‘સ્માર્ટ’ પોલીસ સ્ટેશનમાં સત્ય અંધારામાં? કડોદરા કસ્ટડી કાંડઃ આપઘાતનો પ્રયાસ કે કાયદાની આડમાં ત્રાસની હદ?

કડોદરા ‘સ્માર્ટ’ પોલીસ સ્ટેશનમાં રહસ્યમય ઘટના: કસ્ટડીમાં કાયદો કે ક્રૂરતા?

કડોદરા (સુરત જિલ્લો):
ગુજરાત સરકાર દ્વારા ‘સ્માર્ટ પોલીસિંગ’ની મોટી-મોટી વાતો કરવામાં આવે છે. ટેક્નોલોજી, સીસીટીવી, પારદર્શિતા અને માનવાધિકારોના રક્ષણની વાતો સાથે અનેક પોલીસ સ્ટેશનોને ‘સ્માર્ટ’નું ટેગ અપાયું છે. પરંતુ સુરત જિલ્લાના કડોદરા જીઆઈડીસીમાં આવેલા ‘સ્માર્ટ’ પોલીસ સ્ટેશનમાં બનેલી એક ઘટનાએ આ તમામ દાવાઓ પર ગંભીર પ્રશ્નચિહ્ન મૂકી દીધું છે.

પોલીસ કસ્ટડીમાં રહેલા એક શખ્સે આપઘાતનો પ્રયાસ કર્યો હોવાની પ્રાથમિક માહિતી સામે આવી છે, પરંતુ ઘટનાની આસપાસ ઊભેલા સંજોગો, પોલીસનું મૌન અને માહિતી છુપાવવાની રીતથી સમગ્ર મામલો હવે શંકાના ઘેરામાં આવી ગયો છે. આ આપઘાતનો પ્રયાસ છે કે કસ્ટડીમાં થયેલા અત્યાચારનું પરિણામ—એ સવાલ આજે સમગ્ર પંથકમાં ગૂંજી રહ્યો છે.

ઘટનાની શરૂઆત: કસ્ટડીમાં એક શખ્સ અને અચાનક ‘ઇમર્જન્સી’

પ્રાપ્ત માહિતી મુજબ, કડોદરા પોલીસ સ્ટેશનમાં કોઈ ગુનાની તપાસના સંદર્ભમાં એક શખ્સને લાવવામાં આવ્યો હતો. તપાસ દરમિયાન અચાનક તે શખ્સે આપઘાતનો પ્રયાસ કર્યો હોવાનું પોલીસ તરફથી અસ્પષ્ટ સંકેત આપવામાં આવ્યો. શખ્સની હાલત ગંભીર બનતા તેને તાત્કાલિક નજીકની હોસ્પિટલમાં ખસેડવામાં આવ્યો.

પરંતુ અહીંથી જ અનેક પ્રશ્નો ઉભા થાય છે.

• આપઘાતનો પ્રયાસ ક્યારે થયો?

• કસ્ટડી દરમિયાન શખ્સ પર દેખાતા ઇજાના નિશાન ક્યાંથી આવ્યા?

• ઘટના સમયે સ્ટેશનમાં હાજર અધિકારીઓ કોણ હતા?

આ તમામ મુદ્દાઓ પર પોલીસ તરફથી સ્પષ્ટ જવાબ મળતો નથી.

પોલીસનું મૌન: સવાલો વધે, જવાબો ગાયબ

આ ઘટના બાદ સૌથી વધુ ચોંકાવનારી બાબત છે—પોલીસ તંત્રનું ગૂઢ મૌન. સામાન્ય રીતે આપઘાતના પ્રયાસ જેવા કેસમાં પોલીસ તરત જ પ્રેસનોટ જાહેર કરે છે, ઘટના કેવી રીતે બની તેની વિગતો આપે છે અને અફવાઓને કાબૂમાં લેવાનો પ્રયાસ કરે છે.

પરંતુ કડોદરા કેસમાં એવું કંઈ થયું નથી.
ન તો અધિકૃત પ્રેસનોટ,
ન તો સ્પષ્ટ માહિતી,
ન તો સીસીટીવી ફૂટેજ અંગે કોઈ ખુલાસો.

આ મૌન હવે શંકાને જન્મ આપી રહ્યું છે કે શું પોલીસ કંઈક છુપાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે?

આપઘાત કે કસ્ટડી ટોર્ચર? ‘થર્ડ ડિગ્રી’નો જૂનો આરોપ ફરી જીવંત

માનવાધિકાર સંગઠનો અને સ્થાનિક લોકો વચ્ચે ચર્ચા છે કે જો આ સામાન્ય આપઘાતનો પ્રયાસ હોત, તો પોલીસે વિગતો જાહેર કરવામાં આટલો વિલંબ ન કર્યો હોત.

કસ્ટડીમાં થતા અત્યાચાર—‘થર્ડ ડિગ્રી’—ભારતીય પોલીસ પર વર્ષોથી લાગતો આરોપ છે. સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટોએ વારંવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પોલીસ કસ્ટડીમાં કોઈ પણ પ્રકારની શારીરિક કે માનસિક યાતના કાયદેસર ગુનો છે.

તો શું કડોદરાના ‘સ્માર્ટ’ પોલીસ સ્ટેશનમાં પણ એ જ જૂની રીતો અપનાવવામાં આવી રહી છે?

સીસીટીવીનો સવાલ: સ્માર્ટ સ્ટેશનમાં કેમેરા કામે કેમ નથી?

‘સ્માર્ટ પોલીસ સ્ટેશન’ હોવાનો મુખ્ય દાવો છે—દરેક ખૂણે સીસીટીવી કેમેરા.
તો પછી પ્રશ્ન થાય છે:

• શું આ ઘટના સીસીટીવીમાં કેદ થઈ છે?

• જો થઈ છે, તો ફૂટેજ જાહેર કેમ નથી કરાતું?

• શું કેમેરા ખરાબ હતા કે ‘અચાનક’ બંધ હતા?

જો સીસીટીવી ફૂટેજ ઉપલબ્ધ હોય અને છતાં તેને જાહેર ન કરવામાં આવે, તો એ સ્પષ્ટ રીતે શંકાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

પરિવારજનો અને સ્થાનિક લોકોની માંગ: ઉચ્ચસ્તરીય તપાસ થવી જોઈએ

ઘટના બહાર આવતા જ શખ્સના પરિવારજનો અને સ્થાનિક આગેવાનોમાં રોષ ફાટી નીકળ્યો છે. પરિવારજનોનો આરોપ છે કે પોલીસ કસ્ટડીમાં તેમના સ્વજન પર અત્યાચાર કરવામાં આવ્યો, જેના કારણે તેને આ પગલું ભરવાની ફરજ પડી.

તેમની માંગ છે કે:

• સમગ્ર ઘટનાની ઉચ્ચસ્તરીય અને સ્વતંત્ર તપાસ થવી જોઈએ

• સીસીટીવી ફૂટેજ જાહેર કરવું જોઈએ

• જવાબદાર પોલીસ અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી થવી જોઈએ

કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવનાર સંસ્થાઓ જ શંકાના ઘેરામાં

આ ઘટના માત્ર એક શખ્સના આપઘાતના પ્રયાસની નથી, પરંતુ કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવનાર સંસ્થાની વિશ્વસનીયતાની છે.

જ્યારે:

• પોલીસ સ્ટેશનમાં લોકો સલામત ન રહે,

• કસ્ટડીમાં રહેલા વ્યક્તિના જીવને જોખમ થાય,

• અને સત્ય બહાર લાવવાને બદલે મૌન અપનાવવામાં આવે,

ત્યારે જનતા પ્રશ્ન પૂછે છે—ન્યાય માટે કોની પાસે જવાય?

ભૂતકાળની ઘટનાઓ યાદ અપાવે છે કડોદરા કાંડ

ગુજરાત અને દેશભરમાં પોલીસ કસ્ટડીમાં મોત અને અત્યાચારના અનેક કિસ્સાઓ ભૂતકાળમાં સામે આવ્યા છે. અનેક કેસોમાં વર્ષો પછી સત્ય બહાર આવ્યું છે, પરંતુ ત્યાં સુધીમાં વિશ્વાસ તૂટી ગયો હોય છે.

કડોદરાની આ ઘટના પણ એ જ દિશામાં આગળ વધી રહી છે કે કેમ—એ સવાલ આજે દરેક જવાબદાર નાગરિક પૂછે છે.

પ્રશ્નો જે હજી અણઉકેલ છે

• પોલીસ કસ્ટડીમાં આપઘાતનો પ્રયાસ કેમ થયો?

• શું કસ્ટડી દરમિયાન શખ્સ પર દબાણ કે માર મારવામાં આવ્યો હતો?

• સીસીટીવી ફૂટેજ જાહેર કેમ નથી કરાતું?

• પોલીસ અધિકારીઓ સામે તપાસ કેમ શરૂ કરવામાં આવી નથી?

જ્યાં સુધી આ પ્રશ્નોના જવાબ નહીં મળે, ત્યાં સુધી આ મામલો શાંત થવાનો નથી.

નિષ્કર્ષ: ‘સ્માર્ટ’ નામ પૂરતું કે વ્યવહાર પણ સ્માર્ટ?

કડોદરા સ્માર્ટ પોલીસ સ્ટેશનમાં બનેલી આ ઘટના પોલીસ તંત્ર માટે ચેતવણી સમાન છે. સ્માર્ટ પોલીસિંગ માત્ર બોર્ડ અને પ્રચાર પૂરતું નહીં, પરંતુ માનવતા, પારદર્શિતા અને જવાબદારી સાથે જોડાયેલું હોવું જોઈએ.

જો આ કેસમાં સમયસર, નિષ્પક્ષ અને કડક કાર્યવાહી નહીં થાય, તો ‘સ્માર્ટ પોલીસ’નો દાવો જનતાની નજરે માત્ર એક ખોખલો નારો બની રહેશે.

સત્ય બહાર આવવું જ જોઈએ—કારણ કે લોકશાહીનો આધાર વિશ્વાસ પર ટકેલો છે, અને વિશ્વાસ તૂટે તો કાયદો પણ નિર્વિકાર બની જાય.