ્યું. વિકાસ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, કનેક્ટિવિટી અને રાષ્ટ્રીય એકતાના મુદ્દાઓ સાથે ભાજપે આ વિસ્તારોમાં સંગઠન મજબૂત બનાવ્યું.

આસામમાં ઐતિહાસિક જીત

વર્ષ 2016માં આસામમાં ભાજપે પ્રથમ વખત સરકાર બનાવી. સર્બાનંદ સોનોવાલના નેતૃત્વમાં ભાજપે કોંગ્રેસના લાંબા શાસનનો અંત લાવ્યો. ગેરકાયદેસર ઘુસણખોરી, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિકાસના મુદ્દાઓ આસામ ચૂંટણીના કેન્દ્રમાં રહ્યા.

આસામની જીત ભાજપ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હતી કારણ કે તે ઉત્તરપૂર્વમાં પ્રવેશદ્વાર સમાન રાજ્ય માનવામાં આવે છે. આસામ પછી ભાજપે સમગ્ર ઉત્તરપૂર્વમાં પોતાનું સંગઠન વધુ મજબૂત બનાવ્યું.

અરુણાચલ પ્રદેશમાં સત્તાનો વિસ્તાર

અરુણાચલ પ્રદેશમાં ભાજપે શરૂઆતમાં ગઠબંધન અને રાજકીય સમીકરણોના આધારે સત્તામાં પ્રવેશ કર્યો, પરંતુ થોડા સમયમાં રાજ્યમાં પોતાનું પ્રભુત્વ સ્થાપિત કર્યું. ઉત્તરપૂર્વના આ સરહદી રાજ્યમાં ભાજપની મજબૂત ઉપસ્થિતિએ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને કેન્દ્ર સાથેના રાજકીય જોડાણને વધુ મજબૂત બનાવ્યું.

મણિપુરમાં નવી રાજકીય દિશા

મણિપુરમાં વર્ષ 2017ની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ સૌથી મોટી પાર્ટી બની હોવા છતાં ભાજપે ગઠબંધનના સહારે સરકાર બનાવી. એન. બિરેન સિંહના નેતૃત્વમાં ભાજપે રાજ્યમાં પહેલીવાર સત્તા પ્રાપ્ત કરી.

મણિપુરમાં ભાજપે પરંપરાગત રાજકીય સમીકરણોને બદલતા વિકાસ અને સ્થિરતાનો મુદ્દો આગળ ધપાવ્યો. ઉત્તરપૂર્વના સંવેદનશીલ રાજ્યોમાં ભાજપની વધતી ઉપસ્થિતિ કેન્દ્ર સરકાર માટે પણ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ બની.

ત્રિપુરામાં ડાબેરી કિલ્લો ધરાશાયી

ત્રિપુરાની જીત ભાજપના રાજકીય ઇતિહાસમાં સૌથી મોટી સિદ્ધિઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. લગભગ 25 વર્ષ સુધી ડાબેરી શાસન હેઠળ રહેલા રાજ્યમાં ભાજપે 2018માં ઐતિહાસિક જીત મેળવી.

એક સમય એવો હતો જ્યારે ત્રિપુરામાં ભાજપનું સંગઠન અત્યંત નબળું હતું, પરંતુ સતત મહેનત, બૂથ લેવલની વ્યૂહરચના અને યુવાનોમાં વધતી લોકપ્રિયતાના કારણે ભાજપે ડાબેરી કિલ્લો તોડી નાખ્યો. બિપ્લબ દેવના નેતૃત્વમાં બનેલી સરકારે રાજ્યની રાજનીતિમાં મોટું પરિવર્તન લાવ્યું.

બિહારમાં બદલાતી રાજકીય સમીકરણો

બિહાર લાંબા સમયથી જાતિ આધારિત રાજકારણ માટે જાણીતું રાજ્ય રહ્યું છે. અહીં ભાજપે પ્રથમ વખત સત્તામાં મુખ્ય ભાગીદાર તરીકે પોતાનું પ્રભાવ મજબૂત બનાવ્યું. જનતા દળ યુનાઇટેડ સાથેના ગઠબંધન દ્વારા ભાજપે રાજ્યમાં પોતાની રાજકીય હાજરી વિસ્તારી.

ભાજપે બિહારમાં વિકાસ, કેન્દ્રની યોજનાઓ અને નરેન્દ્ર મોદીના લોકપ્રિય ચહેરાને કેન્દ્રમાં રાખી પોતાની સ્થિતિ મજબૂત બનાવી. ધીમે ધીમે ભાજપ રાજ્યમાં માત્ર સાથી પક્ષ નહીં પરંતુ એક મુખ્ય રાજકીય શક્તિ તરીકે ઉભરી આવ્યો.

ઓડિશામાં ભાજપનો ઉદય

ઓડિશામાં લાંબા સમય સુધી નવીન પટનાયક અને બીજેડીનું પ્રભુત્વ રહ્યું હતું. પરંતુ 2014 પછી ભાજપે અહીં સંગઠનાત્મક રીતે ભારે મહેનત શરૂ કરી. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પહોંચ, આદિવાસી વિસ્તારોમાં કામ અને કેન્દ્ર સરકારની યોજનાઓના પ્રચાર દ્વારા ભાજપે પોતાનો મતવિસ્તાર વધાર્યો.

તાજેતરના સમયમાં ઓડિશામાં ભાજપનો મતપ્રતિશત અને બેઠકોમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો. રાજ્યમાં ભાજપ હવે એક મજબૂત વિકલ્પ તરીકે ઉભરી આવ્યો છે. ઓડિશામાં ભાજપની વૃદ્ધિ એ દર્શાવે છે કે પાર્ટી હવે દક્ષિણ અને પૂર્વ ભારત પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.

પશ્ચિમ બંગાળમાં કમળનો ઐતિહાસિક ઉદય

પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપનો ઉદય ભારતીય રાજનીતિની સૌથી મોટી ઘટનાઓમાંની એક ગણાય છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે બંગાળમાં ભાજપનું નામમાત્ર અસ્તિત્વ હતું. રાજ્યમાં લાંબા સમય સુધી ડાબેરીઓ અને પછી તૃણમૂલ કોંગ્રેસનું પ્રભુત્વ રહ્યું.

પરંતુ 2014 પછી ભાજપે બંગાળમાં સંગઠન મજબૂત બનાવવાનું શરૂ કર્યું. હિંદુ મતદારોનું ધ્રુવીકરણ, રાષ્ટ્રીયવાદ, ઘુસણખોરીનો મુદ્દો, રાજકીય હિંસા અને કેન્દ્ર સરકારની યોજનાઓના પ્રચાર દ્વારા ભાજપે પોતાની પકડ વધારી.

લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપે નોંધપાત્ર સફળતા મેળવી અને ત્યારબાદ વિધાનસભા સ્તરે પણ મજબૂત પડકાર ઉભો કર્યો. હવે તાજેતરની રાજકીય પરિસ્થિતિમાં ભાજપે તૃણમૂલ કોંગ્રેસને પરાજય આપી રાજ્યમાં સત્તા સ્થાપિત કરી છે, જે ભાજપ માટે ઐતિહાસિક રાજકીય સિદ્ધિ માનવામાં આવે છે.

બંગાળની જીત માત્ર એક રાજ્ય જીતવા પૂરતી નથી, પરંતુ તે ભાજપના પૂર્વ ભારતમાં વિસ્તરતા પ્રભાવનું પ્રતિક બની ગઈ છે. રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે બંગાળમાં ભાજપની સફળતા દેશની રાજકીય દિશાને લાંબા ગાળે અસર કરશે.

ભાજપના વિસ્તરણ પાછળના મુખ્ય કારણો

નરેન્દ્ર મોદીનું કરિશ્માઈ નેતૃત્વ

2014 પછી ભાજપના વિસ્તરણમાં સૌથી મોટો ફાળો નરેન્દ્ર મોદીના લોકપ્રિય નેતૃત્વનો રહ્યો છે. મોદીએ પોતાને માત્ર એક રાજકારણી તરીકે નહીં પરંતુ વિકાસના પ્રતિક તરીકે રજૂ કર્યા. ગરીબ કલ્યાણ યોજનાઓ, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતની મજબૂત છબી અને સીધી જનસંપર્ક શૈલીના કારણે ભાજપને દેશભરમાં લાભ મળ્યો.

મજબૂત સંગઠન અને બૂથ મેનેજમેન્ટ

ભાજપે માત્ર મોટા નેતાઓ પર નહીં પરંતુ બૂથ સ્તરે સંગઠન મજબૂત બનાવવા પર ભાર મૂક્યો. દરેક રાજ્યમાં સ્થાનિક નેતાઓ તૈયાર કરાયા, સોશિયલ મીડિયા અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વધારાયો અને કાર્યકરોને સક્રિય રાખવામાં આવ્યા.

કોંગ્રેસ અને પ્રાદેશિક પક્ષોની નબળાઈ

ઘણા રાજ્યોમાં કોંગ્રેસ આંતરિક વિખવાદ, નેતૃત્વના અભાવ અને સંગઠનની નબળાઈના કારણે જનતા સાથેનો સંપર્ક ગુમાવતી ગઈ. બીજી તરફ કેટલાક પ્રાદેશિક પક્ષો પર ભ્રષ્ટાચાર અને પરિવારવાદના આરોપો લાગતા રહ્યા. ભાજપે આ પરિસ્થિતિનો લાભ લીધો.

રાષ્ટ્રીયવાદ અને વિકાસનો એજન્ડા

ભાજપે ચૂંટણીમાં માત્ર સ્થાનિક મુદ્દાઓ નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, વિકાસ, આત્મનિર્ભર ભારત, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કલ્યાણકારી યોજનાઓને કેન્દ્રમાં રાખ્યા. આ મુદ્દાઓએ યુવાનો અને પ્રથમ વખત મતદાન કરનારા મતદારોને આકર્ષ્યા.

દેશની રાજનીતિમાં મોટું પરિવર્તન

2014 પછી ભાજપનો ઉદય ભારતીય રાજનીતિમાં એક ઐતિહાસિક પરિવર્તન તરીકે જોવામાં આવે છે. એક સમય હતો જ્યારે ભાજપને કેટલીક મર્યાદિત રાજ્યોની પાર્ટી ગણવામાં આવતી હતી, પરંતુ આજે તે દેશના લગભગ દરેક વિસ્તારમાં પોતાની હાજરી મજબૂત બનાવી ચૂકી છે.

ઉત્તરથી દક્ષિણ અને પશ્ચિમથી પૂર્વ સુધી ભાજપે પોતાનું રાજકીય જાળું વિસ્તરાવ્યું છે. ઉત્તરપૂર્વમાં ડાબેરી અને પ્રાદેશિક પક્ષોના ગઢ તોડી ભાજપે નવી રાજકીય દિશા આપી, જ્યારે બંગાળ જેવી વિચારધારાત્મક રીતે અલગ ગણાતી ભૂમિ પર પણ કમળ ખીલવવામાં સફળતા મેળવી.

આગામી રાજકીય પડકારો

ભાજપ માટે સૌથી મોટો પડકાર હવે સત્તા મેળવવાનો નહીં પરંતુ તેને જાળવી રાખવાનો રહેશે. નવા રાજ્યોમાં સ્થાનિક મુદ્દાઓ, પ્રાદેશિક અસંતોષ, બેરોજગારી, મોંઘવારી અને સામાજિક સમીકરણો જેવા પડકારો ભાજપ સામે રહેશે.

વિપક્ષ પણ હવે ભાજપ સામે એકતા બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં ભાજપ માટે માત્ર નરેન્દ્ર મોદીના ચહેરા પર નિર્ભર રહેવું પૂરતું નહીં બને, પરંતુ સ્થાનિક નેતૃત્વ અને રાજ્યવાર વ્યૂહરચના પણ મહત્વપૂર્ણ બનશે.

નિષ્કર્ષ

વર્ષ 2014 પછીનો સમય ભારતીય જનતા પાર્ટી માટે રાજકીય વિસ્તરણ અને ઐતિહાસિક સફળતાનો સમય રહ્યો છે. હરિયાણાથી શરૂ થયેલો સત્તા વિસ્તાર મહારાષ્ટ્ર, આસામ, ત્રિપુરા, મણિપુર, અરુણાચલ, બિહાર, ઓડિશા અને હવે પશ્ચિમ બંગાળ સુધી પહોંચી ગયો છે.

ભાજપે એવા રાજ્યોમાં પણ પોતાની સરકાર બનાવી જ્યાં ક્યારેય તેની મજબૂત હાજરી નહોતી. આ સમગ્ર સફર માત્ર ચૂંટણી જીતની કહાની નથી, પરંતુ તે બદલાતા ભારત, બદલાતી રાજકીય માનસિકતા અને એક મજબૂત રાષ્ટ્રીય પાર્ટીના ઉદયની ગાથા છે.

નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભાજપે દેશની રાજનીતિમાં પોતાનું એક એવું સ્થાન બનાવ્યું છે, જ્યાં હવે દરેક રાજ્યની ચૂંટણી માત્ર પ્રાદેશિક લડાઈ નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય રાજકીય સંદેશનો ભાગ બની ગઈ છે. આગામી વર્ષોમાં ભાજપ આ રાજકીય પ્રભાવને કેટલો વધુ વિસ્તારી શકે છે, તેના પર સમગ્ર દેશની નજર રહેશે.