અમદાવાદમાં સ્મશાનના કપડાંનો કાળો કારોબાર! મૃતદેહ પરથી ઉતારેલા વસ્ત્રો ધોઈ-ઇસ્ત્રી કરી બજારમાં ‘નવા’ તરીકે વેચાતાં હોવાનો ચોંકાવનારો ખુલાસો.

અમદાવાદ સહિત ગુજરાતના કેટલાક શહેરોમાં માનવતા અને નૈતિકતાને શરમાવે તેવી એક ચોંકાવનારી ઘટના સામે આવી છે. સ્મશાનમાં અંતિમ સંસ્કાર માટે લાવવામાં આવતા મૃતદેહો પરથી ઉતારવામાં આવેલા કપડાંને ફરીથી ધોઈ, ઇસ્ત્રી કરીને અને સુગંધિત અત્તર છાંટીને બજારમાં નવા કપડાં તરીકે વેચવામાં આવતા હોવાનો ગંભીર આક્ષેપ સામે આવ્યો છે. આ સમગ્ર કૌભાંડ માત્ર અમદાવાદ પૂરતું સીમિત નથી, પરંતુ તેની કડીઓ મધ્યપ્રદેશના ઇન્દોર સહિત અન્ય શહેરો સુધી ફેલાયેલી હોવાનું ચર્ચાઈ રહ્યું છે. આ ઘટનાએ સામાન્ય નાગરિકોમાં ભારે ચિંતા અને રોષ ફેલાવ્યો છે. ખાસ કરીને લગ્નપ્રસંગ, ધાર્મિક વિધિ અને પૂજા-પાઠ માટે ખરીદવામાં આવતા કપડાં પણ આવી ગેંગના નિશાને હોવાની માહિતી સામે આવતા લોકોમાં ભયનો માહોલ સર્જાયો છે. આરોગ્ય, સ્વચ્છતા અને માનવ સંવેદનાથી જોડાયેલા ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.

સ્મશાનથી બજાર સુધીનો ગંદો ખેલ

પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, અંતિમ સંસ્કાર માટે સ્મશાનમાં લાવવામાં આવતા મૃતદેહો પર રહેલા કપડાં — જેમ કે સાડી, શાલ, ટુવાલ, પેન્ટ-શર્ટ અને અન્ય વસ્ત્રો — કેટલીક ગેંગ દ્વારા એકત્ર કરવામાં આવે છે. મૃતદેહને અગ્નિદાહ પહેલા અથવા પછી આ કપડાં અલગ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તે કપડાંને ધોઈને, ઇસ્ત્રી કરીને અને અત્તર કે સુગંધિત દ્રવ્યોનો ઉપયોગ કરીને ‘નવા’ જેવી સ્થિતિમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે. પછી આ કપડાંને સસ્તા ભાવે બજારમાં સપ્લાય કરવામાં આવે છે. ઘણીવાર ગ્રાહકોને એવું જણાવવામાં આવે છે કે આ સ્ટોક હોલસેલ માર્કેટમાંથી અથવા ક્લોઝિંગ સેલમાંથી આવ્યો છે. સામાન્ય માણસ માટે આવા કપડાં ઓળખવા મુશ્કેલ બની જાય છે.

લગ્ન અને પૂજામાં પણ વપરાશ!

આ ઘટનાનો સૌથી ભયાનક પાસો એ છે કે આ કપડાં ધાર્મિક વિધિ અને લગ્ન સમારંભ જેવા શુભ પ્રસંગોમાં પણ વેચાઈ રહ્યા હોવાના આક્ષેપ છે. કેટલાક વેપારીઓ ઓછા ભાવે માલ મેળવવાના લોભમાં આવા કપડાં ખરીદી લેતા હોવાની ચર્ચા છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર અંતિમ સંસ્કાર સાથે જોડાયેલી વસ્તુઓને અશુભ માનવામાં આવે છે. આવા કપડાં અજાણતા ખરીદી લોકો પૂજા કે લગ્નમાં ઉપયોગ કરે તો તે માત્ર ભાવનાત્મક આઘાત જ નહીં પરંતુ સામાજિક અને ધાર્મિક રીતે પણ ગંભીર બાબત બની શકે છે.

ઇન્દોરથી અમદાવાદ સુધી ગેંગની કડીઓ

આ સમગ્ર મામલામાં ઇન્દોરના એક સ્મશાન સાથે જોડાયેલા એજન્ટ દિલીપ માનેનું નામ પણ સામે આવ્યું હોવાનું કહેવાય છે. તેના જણાવ્યા મુજબ આ એક સંગઠિત નેટવર્ક છે, જેમાં સ્મશાનના કેટલાક કર્મચારીઓ, કપડાં એકત્ર કરનારા દલાલો, ધોબીઘાટ અને વેપારીઓ સુધીની સાંઠગાંઠ હોઈ શકે છે. કહેવાય છે કે મૃતદેહ પરથી ઉતારેલા કપડાંને મોટા પ્રમાણમાં એકત્ર કરીને અન્ય શહેરોમાં મોકલવામાં આવે છે. ત્યાં તેની સફાઈ અને પેકિંગ કર્યા પછી રિટેલ માર્કેટમાં વેચાણ કરવામાં આવે છે. આ સમગ્ર વ્યવહાર રોકડમાં થતો હોવાથી તેની ટ્રેસિંગ કરવી મુશ્કેલ બની જાય છે.

અત્તર અને સુગંધથી છુપાવવામાં આવે છે સત્ય

ઘણા ગ્રાહકોને શંકા ન જાય તે માટે કપડાંમાં તીવ્ર અત્તર અથવા અગરબત્તીની સુગંધ રાખવામાં આવે છે. કેટલાક લોકોના જણાવ્યા મુજબ કપડાં પર ખાસ પ્રકારનું કેમિકલ પણ વપરાય છે જેથી જૂનાપણું દેખાય નહીં. વેચાણ દરમિયાન વેપારીઓ કહે છે કે કપડાં “ફેક્ટરી પેકિંગ”માંથી આવ્યા છે અથવા “એક્સપોર્ટ રિજેક્ટ” છે. આ બહાને ગ્રાહકોને ઓછી કિંમતે બ્રાન્ડેડ જેવા દેખાતા કપડાં આપવામાં આવે છે.

આરોગ્ય માટે પણ ગંભીર ખતરો

તબીબી નિષ્ણાતોના મતે આવા કપડાંનો પુનઃઉપયોગ આરોગ્ય માટે અત્યંત જોખમી બની શકે છે. મૃતદેહ સાથે સંપર્કમાં આવેલા કપડાંમાં વિવિધ પ્રકારના બેક્ટેરિયા, વાયરસ અથવા ચેપી તત્વો રહેલા હોઈ શકે છે. ખાસ કરીને જો મૃત્યુ કોઈ ચેપી રોગના કારણે થયું હોય તો આવા કપડાં ગંભીર આરોગ્ય સંકટ ઉભું કરી શકે છે. કપડાંને સામાન્ય રીતે ધોઈ દેવાથી તમામ જીવાણુ નષ્ટ થાય જ એવું જરૂરી નથી. ઘણા કિસ્સામાં યોગ્ય સેનિટાઈઝેશન વિના આવા કપડાં ફરી બજારમાં પહોંચે છે. તેથી આરોગ્ય નિષ્ણાતો લોકોમાં સાવચેતી રાખવાની અપીલ કરી રહ્યા છે.

ગ્રાહકો માટે ચેતવણી

આ ઘટનાને પગલે ગ્રાહકોને ખાસ સાવચેતી રાખવા સૂચન કરવામાં આવી રહ્યું છે. ખાસ કરીને ખૂબ ઓછી કિંમતે મળતા નવા જેવા કપડાં ખરીદતા પહેલા તેની ગુણવત્તા અને સ્ત્રોત અંગે ખાતરી કરવી જરૂરી છે. જો કોઈ કપડામાંથી અસામાન્ય રીતે તીવ્ર અત્તર, અગરબત્તી અથવા રસાયણ જેવી સુગંધ આવતી હોય તો સાવચેત રહેવું જોઈએ. લગ્ન, પૂજા અથવા ધાર્મિક પ્રસંગો માટે ખરીદાતા કપડાં વિશ્વસનીય દુકાનમાંથી જ લેવા જોઈએ.

વેપારીઓની જવાબદારી પણ મહત્વની

ટેક્સટાઇલ અને ગાર્મેન્ટ માર્કેટ સાથે જોડાયેલા વેપારીઓ માટે પણ આ ઘટના ચેતવણી સમાન છે. માત્ર નફાના લોભમાં અજાણ્યા સ્ત્રોતમાંથી સસ્તો માલ ખરીદવો ભવિષ્યમાં કાનૂની મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. જો કોઈ વેપારી જાણતા હોવા છતાં આવા કપડાં વેચતો હોવાનું સાબિત થાય તો તેના સામે છેતરપિંડી, જાહેર આરોગ્યને જોખમમાં મૂકવા અને ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

સામાજિક અને ધાર્મિક સંવેદનાઓને આંચકો

ભારતીય સમાજમાં અંતિમ સંસ્કાર સાથે જોડાયેલી પરંપરાઓને ખૂબ પવિત્ર અને સંવેદનશીલ માનવામાં આવે છે. મૃતદેહ પરથી ઉતારેલા કપડાંનો વેપાર કરવો અનેક લોકોની ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડે તેવી બાબત છે. સામાજિક કાર્યકરોના મતે આવી ગેંગો માત્ર પૈસા કમાવવાના હેતુથી માનવ સંવેદનાઓ સાથે ખેલ કરી રહી છે. ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય લોકો ઓછી કિંમતે કપડાં ખરીદે છે અને અજાણતા આવા કપડાં પોતાના ઘરમાં લઈ આવે છે.

પોલીસ અને તંત્ર માટે પડકાર

આ મામલો સામે આવ્યા બાદ હવે પોલીસ અને સ્થાનિક તંત્ર માટે આ સમગ્ર નેટવર્કનો પર્દાફાશ કરવો મોટો પડકાર બન્યો છે. સ્મશાનથી લઈને બજાર સુધીની સાંકળમાં કોણ-કોણ સામેલ છે તેની તપાસ જરૂરી બની છે. તપાસ એજન્સીઓ માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે આવા કપડાં કઈ રીતે એકત્ર થાય છે, ક્યાં ધોવાય છે અને કયા બજારમાં પહોંચે છે. CCTV, ટ્રાન્સપોર્ટ રેકોર્ડ અને વેપારીઓની પૂછપરછ દ્વારા આ ગેંગ સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે.

અગાઉ પણ આવી ઘટનાઓ સામે આવી હતી

દેશના અન્ય શહેરોમાં પણ અગાઉ આવા કિસ્સા સામે આવ્યા છે જ્યાં હોસ્પિટલ, સ્મશાન અથવા કચરાપેટીમાંથી કપડાં એકત્ર કરીને વેચાણ થતું હતું. પરંતુ મૃતદેહ પરથી ઉતારેલા કપડાંને સીધા જ બજારમાં નવા તરીકે વેચવાનો આક્ષેપ અત્યંત ગંભીર માનવામાં આવે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં NGO અને સામાજિક સંગઠનો દ્વારા ગરીબોને કપડાં વિતરણના નામે પણ જૂના કપડાંના ગેરકાયદે વેપારના આરોપો લાગ્યા હતા. જોકે હાલનો મામલો વધુ ચિંતાજનક ગણાઈ રહ્યો છે.

લોકોમાં ભય અને ચર્ચાનો માહોલ

આ ઘટનાની ચર્ચા સોશિયલ મીડિયા પર પણ ભારે થઈ રહી છે. ઘણા લોકો પોતાના અનુભવ શેર કરી રહ્યા છે કે બજારમાંથી ખરીદેલા કેટલાક કપડાંમાંથી અસામાન્ય સુગંધ આવતી હતી અથવા કપડાં વપરાયેલા જેવા લાગતા હતા. કેટલાક લોકોએ સરકાર પાસે કડક તપાસ અને કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી છે. લોકોનો મત છે કે જો સમયસર આવા નેટવર્ક સામે કાર્યવાહી નહીં થાય તો ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ તૂટી જશે.

કડક કાયદાકીય કાર્યવાહી જરૂરી

કાયદા નિષ્ણાતોના મતે જો આ આક્ષેપો સાચા સાબિત થાય તો આરોપીઓ સામે અનેક ગંભીર કલમો હેઠળ ગુનો નોંધાઈ શકે છે. તેમાં છેતરપિંડી, જાહેર આરોગ્યને જોખમમાં મૂકવું, ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદાનો ભંગ અને માનવ અંગત ગૌરવને ઠેસ પહોંચાડવા જેવા ગુનાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે. રાજ્ય સરકાર અને મહાનગરપાલિકાએ સ્મશાનમાં દેખરેખ વધારવી, CCTV લગાવવું અને મૃતદેહ સાથે જોડાયેલી સામગ્રીના નિકાલ માટે સ્પષ્ટ પ્રોટોકોલ બનાવવો જરૂરી બન્યો છે.

સમાજ માટે ચેતવણીરૂપ ઘટના

આ સમગ્ર મામલો સમાજ માટે એક મોટું ચેતવણી સંકેત છે. સસ્તી વસ્તુ ખરીદવાની લાલચ ક્યારેક આરોગ્ય અને માનસિક રીતે ભારે પડી શકે છે. ગ્રાહકોએ ખરીદી કરતી વખતે જાગૃત રહેવું, વિશ્વસનીય દુકાનો પસંદ કરવી અને શંકાસ્પદ વસ્તુ અંગે તંત્રને જાણ કરવી જરૂરી બની ગઈ છે. માનવતા, સંવેદના અને નૈતિક મૂલ્યોને પડકારતી આવી પ્રવૃત્તિઓ સામે સમાજ અને સરકાર બંનેએ મળીને કડક વલણ અપનાવવું સમયની માંગ બની ગઈ છે.