ગુજરાત રાજ્યમાં ગરમીનું પ્રમાણ દિવસેને દિવસે વધતું જઈ રહ્યું છે અને ઉનાળાની ઋતુનો પ્રારંભ થતાં જ લોકોમાં ઉકળાટનો અહેસાસ વધી ગયો છે. રાજ્યના અનેક શહેરોમાં તાપમાન ૩૫ થી ૩૬ ડિગ્રી સુધી પહોંચી ગયું છે, જેના કારણે સામાન્ય જનજીવન પ્રભાવિત થયું છે. બીજી તરફ, હવામાન વિભાગ દ્વારા માવઠાની આગાહી કરવામાં આવતા ખેડૂતોમાં ચિંતા વ્યાપી ગઈ છે. આ પરિસ્થિતિએ એક તરફ શહેરોમાં ગરમીની તકલીફો ઊભી કરી છે તો બીજી તરફ ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ખેતી પર તેનો ગંભીર અસર થવાની ભીતિ પણ વધી છે.
ગુજરાતના મુખ્ય શહેરો જેમ કે અમદાવાદ, અમરેલી અને કંડલામાં તાપમાન ૩૬ ડિગ્રી સુધી પહોંચી ગયું છે. જ્યારે ડીસા, ગાંધીનગર, સુરત, વડોદરા, ભાવનગર અને સુરેન્દ્રનગર જેવા શહેરોમાં ૩૫ ડિગ્રી તાપમાન નોંધાયું છે. માર્ચ મહિનાના અંતમાં જ આટલું તાપમાન નોંધાતા એપ્રિલ અને મે મહિનામાં વધુ તીવ્ર ગરમી પડશે તેવો અંદાજ હવામાન નિષ્ણાતો દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે.
શહેરોમાં બપોરના સમયે રસ્તાઓ સુમસામ જોવા મળે છે. લોકો તીવ્ર ગરમીથી બચવા માટે ઘરમાં જ રહેવાનું પસંદ કરે છે. ખાસ કરીને બપોરે ૧૨થી ૪ વાગ્યા દરમિયાન બહાર નીકળવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. ગરમીના કારણે લૂ લાગવાના કેસોમાં પણ વધારો થવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી રહી છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો દ્વારા લોકોને વધુ પાણી પીવાનું, સૂર્યપ્રકાશથી બચવાનું અને હળવું ખોરાક લેવા માટે સલાહ આપવામાં આવી છે.
ગરમીના વધતા પ્રમાણને કારણે પાણીની માંગમાં પણ વધારો નોંધાયો છે. શહેરોમાં પાણી પુરવઠા પર ભાર વધ્યો છે. ઘણા વિસ્તારોમાં પાણીની અછતની ફરિયાદો પણ સામે આવી રહી છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં બોરવેલ અને તળાવો સુકાઈ જતા પશુઓ માટે પાણીની સમસ્યા ઊભી થઈ રહી છે.
એક તરફ ગરમીનો ત્રાસ છે તો બીજી તરફ માવઠાની આગાહી ખેડૂતો માટે નવી ચિંતાનો વિષય બની છે. હવામાન વિભાગ દ્વારા આગામી દિવસોમાં કેટલાક વિસ્તારોમાં હળવો વરસાદ અથવા માવઠું પડવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ માવઠું પાક માટે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ઘઉં, જીરૂં, ચણા અને અન્ય પાકો તૈયાર થઈ રહ્યા છે ત્યારે વરસાદ પડવાથી ખેડૂતોને મોટું નુકસાન સહન કરવું પડી શકે છે.
ખેડૂતોમાં ચિંતા એ છે કે પાક તૈયાર છે અને આવા સમયે માવઠું પડવાથી ઉત્પાદન પર સીધી અસર થશે. ઘણા ખેડૂતો દ્વારા ખેતરમાં પાક કાપીને રાખવામાં આવ્યો છે, ત્યારે વરસાદ પડવાથી તે બગડી શકે છે. કૃષિ નિષ્ણાતો દ્વારા ખેડૂતોને પાકને સુરક્ષિત રાખવા માટે યોગ્ય પગલાં લેવા સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.
હવામાનમાં આકસ્મિક ફેરફારોના કારણે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખેડૂતોને ભારે નુકસાન થયું છે. ક્યારેક અચાનક વરસાદ, ક્યારેક તીવ્ર ગરમી અને ક્યારેક ઠંડીના કારણે પાક બગડતા જોવા મળ્યા છે. આ પરિસ્થિતિમાં ખેડૂતો માટે ખેતી વધુ જોખમી બની રહી છે.
ગરમીના કારણે વીજળીના વપરાશમાં પણ વધારો નોંધાયો છે. એર કન્ડિશનર, કૂલર અને ફેનના વધતા ઉપયોગને કારણે વીજળીની માંગ વધી છે. ઘણા વિસ્તારોમાં લોડશેડિંગની સમસ્યાઓ પણ ઉભી થઈ રહી છે. ઉદ્યોગો પર પણ તેનો પ્રભાવ જોવા મળી રહ્યો છે.
શાળા-કોલેજોમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે પણ આ ગરમી પડકારરૂપ બની છે. બપોરના સમયે સ્કૂલ જતાં વિદ્યાર્થીઓને તકલીફોનો સામનો કરવો પડે છે. કેટલાક શાળાઓમાં સમય બદલવાની ચર્ચાઓ પણ શરૂ થઈ છે જેથી વિદ્યાર્થીઓને ગરમીથી રાહત મળી શકે.
આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા લોકોને ગરમીથી બચવા માટે માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે. તેમાં ખાસ કરીને વૃદ્ધો, બાળકો અને બીમાર લોકોને વધુ સાવચેત રહેવા માટે જણાવાયું છે. દિવસ દરમિયાન સીધા સૂર્યપ્રકાશમાં જવાનું ટાળવું, પૂરતું પાણી પીવું અને બહાર જતાં માથું ઢાંકીને જવું જેવી સલાહો આપવામાં આવી છે.
પર્યાવરણના દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો વધતી ગરમી અને બદલાતા હવામાનના માળખાને કારણે લાંબા ગાળે ગંભીર અસર થવાની શક્યતા છે. વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા વારંવાર ચેતવણી આપવામાં આવી રહી છે કે ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે તાપમાનમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. જો સમયસર યોગ્ય પગલાં નહીં લેવામાં આવે તો ભવિષ્યમાં પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે.
નગરપાલિકા અને સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા પણ ગરમીને પહોંચી વળવા માટે તૈયારીઓ શરૂ કરવામાં આવી છે. શહેરોમાં ઠંડા પાણીના સ્ટોલ, આરામ સ્થળો અને તાત્કાલિક સારવાર માટેની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે. ટ્રાફિક પોલીસ દ્વારા પણ બપોરના સમયમાં ફરજ બજાવતા કર્મચારીઓ માટે ખાસ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે.
ખેડૂતો માટે સરકાર દ્વારા રાહત પેકેજ અને સહાય યોજનાઓ અંગે પણ ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. જો માવઠાના કારણે પાકને નુકસાન થાય તો ખેડૂતોને વળતર આપવામાં આવે તે માટે તંત્ર તૈયારીઓ કરી રહ્યું છે.
સમગ્ર પરિસ્થિતિને જોતા એવું લાગી રહ્યું છે કે આ વર્ષે ઉનાળો વધુ તીવ્ર રહેશે. લોકો અને તંત્ર બંનેને સાવચેત રહેવાની જરૂર છે. ગરમી અને માવઠા બંને પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય આયોજન કરવામાં આવે તો નુકસાન ઓછું કરી શકાય છે.
અંતમાં કહી શકાય કે ગુજરાતમાં વધતી ગરમી અને માવઠાની આગાહી બંને પરિસ્થિતિઓ એક સાથે પડકારરૂપ બની છે. એક તરફ શહેરોમાં ઉકળાટનો અહેસાસ છે તો બીજી તરફ ખેડૂતો માટે આર્થિક નુકસાનની ભીતિ છે. આવી સ્થિતિમાં સંયમ, સાવચેતી અને યોગ્ય આયોજન જ સૌથી મોટો ઉપાય સાબિત થઈ શકે છે.
