અરવલ્લી ગિરિમાળાને બચાવવા કેન્દ્ર સરકારનો મોટો નિર્ણય હવે કોઈ નવી માઈનિંગ લીઝ નહીં, વધુ વિસ્તારોને સંરક્ષિત જાહેર કરાશે ગેરકાયદે ખનન સામે કડક કાર્યવાહી અને પર્યાવરણ નિયમોનું કડક પાલન ફરજિયાત

છેલ્લાં ઘણા દિવસોથી અરવલ્લી ગિરિમાળા વિસ્તારમાં ગેરકાયદે અને અણિયંત્રિત માઈનિંગ મુદ્દે ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ અને દુરગામી નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્ર સરકારે તમામ સંબંધિત રાજ્યોને સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યા છે કે અરવલ્લી ક્ષેત્રમાં હવે કોઈપણ નવી માઈનિંગ લીઝ આપવામાં આવશે નહીં. આ સાથે સાથે અરવલ્લીના વધુ વિસ્તારોને સંરક્ષિત (Protected Area) જાહેર કરી ત્યાં પણ માઈનિંગ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.કેન્દ્ર સરકારનો આ નિર્ણય અરવલ્લી ગિરિમાળાની પર્યાવરણિય સુરક્ષા માટે એક ઐતિહાસિક પગલું માનવામાં આવી રહ્યો છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગેરકાયદે ખનનને સંપૂર્ણ રીતે રોકવો, પર્યાવરણને થતું નુકસાન અટકાવવું અને અરવલ્લી ગિરિમાળાને ભવિષ્ય માટે સુરક્ષિત રાખવો છે.

ચાલતી ખાણો પર પણ કડક નિયંત્રણ

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા માત્ર નવી લીઝ પર જ નહીં પરંતુ હાલમાં કાર્યરત ખાણો પર પણ કડક શરતો લાગુ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. જે ખાણો અગાઉથી મંજૂરી સાથે ચાલી રહી છે, તેમને હવે તમામ પર્યાવરણ સંબંધિત નિયમોનું કડક પાલન કરવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે.

આ સંદર્ભે સ્પષ્ટ કરાયું છે કે,

• પર્યાવરણ મંજૂરી (Environmental Clearance)

• વન સંરક્ષણ કાયદા

• પાણી, હવા અને જમીન પ્રદૂષણ સંબંધિત નિયમો

આ બધાનું કોઈ પણ ભંગ સહન કરવામાં નહીં આવે. નિયમોના ભંગના કિસ્સામાં ખાણો બંધ કરવી, દંડ અને કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ અનુસાર વધારાના પ્રતિબંધ

કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના આદેશોને ધ્યાનમાં રાખીને અરવલ્લી વિસ્તારમાં ચાલી રહેલી માઈનિંગ પ્રવૃત્તિઓ પર વધારાના પ્રતિબંધો લાદવામાં આવશે. સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા વારંવાર અરવલ્લી ગિરિમાળાના વિનાશ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે અને તેને દેશની કુદરતી ઢાલ તરીકે બચાવવાની જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવી છે.

આ ઉપરાંત, માઈનિંગ કંપનીઓને **સસ્ટેનેબલ માઈનિંગ (Sustainable Mining)**ના નિયમોનું કડક રીતે પાલન કરવાનું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે, જેથી

• જમીન ધોવાણ અટકે

• ભૂગર્ભ જળનું સ્તર સુરક્ષિત રહે

• જૈવ વિવિધતા નષ્ટ ન થાય

અરવલ્લી ગિરિમાળાનું પર્યાવરણ માટેનું મહત્વ

નોંધનીય છે કે અરવલ્લી ગિરિમાળા ભારતની સૌથી જૂની પર્વતમાળા પૈકી એક છે, જે ગુજરાત, રાજસ્થાન, હરિયાણા તેમજ દિલ્હી-NCR જેવા વિસ્તારોમાં ફેલાયેલી છે. પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ અરવલ્લી ગિરિમાળા:

• હવાને શુદ્ધ રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે

• રણપ્રદેશને આગળ વધતો અટકાવે છે

• વરસાદી પાણીનું સંરક્ષણ કરે છે

• અનેક પ્રાણી અને વનસ્પતિ જાતિઓનું કુદરતી આશ્રયસ્થાન છે

છેલ્લાં વર્ષોમાં અતિશય ખનનને કારણે અરવલ્લીનું પર્યાવરણ ગંભીર રીતે નુકસાન પામ્યું છે, જેના પરિણામે હવામાન પરિવર્તન, ભૂગર્ભ જળ ઘટવું અને જૈવ વિવિધતાને ખતરો ઊભો થયો છે.

પર્યાવરણવિદો અને સામાજિક સંગઠનોનું સ્વાગત

કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયને પર્યાવરણવિદો, સામાજિક કાર્યકરો અને ગ્રીન સંગઠનોએ આવકાર્યો છે. તેઓનું માનવું છે કે જો આ નિર્ણયનો કડક અમલ કરવામાં આવશે તો અરવલ્લી ગિરિમાળાને બચાવી શકાય અને ભવિષ્યની પેઢી માટે કુદરતી સંસાધનોનું સંરક્ષણ શક્ય બનશે.

અમલ પર રહેશે કડક નજર

કેન્દ્ર સરકારે રાજ્યોને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે આ નિર્ણય માત્ર કાગળ પર નહીં રહે, પરંતુ તેના અમલ પર પણ કડક નજર રાખવામાં આવશે. ગેરકાયદે માઈનિંગ સામે સંયુક્ત કાર્યવાહી, સેટેલાઇટ મોનિટરિંગ અને સ્થાનિક પ્રશાસન દ્વારા સતત ચકાસણી કરવામાં આવશે.

અંતમાં

અરવલ્લી ગિરિમાળાને બચાવવા લેવામાં આવેલો આ નિર્ણય પર્યાવરણ સંરક્ષણની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. હવે જો રાજ્યો અને પ્રશાસન દ્વારા તેનો યોગ્ય અમલ થાય તો અરવલ્લી ગિરિમાળા ફરી એકવાર ભારતની હરિયાળી ઢાલ તરીકે પોતાની ભૂમિકા ભજવી શકશે.